Xuân Trường là xã vùng cao biên giới đặc biệt khó khăn của tỉnh Cao Bằng, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, nhiều diện tích đất cằn, thiếu nước. Nhiều năm trước, người dân chủ yếu trồng ngô, cấy lúa, sản xuất chỉ đủ ăn. Những năm gần đây, mô hình trồng dâu nuôi tằm đã mang lại nguồn thu nhập mới cho nhiều hộ dân địa phương.
Cây dâu có khả năng chịu hạn, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng tại Xuân Trường. So với nhiều loại cây trồng truyền thống, nghề trồng dâu nuôi tằm có chu kỳ sản xuất ngắn, khoảng 15–20 ngày cho một lứa kén. Theo người dân địa phương, giá kén hiện dao động 180.000–210.000 đồng/kg. Trung bình mỗi hộp kén giống thu được khoảng 55–60 kg, mang lại nguồn thu khoảng 10 triệu đồng. Sản phẩm được đơn vị thu mua tận nơi, thuận lợi cho người dân trong khâu tiêu thụ.
Tại xóm Bản Chuồng, ông Dương Văn Nam là một trong những người sớm phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm. Từ năm 2017, ông Nam đã tìm đến các vùng lân cận như Cô Ba, Bảo Lạc để học hỏi kinh nghiệm. Đến nay, mô hình trồng dâu nuôi tằm kết hợp cung ứng cây giống như dâu S12, S6 mang lại cho gia đình ông Nam thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi năm, giúp gia đình từ hộ nghèo vươn lên thành hộ khá.
Toàn xã Xuân Trường hiện đã phát triển được 34,8 ha diện tích trồng dâu tằm Trong giai đoạn tới, xã Xuân Trường sẽ tiếp tục tham mưu lồng ghép các nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2030. Mục tiêu là hỗ trợ người dân mở rộng diện tích canh tác, nâng cao chất lượng cây, con giống và hoàn thiện kỹ thuật nuôi, đưa nghề trồng dâu nuôi tằm trở thành sinh kế bền vững cho người dân vùng biên.
Các vùng trồng dâu ngày càng được mở rộng, đảm bảo nguyên liệu để nuôi tằm.
Từ sáng sớm, trong căn nhà nuôi tằm rộng vài chục mét vuông, ông Triệu Văn Phục ở xã Bảo Lạc cẩn thận rải từng lớp lá dâu lên những nong tằm trắng kín. Cách đây vài năm, gia đình ông vẫn quanh quẩn với cây ngô và vài sào lúa một vụ. Đất dốc, năng suất thấp, mỗi vụ thu hoạch xong chỉ đủ trang trải sinh hoạt, mỗi khi mất mùa, cả nhà lại phải tính toán từng khoản chi.
Ông Phục chia sẻ: Làm ngô cả năm không bằng một lứa tằm, từ khi chuyển sang trồng dâu nuôi tằm, thu nhập của gia đình tôi thay đổi rõ rệt. Tiền bán kén quay vòng nhanh, có lứa chỉ hơn 20 ngày đã thu hoạch, giúp gia đình có dòng tiền đều đặn để sửa lại nhà, đầu tư thêm máy băm lá, quạt thông gió và mở rộng diện tích trồng dâu.
Trên khắp các xóm vùng cao của các xã: Bảo Lạc, Cô Ba, Khánh Xuân, Hưng Đạo, những nương ngô, nương sắn từng gắn bó nhiều thế hệ đang dần được thay thế bằng những hàng dâu xanh mướt. Con tằm, loài vật nhỏ bé vốn gắn với những làng nghề truyền thống ở đồng bằng, nay đang trở thành sinh kế mới của người dân vùng cao biên giới.
Nghề trồng dâu nuôi tằm trở thành mô hình phát triển kinh tế hiệu quả được đẩy mạnh triển khai.
Nghề trồng dâu nuôi tằm ở Cao Bằng bắt đầu từ năm 2009 và phát triển có tổ chức từ năm 2012 tại khu vực các xã Bảo Lạc, Cô Ba. Từ vài héc ta, đến nay, toàn tỉnh có 31 xã, phường phát triển trồng dâu, nuôi tằm với 2.787 hộ tham gia trồng 1.227,55 ha; các vùng trọng điểm tập trung ở các xã: Cô Ba, Khánh Xuân, Hưng Đạo, Bảo Lạc.
Sự thay đổi ấy không chỉ thể hiện ở diện tích cây trồng mà còn ở tư duy sản xuất của người dân. Nhiều hộ chủ động chuyển đất trồng ngô, lúa một vụ sang trồng dâu; mạnh dạn vay vốn xây dựng nhà nuôi tằm, đầu tư khay cải tiến, máy băm lá, quạt thông gió và áp dụng quy trình kỹ thuật mới. Nghề nuôi tằm không còn được nhìn như mô hình giảm nghèo mà đang trở thành hướng làm giàu bền vững.
Nếu người nông dân là chủ thể của sự chuyển đổi, thì các doanh nghiệp, HTX đang trở thành những mắt xích quan trọng kết nối sản xuất, cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật và tổ chức thị trường. Tại xã Bảo Lạc, nhiều năm qua, HTX Nông nghiệp 118 cung cấp giống cây dâu, giống tằm cho các hộ nuôi trồng và mỗi năm thu mua hàng trăm tấn kén của người dân trong vùng.
Theo đại diện HTX: Riêng diện tích trồng dâu nuôi tằm của các hộ dân cung cấp cho HTX khoảng 80 ha. Điều khiến người dân phấn khởi nhất là giá kén tằm duy trì ở mức trên 200.000 đồng/kg và khá ổn định trong thời gian dài. Nhu cầu thị trường hiện nay rất lớn, đặc biệt từ các doanh nghiệp xuất khẩu sang Ấn Độ và khu vực Trung Đông. Vì vậy, nghề nuôi tằm đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh nhất từ trước đến nay.
Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030, diện tích vùng trồng dâu sẽ được mở rộng lên trên 1.800 ha, sản lượng kén đạt 1.200 - 1.500 tấn/năm, giá trị ngành hàng đạt 250 - 300 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân của hộ dân tham gia đạt 80 - 100 triệu đồng/hộ/năm; thu hút ít nhất một nhà máy ươm tơ kéo sợi công nghệ hiện đại, xây dựng các cơ sở cung ứng trứng tằm giống đạt chuẩn và phát triển các HTX, tổ hợp tác để hình thành chuỗi liên kết bền vững./.
Phương Thoa