Nghệ An: Phát huy vai trò cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường

Trong những năm gần đây, Nghệ An xác định rõ, bảo vệ môi trường chỉ thực sự bền vững khi người dân trở thành chủ thể của quá trình này. Từ các khu dân cư nông thôn đến đô thị, nhiều mô hình tự quản về môi trường được hình thành và phát huy hiệu quả như “tuyến đường xanh – sạch – đẹp”, “khu dân cư không rác thải”, “ngày Chủ nhật xanh”.

Thông qua các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Mặt trận Tổ quốc và các hội, đoàn, công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng, giúp người dân hiểu rõ lợi ích lâu dài của việc giữ gìn môi trường sống.

Không chỉ dừng lại ở việc thu gom, phân loại rác, người dân còn chủ động tham gia giám sát, phản ánh các hành vi gây ô nhiễm. Sự vào cuộc tích cực của cộng đồng đã tạo nên chuyển biến rõ nét về cảnh quan và nếp sống văn minh. Quan trọng hơn, từ chỗ thụ động, nhiều người dân đã thay đổi tư duy, coi bảo vệ môi trường là trách nhiệm gắn liền với chất lượng cuộc sống của chính mình và thế hệ mai sau. Đây chính là nền tảng để Nghệ An từng bước xây dựng môi trường sống an toàn, sạch đẹp.

Đáng chú ý, UBND tỉnh Nghệ An ký ban hành Kế hoạch số 26/KH-UBND, triển khai Nghị quyết số 394/NQ-CP của Chính phủ về phát động Phong trào Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường; giảm thiểu phát sinh, phân loại, thu gom, xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh. Không chỉ là sự cụ thể hóa chủ trương lớn của Trung ương, Kế hoạch thể hiện rõ quyết tâm chính trị của tỉnh Nghệ An trong việc giải quyết “bài toán” môi trường bằng cách tiếp cận tổng thể, lấy cộng đồng làm nền tảng, chính quyền giữ vai trò dẫn dắt, điều phối.

Người dân Nghệ An tham gia vệ sinh, khơi thông thuỷ lợi, chuẩn bị cho vụ gieo trồng mới. (Ảnh: HY). 

Theo Kế hoạch, tỉnh Nghệ An đặt ra những mục tiêu cụ thể, có tính đo lường và khả thi đến năm 2030. Trong đó, 100% xã, phường trên địa bàn tỉnh sẽ tổ chức ngày cuối tuần ra quân tổng vệ sinh môi trường tại các khu dân cư, tổ dân phố, từng bước hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh công cộng trong cộng đồng. Tỉnh Nghệ An phấn đấu 55% xã, phường tổ chức phân loại rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình, cá nhân - đây được xem là khâu “then chốt” để nâng cao hiệu quả thu gom, tái chế và xử lý rác thải.

Song song với đó, 100% khu vực đô thị và 90% khu vực nông thôn sẽ được bố trí đầy đủ các điểm tập kết, điểm thu gom rác thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về bảo vệ môi trường, tiến tới chấm dứt tình trạng đổ, đốt rác không đúng quy định tại cộng đồng. Phong trào cũng hướng tới việc xây dựng nền tảng tự quản bền vững khi 100% khu dân cư, tổ dân phố bổ sung nội dung bảo vệ môi trường vào hương ước, quy ước, duy trì và nhân rộng các mô hình tự quản phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Về thu gom, xử lý rác thải, Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 có 97% rác thải sinh hoạt đô thị và 90% rác thải sinh hoạt nông thôn được thu gom, xử lý theo quy định; dưới 50% lượng rác thải sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp. Đồng thời, trên 50% các bãi chôn lấp đã hoặc sắp hết sức chứa sẽ được cải tạo, phục hồi môi trường, tiến tới xóa bỏ các “điểm đen” ô nhiễm, đóng cửa 100% bãi rác tự phát gây ô nhiễm môi trường.

Để hiện thực hóa các mục tiêu nêu trên, UBND tỉnh Nghệ An xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng chủ thể. 100% cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, đoàn viên được yêu cầu gương mẫu, đi đầu tham gia phong trào, coi đây là tiêu chí quan trọng trong đánh giá trách nhiệm nêu gương. Kế hoạch nhấn mạnh vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp; gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường tại địa bàn, lĩnh vực phụ trách.

Các đợt ra quân “Bảo vệ môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp” được tổ chức thường xuyên vào ngày thứ 7 hoặc Chủ nhật hàng tuần, tránh hình thức, bảo đảm hiệu quả thực chất. UBND tỉnh Nghệ An giao Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối chủ trì, phối hợp với các Sở, ngành, địa phương tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn chuyên môn về giảm thiểu phát sinh, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý rác thải.

Nhân dân Nghệ An ra quân vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan nông thôn. (Ảnh: THNA). 

Đồng thời rà soát, tổng hợp danh mục các dự án hạ tầng môi trường đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Bên cạnh đó, Sở Xây dựng được giao rà soát quy hoạch, bố trí điểm tập kết, trạm trung chuyển, cơ sở xử lý rác thải bảo đảm yêu cầu kỹ thuật và mỹ quan đô thị; Sở Công Thương tham mưu thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp tái chế, tái sử dụng. Ủy ban MTTQ tỉnh và các tổ chức thành viên phát huy vai trò nòng cốt trong vận động Nhân dân, doanh nghiệp tham gia Phong trào.

Ở cơ sở, các xã, phường triển khai đồng bộ các đợt tổng vệ sinh môi trường; tổ chức phân loại rác tại hộ gia đình. Trong đó, năm 2026 thí điểm mô hình phân loại rác thải sinh hoạt tại phường Hoàng Mai, giai đoạn 2027-2030 nhân rộng ra các xã, phường còn lại.

Với mục tiêu rõ ràng, lộ trình cụ thể và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, Phong trào Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường ở tỉnh Nghệ An không chỉ giải quyết bài toán rác thải trước mắt, mà còn từng bước hình thành văn hóa ứng xử thân thiện với môi trường trong cộng đồng.

Thực tiễn ở Nghệ An cho thấy, khi người dân được đặt vào vị trí trung tâm, công tác bảo vệ môi trường sẽ chuyển từ phong trào sang chiều sâu, từ vận động sang tự giác. Những kết quả đạt được không chỉ cải thiện diện mạo nông thôn, đô thị mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng, hình thành lối sống thân thiện với môi trường.

 Tuy nhiên, để phát huy vai trò của người dân một cách lâu dài, cần tiếp tục khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với quyền lợi thiết thực của mỗi hộ gia đình. Khi mỗi người dân Nghệ An coi việc giữ gìn môi trường là thói quen, là chuẩn mực văn hóa, thì mục tiêu phát triển bền vững sẽ thực sự bền chặt. Phát huy sức dân không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài để xây dựng Nghệ An xanh hơn, sạch hơn và đáng sống hơn trong tương lai.

Thu Hà