Những năm qua, Chương trình cấp nước sạch nông thôn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình được đẩy mạnh triển khai, nhiều công trình cấp nước sinh hoạt tập trung đã được xây dựng, nâng cấp mở rộng và khai thác vận hành hiệu quả. Tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh, nước sạch theo quy chuẩn tăng lên, góp phần nâng cao sức khỏe, giảm thiểu bệnh tật, cải thiện rõ rệt chất lượng sống của người dân, xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.
Đến hết năm 2025, trên địa bàn các xã nông thôn tỉnh có 829.731 hộ gia đình sử dụng nước hợp vệ sinh (chiếm 99,50% tổng số hộ dân nông thôn), trong đó có 619.922 hộ gia đình sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung (chiếm 74,34% tổng số hộ dân nông thôn). Toàn tỉnh hiện có 121 công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung có công suất trên 100 m3 /ngày đêm, trong đó có 111 công trình hoạt động trên địa bàn các xã nông thôn và 10 công trình hoạt động trên địa bàn các phường (các xã cũ chưa được công nhận là đô thị).
Nước sạch nông thôn là một trong những tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới.
Mặc dù đạt được kết quả tích cực, nhưng có nơi tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sinh hoạt từ công trình cấp nước tập trung còn thấp; một số công trình cấp nước sạch nông thôn có quy mô vừa và nhỏ; một số khác được xây dựng từ lâu, thiết bị và đường ống xuống cấp, tỷ lệ thất thoát nước còn lớn, gây lãng phí và tăng chi phí vận hành; nguồn nước đầu vào có thời điểm chưa bảo đảm, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế, cần nguồn vốn lớn để sửa chữa nâng cấp nhưng gặp khó khăn trong thu hút đầu tư.
Trước tình hình trên, tại Kế hoạch cấp nước an toàn khu vực nông thôn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026-2030, địa phương này đặt mục tiêu bảo đảm duy trì áp lực cấp nước, cung cấp ổn định, đủ lượng nước và chất lượng nước bảo đảm theo quy chuẩn quy định của pháp luật. Triển khai các giải pháp hiệu quả ứng phó với các sự cố bất thường và các nguy cơ, rủi ro có thể xảy ra trong toàn bộ quá trình sản xuất, cung cấp nước sạch từ nguồn đến khách hàng sử dụng nước.
Góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu các bệnh tật liên quan đến nước, phòng ngừa dịch bệnh và phát triển kinh tế - xã hội. Giảm tỷ lệ thất thoát, tiết kiệm tài nguyên nước và bảo vệ môi trường. Nhận diện các mối nguy hiểm thực tế, tiềm năng và nguyên nhân dựa trên kiến thức, các sự cố có tính quy luật, danh sách kiểm tra theo các tài liệu hướng dẫn cấp nước, thói quen, hành vi vệ sinh tại cộng đồng, những thay đổi trong hoặc xung quanh công trình; cập nhật các tình huống xảy ra để cung cấp bằng chứng cho việc xác định và đánh giá các mối nguy hiểm này.
Đến năm 2030, tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 99,8% (trong đó tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn đạt 95%). Tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch khu vực nông thôn bình quân dưới 15%; dịch vụ cấp nước liên tục, đủ áp lực 24 giờ trong ngày. Đạt tỷ lệ 100% hệ thống (công trình) cấp nước sạch nông thôn tập trung có công suất từ 100 m3 /ngày đêm trở lên được lập và thực hiện kế hoạch cấp nước an toàn.
Triển khai thực hiện kế hoạch, ngành chức năng tỉnh tổ chức lập, phê duyệt, thực hiện và kiểm tra, đánh giá về kế hoạch cấp nước an toàn đối với từng công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung và thực hiện quy trình kiểm soát và ứng phó trong trường hợp công trình cấp nước nông thôn tập trung gặp sự cố theo quy định. Áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để thực hiện bảo đảm cấp nước an toàn cho các công trình cấp nước sạch nông thôn. Thực hiện quản lý, khai thác, sử dụng và bảo vệ chất lượng nguồn nước; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về xả thải, gây ô nhiễm nguồn nước, khai thác, sử dụng nguồn nước trái phép.
Các công trình nước sạch được khai thác hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân (Ảnh minh họa).
Ninh Bình thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước và xây dựng các phương án bảo vệ, cải tạo chất lượng nguồn nước. Nghiên cứu giải pháp trữ nước đối với các công trình cấp nước sạch tập trung khó khăn về nguồn nước (ảnh hưởng chất lượng, trữ lượng nguồn nước không ổn định...). Đầu tư các công trình quan trắc, giám sát chất lượng nguồn nước; kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là tăng cường công tác quản lý, kiểm tra việc khai thác, sử dụng nước dưới đất; kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý các trường hợp vi phạm theo quy định. Thực hiện kiểm tra, xử lý các vi phạm về xả thải, gây ô nhiễm nguồn nước, khai thác, sử dụng nguồn nước trái phép...
Thực hiện bảo đảm cấp nước an toàn và đầu tư, nâng cấp, phát triển công trình cấp nước: Triển khai lập và tổ chức thực hiện kế hoạch bảo đảm cấp nước an toàn cho từng công trình cấp nước. Đấu nối, mở rộng mạng lưới tuyến ống cấp nước cho các khu vực cấp nước không ổn định từ các công trình cấp nước sạch tập trung có đủ khả năng cấp nước. Thực hiện duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, nâng cấp các công trình cấp nước tập trung đảm bảo chất lượng nước theo quy định. Thực hiện phân cấp, chuyển giao các công trình cấp nước sạch tập trung hoạt động kém hiệu quả cho các đơn vị đủ năng lực để đầu tư nâng cấp, quản lý, khai thác, vận hành.
Căn cứ vào tình hình biến đổi khí hậu để đánh giá mức tiêu thụ, sử dụng nước của người dân để lập kế hoạch nâng công suất trạm cấp nước đáp ứng nhu cầu sử dụng nước. Rà soát, đánh giá và đề xuất phương án xử lý đối với các công trình cấp nước nhỏ đã đấu nối nguồn nước mặt, công trình ngưng hoạt động hoặc đang hoạt động cầm chừng.
Hàng năm, thực hiện kiểm tra, giám sát, đánh giá việc lập và thực hiện các nội dung kế hoạch cấp nước an toàn của các công trình cấp nước bao gồm: Phạm vi được cung cấp bảo đảm cấp nước an toàn, các chỉ số liên quan đến kiểm soát rủi ro, chất lượng nước, chất lượng dịch vụ cấp nước (áp lực, tính liên tục, chất lượng nước,...).
Địa phương này ưu tiên ứng dụng công nghệ, thiết bị thông minh trong quản lý, vận hành công trình cấp nước. Nghiên cứu lựa chọn công nghệ và thiết bị xử lý nước hiện đại, thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu. Khuyến khích ứng dụng thiết bị, công nghệ hiện đại trong kiểm tra, giám sát, quản lý, vận hành công trình cấp nước, góp phần chủ động phát hiện và xử lý nguy cơ, sự cố trong hệ thống cấp nước./.
Kiều Hiếu