Quyết định 43 (tháng 11/2025) của Chính phủ quy định về lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải ô tô chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/3/2026.
Theo Cục Đăng kiểm (Bộ Xây dựng), quy chuẩn mới chia kết quả đo khí thải thành 5 mức (từ mức 1 đến mức 5), áp dụng theo năm sản xuất và có lộ trình riêng đối với Hà Nội và TP. HCM. Quy trình đo được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ (cháy do nén hay cháy cưỡng bức). Với xe lắp động cơ diesel, việc đo khí thải phải thực hiện theo "chu trình gia tốc tự do", nghĩa là đăng kiểm viên đạp bàn ga nhanh hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất. Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm kết quả đo đúng quy định.
Tuy nhiên, thực tế nhiều xe đã qua sử dụng, không được bảo dưỡng đúng khuyến cáo, thậm chí bộ điều tốc (bộ phận có chức năng khống chế vòng quay tối đa) bị lỗi hoặc hư hỏng. Khi đó, vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giá trị thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ hỏng hóc như gãy tay biên, vỡ nắp xi lanh… Việc yêu cầu ký cam kết chỉ là giải pháp tạm thời, áp dụng duy nhất với trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất.
Chủ phương tiện cần kiểm tra, bảo dưỡng xe định kỳ trước khi đưa xe đi đăng kiểm. Ảnh minh họa.
Cụ thể, trước khi đo khí thải, đăng kiểm viên phải kiểm tra các điều kiện kỹ thuật như mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu tối thiểu 60 độ C, không có tiếng gõ lạ, không tắc nghẽn hay hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát… Nếu phát hiện bất thường, việc đo sẽ dừng lại để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng.
Trường hợp kim vòng tua máy chạm "vùng đỏ" – vùng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất hiển thị trên bảng đồng hồ sẽ được xử lý theo 3 tình huống: Nếu xác định không vượt quá vòng quay tối đa theo thiết kế, vẫn tiến hành đo. Nếu chưa có căn cứ xác định giới hạn thiết kế, đăng kiểm viên phải giải thích rõ để chủ xe đưa xe đi kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Nếu chủ xe vẫn đề nghị kiểm định, khi đó mới yêu cầu ký cam kết. Nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký cam kết.
Theo Cục Đăng kiểm, việc kiểm tra khí thải đối với xe sử dụng động cơ diesel hiện được thực hiện nghiêm ngặt hơn, đặc biệt ở chỉ tiêu đo "độ khói". Độ khói là thông số phản ánh trực tiếp lượng bụi mịn (PM) và muội than - hai thành phần phát thải đặc trưng của động cơ diesel. Đây cũng là tác nhân chính gây mù quang hóa và các bệnh về hô hấp tại các đô thị lớn. Vì vậy, việc siết chặt chỉ số này theo các mức từ 1 đến 5 giúp loại bỏ những phương tiện xả khói đen, thường được gọi là "xe mù", đồng thời buộc hệ thống nhiên liệu và bộ tăng áp phải vận hành ở trạng thái tối ưu.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong quy trình mới là áp dụng phương pháp "gia tốc tự do" theo chu trình 4 bước dứt khoát. Thay vì đo ở trạng thái tĩnh, đăng kiểm viên sẽ đạp bàn đạp ga nhanh, hết hành trình trong thời gian không quá 1 giây để đưa động cơ lên tốc độ không tải lớn nhất. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác lượng phát thải khi động cơ hoạt động ở điều kiện cấp nhiên liệu tối đa.
Phép thử gia tốc tự do là phương pháp khoa học đã được quốc tế công nhận. Thử nghiệm chỉ kéo dài vài giây, động cơ không chịu tải và tốc độ cực đại thực chất đã được nhà sản xuất thiết kế sẵn. Nếu thực hiện đúng quy trình động cơ đủ nhiệt, chu trình ngắn, số lần thử hạn chế sẽ không gây hư hỏng.
Đáng chú ý, trong lộ trình mới là tiêu chuẩn khí thải được phân theo năm sản xuất. Xe đời càng mới phải đáp ứng mức khí thải càng cao, tương đương các chuẩn Euro 3, Euro 4 và tiến tới Euro 5 theo từng giai đoạn. Tại Hà Nội và TP.HCM, ngưỡng áp dụng còn nghiêm ngặt hơn so với mặt bằng chung cả nước. Việc kiểm định khí thải được thực hiện đồng bộ trong tổng thể kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường tại các trung tâm do Cục Đăng kiểm quản lý. Với xe xăng, chỉ số được đo là nồng độ CO và HC; với xe diesel là độ khói. Khi vượt ngưỡng giới hạn, phương tiện sẽ bị đánh giá "không đạt" hạng mục môi trường và buộc phải khắc phục trước khi quay lại kiểm định.
Điều này đồng nghĩa, "tuổi đời" không còn là yếu tố bảo chứng tuyệt đối. Hai chiếc xe cùng sản xuất giai đoạn 2018–2022 nhưng tình trạng kỹ thuật khác nhau có thể cho kết quả kiểm định trái ngược. Xe cũ hơn nhưng được bảo dưỡng tốt vẫn có thể đạt chuẩn, trong khi xe đời mới nhưng lơ là bảo trì hoàn toàn có nguy cơ trượt đăng kiểm.
Thực tế vận hành cho thấy chất lượng khí thải phụ thuộc lớn vào tình trạng bảo dưỡng định kỳ. Với xe xăng, bu-gi mòn, lọc gió bẩn, kim phun nghẹt, cảm biến ô-xy sai lệch hay bộ xúc tác xuống cấp đều làm quá trình đốt cháy nhiên liệu không tối ưu, khiến nồng độ CO và HC tăng cao. Trong khi đó, với xe diesel, kim phun mòn, hệ thống tuần hoàn khí thải EGR hoặc bộ lọc hạt diesel (DPF) hoạt động kém hiệu quả sẽ làm gia tăng khói đen và bụi mịn. Đặc biệt, thói quen chạy quãng ngắn trong đô thị khiến DPF khó tái sinh hoàn toàn, lâu dần làm tăng nguy cơ không đạt chuẩn khí thải.
Trước đó, ngày 28/11/2025, Chính phủ ban hành Quyết định số 43 quy định về lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải ô tô. Theo quy định, xe ô tô sản xuất trước năm 1999 áp dụng Mức 1 từ ngày Quyết định 43 có hiệu lực thi hành. Xe ô tô sản xuất từ năm 1999 đến hết năm 2016 áp dụng Mức 2 từ ngày Quyết định số 43 có hiệu lực thi hành.
Xe ô tô sản xuất từ năm 2017 đến hết năm 2021 áp dụng Mức 3 từ ngày Quyết định trên có hiệu lực thi hành. Đối với xe ô tô sản xuất từ năm 2017 đến hết năm 2021 tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP. HCM áp dụng Mức 4 từ ngày 1/1/2027.
Xe ô tô sản xuất từ năm 2022 áp dụng Mức 4 từ ngày Quyết định trên có hiệu lực thi hành; áp dụng Mức 5 từ ngày 1/1/2032. Đối với xe ô tô sản xuất từ năm 2022 tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP. HCM áp dụng Mức 5 từ ngày 1/1/2028. Từ ngày 1/1/2029, xe ô tô tham gia giao thông trên địa bàn Hà Nội và TP. HCM phải đáp ứng quy định về khí thải từ Mức 2 trở lên…/.
PHẠM DUNG