Theo thống kê của tỉnh Đắk Lắk, tính đến tháng 4/2026 trên địa bàn toàn tỉnh tỷ lệ chất thải rắn đô thị được thu gom, xử lý trên 90%, đạt 100,42% so với kế hoạch. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn đô thị tăng.
Trước tình hình trên, công tác quản lý rác thải đang được đặt ra với yêu cầu chặt chẽ hơn khi lượng chất thải sinh hoạt ngày càng gia tăng, tạo áp lực lên hệ thống thu gom và xử lý. Thay vì chỉ tập trung vào khâu xử lý cuối cùng, nhiều địa phương đang chú trọng kiểm soát ngay từ nơi rác phát sinh.
Việc phân loại chất thải tại nguồn giúp tách riêng các nhóm có khả năng tái sử dụng, tái chế và chất thải cần xử lý, qua đó giảm lượng rác phải đưa về khu xử lý tập trung. Cùng với phân loại, hoạt động thu gom, vận chuyển cũng được tăng cường kiểm soát nhằm hạn chế tình trạng đổ rác không đúng nơi quy định, tồn đọng hoặc gây ô nhiễm môi trường.
Đáng chú ý, cơ chế tính phí theo lượng rác phát sinh đang được quan tâm nhằm tạo sự gắn kết giữa lượng chất thải và chi phí xử lý. Cách tiếp cận này có thể khuyến khích hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh chủ động giảm rác, tăng tái sử dụng và hình thành thói quen phân loại trước khi đưa rác ra điểm thu gom.
Do đó, UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành Quyết định số 104/2026/QĐ-UBND, quy định quản lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường, chất thải rắn xây dựng và bùn thải trên địa bàn tỉnh.
Cụ thể, tỉnh Đắk Lắk đặt toàn bộ quá trình quản lý chất thải vào một chuỗi trách nhiệm, từ nơi phát sinh đến khâu xử lý cuối cùng; phân loại chất thải tại nguồn được xác định là trách nhiệm bắt buộc của mọi chủ nguồn thải. Theo quy định mới, chất thải rắn sinh hoạt phải được phân loại tại nguồn thành các nhóm phù hợp với mục đích quản lý, xử lý. Trong đó có chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và các loại chất thải sinh hoạt khác.
Người dân Đắk Lắk phân loại rác thải tái chế. (Ảnh: TD).
Các loại chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình như pin, ắc quy, bóng đèn, hóa chất, bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật… phải được nhận diện, phân loại theo quy định. Chất thải cồng kềnh như bàn, ghế, sofa, giường, nệm, tủ, cành cây, gốc cây cũng không được tùy tiện tập kết trên vỉa hè, lòng đường hay khu vực công cộng.
Sau khi phân loại, chất thải phải được lưu giữ trong bao bì, thiết bị phù hợp và chuyển giao cho đơn vị thu gom. Quy định của UBND tỉnh Đắk Lắk đồng thời ưu tiên giảm thiểu phát sinh, tái sử dụng, tái chế, đồng xử lý và thu hồi năng lượng, hạn chế tối đa việc chôn lấp trực tiếp.
Việc phân loại rác không dừng ở hướng khuyến khích mà trở thành trách nhiệm bắt buộc của chủ nguồn thải. Rác được phân loại ngay từ đầu, các công đoạn phía sau mới có cơ sở để tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý theo từng nhóm. Ngược lại, nếu tất cả rác thải được dồn vào một túi rác rồi mới phân loại, xử lý, nhiều loại chất thải có khả năng tái chế sẽ bị trộn lẫn, còn chất thải nguy hại có thể đi chung với rác sinh hoạt.
Phân loại rác tại nguồn vì thế là khâu đầu tiên để giảm áp lực cho hệ thống thu gom và xử lý. Trách nhiệm thu gom, phân loại chất thải không chỉ thuộc hộ gia đình, cá nhân. Chính quyền cấp xã được giao quản lý hoạt động thu gom, kiểm tra việc phân loại, lưu giữ, chuyển giao chất thải và xử lý những trường hợp vi phạm. Đơn vị thu gom cũng phải thực hiện đúng yêu cầu về kỹ thuật, hợp đồng dịch vụ và không để các nhóm chất thải đã phân loại bị trộn lẫn trở lại.
Theo UBND tỉnh Đắk Lắk, chi phí dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt được tính theo khối lượng chất thải phát sinh. Điều này tạo mối liên hệ trực tiếp giữa lượng rác thải ra với chi phí phải trả cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý. Việc xác định lượng chất thải có thể thực hiện thông qua bán bao bì đựng chất thải theo quy định, xác định theo thể tích thiết bị chứa, cân khối lượng hoặc phương thức hợp pháp khác.
Với các đối tượng phát sinh lượng chất thải lớn, giá dịch vụ thực hiện theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí. Như vậy, lượng rác phát sinh không còn chỉ là vấn đề của đơn vị thu gom hay cơ sở xử lý. Khối lượng chất thải càng lớn thì chi phí quản lý tương ứng cũng được tính đến. Đây là cách cụ thể hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” được đặt ra ngay tại phần nguyên tắc chung của quy định.
Song song với chất thải sinh hoạt, tỉnh Đắk Lắk cũng đưa chất thải công nghiệp thông thường, chất thải xây dựng và bùn thải vào một khuôn khổ quản lý xuyên suốt. Theo đó, chất thải công nghiệp thông thường phải được phân loại theo khả năng tái sử dụng, tái chế, sử dụng làm vật liệu xây dựng, san lấp hoặc thuộc nhóm phải xử lý.
Chủ nguồn thải chỉ được chuyển giao chất thải cho đơn vị đáp ứng điều kiện theo quy định. Trong xây dựng, đất, bùn từ hoạt động đào đất, nạo vét có thể được sử dụng cho những mục đích phù hợp; đất đá, gạch, ngói, bê tông và các vật liệu có khả năng tái chế được tái sử dụng, tái chế hoặc làm vật liệu san lấp.
Đắk Lắk đẩy mạnh công tác thu gom, xử lý rác thải, bảo vệ môi trường sống.
Hộ gia đình ở đô thị khi cải tạo, phá dỡ công trình phải tách chất thải xây dựng khỏi rác sinh hoạt. Với bùn thải, yêu cầu quản lý được đặt từ khâu phân loại theo nguồn gốc, mức độ ô nhiễm và tính chất nguy hại. Bùn chưa xử lý không được xả trực tiếp ra môi trường. Đặc biệt, bùn từ bể tự hoại phải được định kỳ hút, vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng, không được xả trực tiếp vào hệ thống thoát nước hay nguồn nước.
Đáng chú ý, trước đó, căn cứ theo quy định tại Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, hành vi không thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn sẽ bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng. Do đó tỉnh Đắk Lắk tiếp tục đẩy mạnh công tác phân loại rác tại nguồn trong những giai đoạn tới.
Trong bối cảnh lượng rác sinh hoạt tiếp tục tăng, việc xây dựng cơ chế tính phí dựa trên lượng phát sinh cũng tạo thêm động lực để giảm chất thải và thay đổi thói quen tiêu dùng. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, hệ thống thu gom và xử lý cần được tổ chức đồng bộ, bảo đảm rác sau phân loại không bị trộn lẫn trong quá trình vận chuyển.
Công tác tuyên truyền, hướng dẫn cũng được Đắk Lắk triển khai thường xuyên để người dân hiểu rõ trách nhiệm và cách thức thực hiện. Khi quản lý rác được chuyển từ tư duy “thu gom và xử lý” sang kiểm soát toàn bộ vòng đời chất thải, hiệu quả bảo vệ môi trường sẽ được nâng lên, đồng thời tạo nền tảng cho mô hình kinh tế tuần hoàn phát triển.
Quỳnh Nga