Công viên địa chất (CVĐC) Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng không chỉ là “bảo tàng sống” lưu giữ những giá trị địa chất, văn hóa và lịch sử mà còn đang trở thành hình mẫu trong nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, tỉnh Cao Bằng đã và đang triển khai nhiều giải pháp bảo tồn, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên gắn với phát triển kinh tế xanh.
Các hoạt động như trồng rừng, phục hồi hệ sinh thái, phát triển du lịch sinh thái, giảm thiểu rác thải nhựa, cùng việc nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường được chú trọng thực hiện. Song song với đó, địa phương cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý tài nguyên, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và thích ứng linh hoạt trước những tác động của khí hậu.
Với sự đồng hành của chính quyền địa phương cùng cộng đồng người dân, Công viên đang dần trở thành một “địa chỉ xanh” góp phần bảo tồn giá trị di sản, và mở ra hướng đi mới trong phát triển du lịch gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường, từ đó lan tỏa thông điệp sống hài hòa với thiên nhiên.
Đáng chú ý, những năm qua, Ban Quản lý Công viên đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình, hoạt động, tích cực hưởng ứng các chiến dịch toàn cầu chống biến đổi khí hậu (BĐKH) trong hoạt động Mạng lưới Công viên địa chất Toàn cầu của UNESCO tại các vùng di sản.
CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ.
Nổi bật là các hoạt động nhân Ngày Trái Đất 22/4, Tuần lễ CVĐC châu Á - Thái Bình Dương (22 - 28/4), Tuần lễ Nước sạch và vệ sinh môi trường, cũng như các khóa tập huấn chuyên đề, tọa đàm trực tuyến về các hoạt động bảo vệ tài nguyên, môi trường chống BĐKH do Mạng lưới CVĐC tổ chức…
Tại các sự kiện, Ban Quản lý cử cán bộ tham gia, đóng góp bài tham luận, gửi tin, bài và hình ảnh phản ánh hoạt động bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản địa chất, sinh thái, văn hóa bản địa tại Cao Bằng đến Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO. Các chủ đề được truyền thông xuyên suốt gồm: bảo vệ nguồn nước, giảm thiểu rác thải nhựa, tái sử dụng vật liệu truyền thống, thúc đẩy vai trò cộng đồng dân cư trong bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái - giáo dục.
Đặc biệt, chương trình truyền thông “Nói không với nhựa dùng một lần trong vùng CVĐC” được triển khai thử nghiệm tại các điểm đến như: thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, làng nghề rèn Phúc Sen và các trường học trong vùng CVĐC ở Trà Lĩnh, Quảng Hòa, Trùng Khánh. Các hoạt động “Tái chế sáng tạo từ vật liệu thải bỏ”, tổng vệ sinh, dọn rác, trồng cây xanh… trong trường học, góp phần giáo dục trẻ em nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường từ sớm.
Trước đó, để giúp người dân chủ động ứng phó với thiên tai, giảm thiệt hại rủi ro, tháng 5/2025, Ban Quản lý CVĐC Non nước Cao Bằng mời chuyên gia đầu ngành thuộc Ban cố vấn Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trực tiếp tổ chức chương trình tập huấn đặc biệt tại 5 xã trọng điểm: Ca Thành, Thể Dục, Yên Lạc, Tĩnh Túc, Vũ Nông.
Đây là những địa phương thuộc huyện Nguyên Bình (cũ) từng chịu thiệt hại nghiêm trọng do sạt lở đất trong hoàn lưu bão số 3 (tháng 9/2024) về kiến tạo địa hình, diện mạo địa chất, các dạng tai biến địa chất thường gặp; đồng thời hướng dẫn cách nhận biết những dấu hiệu cảnh báo sớm như vết nứt trên núi đất, núi đá, dòng suối đổi hướng bất thường, hiện tượng rễ cây lộ thiên, những dấu hiệu từng bị bà con bỏ qua trong quá khứ.
Người dân không chỉ được trang bị kiến thức nền tảng mà còn hình thành kỹ năng biết nguy cơ xảy ra thiên tai tại chính nơi mình sinh sống để ứng xử phù hợp khi xảy ra mưa lũ, sạt lở đất, từng bước chuyển từ thế bị động sang chủ động bảo vệ sự sống của chính mình và cộng đồng trong mùa mưa bão.
Động Ngườm Ngao trong lòng CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. (Ảnh: BCB).
Ngoài ra, từ năm 2024 đến nay, Ban Quản lý CVĐC đã xây dựng và đưa vào vận hành hiệu quả Tổ cộng đồng bảo vệ di sản tại các xã thuộc 4 tuyến du lịch trải nghiệm CVĐC. Đây là lực lượng nòng cốt thực hiện phương châm: Bảo tồn di sản gắn với phát triển sinh kế xanh tại cộng đồng.
Theo chia sẻ của thành viên Tổ cộng đồng làm giấy bản Dìa Trên, xã Quảng Uyên, được Ban Quản lý CVĐC tập huấn, hướng dẫn và hỗ trợ kết nối du lịch, người dân hiểu hơn về giá trị văn hóa giấy bản thủ công. Bà con vệ sinh đường làng, hạn chế dùng túi nilon, chủ động hướng dẫn du khách về quy tắc ứng xử thân thiện với môi trường. Không dừng lại ở đó, các Tổ cộng đồng còn được hướng dẫn ghi nhật ký môi trường như ghi nhận lượng rác thu gom, lượng khách tham quan, các hiện tượng bất thường về thời tiết, xói lở, suy thoái sinh cảnh.
Đây là dữ liệu thực địa quan trọng giúp Ban Quản lý xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ và lập kế hoạch bảo tồn thích ứng BĐKH.
Song song đó, Ban Quản lý CVĐC còn tham mưu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các doanh nghiệp lữ hành triển khai các tuyến du lịch sinh thái - trải nghiệm - giáo dục tại các điểm di sản CVĐC tiêu biểu: Với mô hình “học sinh làm hướng dẫn viên” tại tuyến Trà Lĩnh - Trùng Khánh đi tham quan Mắt Thần núi, thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao; tour “một ngày làm nghệ nhân” tại các làng nghề làm hương thơm Phja Thắp, rèn dao xóm Pác Rằng, làm giấy bản xóm Dìa Trên… tạo sự lan tỏa, thu hút sự quan tâm của học sinh và du khách.
Từ những hành động cụ thể như không dùng đồ nhựa dùng một lần, tổ chức thu gom rác thải, truyền thông bảo vệ nguồn nước, chủ động phòng chống thiên tai…, đến việc tham gia hội nghị quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm quản lý CVĐC…, đã mang đến định hướng phát triển có chiều sâu, gắn kết giữa con người - di sản - thiên nhiên tại Ban quản lý CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng nói riêng và toàn tỉnh nói chung.
Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với thách thức khí hậu, hình ảnh CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng như một địa điểm “xanh”, góp phần nâng cao sức hút du lịch, lan tỏa thông điệp mạnh mẽ về sự cân bằng giữa khai thác và bảo tồn. Bảo vệ và phát huy giá trị di sản thiên nhiên là tiền đề quan trọng nhất để tạo nền tảng vững chắc cho sinh kế cộng đồng.
Hoàng Thảo