Từ thói quen phân loại rác tại nguồn đến mục tiêu phát triển xanh

Quá trình đô thị hóa, mật độ dân cư tăng cao khiến lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng lớn. Nếu không được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, đúng quy trình thì rác thải có thể gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị và sức khỏe cộng đồng.

Theo các chuyên gia, phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn chỉ thực sự hiệu quả khi trở thành thói quen của người dân, với từng nhóm chất thải được nhận diện, phân loại và xử lý đúng quy trình. Cùng với ý thức người dân, việc đầu tư cơ sở vật chất và xây dựng quy trình quản lý, xử lý rác khép kín cũng là yếu tố quan trọng để các mô hình phân loại, xử lý rác trong cộng đồng được duy trì bền vững. 

Từ những con đường sạch rác đến từng gia đình chủ động phân loại, tái chế, khu phố Long Thủy (phường Bình Kiến) đang từng bước hình thành nếp sống mới với mô hình “khu phố không rác”. Những năm trở lại đây hội viên phụ nữ và đoàn viên thanh niên khu phố thường xuyên tổ chức thu gom rác kết hợp vận động người dân không đổ rác ra biển. Chính quyền địa phương đồng thời đưa dịch vụ thu gom rác về tận khu dân cư, vận động các hộ ký cam kết bỏ rác đúng nơi, đúng thời gian tập trung.

Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh và Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh phối hợp với UBND phường Bình Kiến triển khai mô hình thí điểm ủ rác hữu cơ tại khu phố Long Thủy. Công tác thu gom, xử lý rác tiến thêm một bước bằng cách thực hành phân loại, xử lý rác tại nguồn. Theo đó, Trung tâm Hỗ trợ phát triển xanh hỗ trợ 50 thùng ủ rác hữu cơ cho 50 hộ dân; hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật và theo dõi quá trình thực hiện tại các hộ dân. Rác rau, củ, quả… được đưa vào thùng ủ rác hiếu khí cải tiến để chuyển thành phân bón.

Mô hình nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng của người dân. Ông Trần Văn Bình, một trong những hộ được hỗ trợ để thực hành phân loại, ủ rác hữu cơ chia sẻ: Theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, tôi xếp một lớp rác hữu cơ rồi phủ một lớp đất mỏng lên trên. Sau khoảng 3 ngày thu được lượng phân hữu cơ và nước dinh dưỡng tương ứng để bón rau vườn nhà. Thùng ủ không có mùi hôi, lại gọn gàng nên nhiều hàng xóm thấy tiện lợi cũng muốn làm theo.

Các hộ dân được hướng dẫn phân loại rác thải, ủ thành phân bón.

Mỗi sáng, sau khi dọn dẹp nhà cửa, bà Nguyễn Thị Mai ở phường Hòa Hiệp lại cẩn thận phân loại rác vào hai chiếc thùng đặt ngay góc sân. Thùng màu xanh đựng rác hữu cơ, thùng màu vàng dành cho rác thải nhựa có thể tái chế. Việc làm này đã trở thành thói quen của gia đình bà suốt nhiều năm qua. Bà Mai chia sẻ thêm: Trước đây, chúng tôi thường bỏ chung các loại rác. Từ khi được Hội Phụ nữ phường hướng dẫn cách phân loại và cấp thùng rác, cả gia đình đều thấy việc này rất đơn giản nhưng mang lại nhiều lợi ích cho môi trường.

Từ những thay đổi trong mỗi gia đình, lối sống xanh đang dần hình thành ở các làng biển. Năm 2025 - 2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh phối hợp với tổ chức quốc tế tại Việt Nam triển khai Dự án “Phát triển năng lực về bảo vệ môi trường và giảm thiểu biến đổi khí hậu” tại phường Hòa Hiệp. Thông qua các hoạt động tập huấn, tuyên truyền, hướng dẫn thực hành và hỗ trợ phương tiện phân loại rác, nhận thức của hội viên phụ nữ và người dân về bảo vệ môi trường chuyển biến tích cực.

Không chỉ dừng lại ở việc trao tặng thùng rác phân loại, Hội LHPN còn xây dựng mô hình “Ngôi nhà xanh”, “Cụm dân cư vì môi trường xanh” và sử dụng đèn năng lượng mặt trời, từng bước lan tỏa thói quen sống thân thiện với môi trường trong cộng đồng. Đến nay, trên địa bàn phường có 85 thùng đựng rác phân loại tại các hộ gia đình, 4 “Ngôi nhà xanh”; “Cụm dân cư vì môi trường xanh” với 80 thành viên.

Ngôi nhà xanh trở thành mô hình tiêu biểu được các địa phương nhân rộng triển khai. 

Tại danh thắng Hòn Yến, Hội LHPN xã Ô Loan phối hợp với Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến triển khai nhiều mô hình thiết thực như “Mỗi chiếc túi giấy - Một hành động đẹp”, tái chế sản phẩm lưu niệm phục vụ du khách từ những tấm lưới đánh cá cũ và xây dựng “Ngôi nhà xanh Hòn Yến”.

Đặt tại vị trí thuận tiện cho người dân và du khách, “Ngôi nhà xanh” trở thành điểm thu gom các loại rác có thể tái chế, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường biển. trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, bảo vệ môi trường không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ chiến lược để bảo đảm sự phát triển bền vững của tỉnh.

Những hành động thiết thực ở mỗi gia đình, mỗi khu dân cư, sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành và địa phương đang tạo nên sức mạnh tổng hợp vì một mục tiêu chung. Các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân cần tiếp tục cùng chung tay xóa bỏ các bãi rác tự phát, tăng cường phân loại rác tại nguồn, phát triển các mô hình tái chế, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và xây dựng lối sống thân thiện với môi trường.

Nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác phân loại rác thải, UBND tỉnh đã ban hành quy định quản lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường, chất thải rắn xây dựng và bùn thải. Theo đó, tỉnh Đắk Lắk đặt toàn bộ quá trình quản lý chất thải vào một chuỗi trách nhiệm, từ nơi phát sinh đến khâu xử lý cuối cùng; phân loại chất thải tại nguồn được xác định là trách nhiệm bắt buộc của mọi chủ nguồn thải.

Theo quy định mới, chất thải rắn sinh hoạt phải được phân loại tại nguồn thành các nhóm phù hợp với mục đích quản lý, xử lý. Trong đó có chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và các loại chất thải sinh hoạt khác. Các loại chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình như pin, ắc quy, bóng đèn, hóa chất, bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật… phải được nhận diện, phân loại theo quy định. Chất thải cồng kềnh như bàn, ghế, sofa, giường, nệm, tủ, cành cây, gốc cây cũng không được tùy tiện tập kết trên vỉa hè, lòng đường hay khu vực công cộng.

Sau khi phân loại, chất thải phải được lưu giữ trong bao bì, thiết bị phù hợp và chuyển giao cho đơn vị thu gom. Quy định của UBND tỉnh Đắk Lắk đồng thời ưu tiên giảm thiểu phát sinh, tái sử dụng, tái chế, đồng xử lý và thu hồi năng lượng, hạn chế tối đa việc chôn lấp trực tiếp. Việc phân loại rác không dừng ở hướng khuyến khích mà trở thành trách nhiệm bắt buộc của chủ nguồn thải. Rác được phân loại ngay từ đầu, các công đoạn phía sau mới có cơ sở để tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý theo từng nhóm.

Trách nhiệm thu gom, phân loại chất thải không chỉ thuộc hộ gia đình, cá nhân. Chính quyền cấp xã được giao quản lý hoạt động thu gom, kiểm tra việc phân loại, lưu giữ, chuyển giao chất thải và xử lý những trường hợp vi phạm. Đơn vị thu gom cũng phải thực hiện đúng yêu cầu về kỹ thuật, hợp đồng dịch vụ và không để các nhóm chất thải đã phân loại bị trộn lẫn trở lại./.

Thu Hà