Xã An Lương có lợi thế về quỹ đất ven đầm, ven biển, thuận lợi cho phát triển thủy sản. Tuy nhiên, các phương thức nuôi truyền thống như quảng canh, bán thâm canh, ao đất bộc lộ nhiều hạn chế: phụ thuộc vào thời tiết, khó kiểm soát dịch bệnh, năng suất thấp, hiệu quả thiếu ổn định và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường. Thực tế này buộc người nuôi tôm phải thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sang ứng dụng khoa học công nghệ.
Năm 2015, vợ chồng anh Ngô Văn Vương (thôn Xuân Bình Nam) quyết định gom gom tiền để đầu tư nuôi tôm trong ao lót bạt. Ao nuôi được lót bạt toàn bộ đáy và bờ, kết hợp hệ thống quạt nước, sục khí đáy và xi-phông, giúp kiểm soát tốt các chỉ tiêu môi trường, hạn chế mầm bệnh. Ngay vụ nuôi đầu tiên, anh Vương thu lãi hơn 200 triệu đồng.
Anh Vương cho biết, trước khi đầu tư, anh đã tìm hiểu và học hỏi kinh nghiệm nuôi tôm ở nhiều địa phương. Nuôi tôm trong ao đất theo cách cũ rất dễ phát sinh dịch bệnh, hiệu quả thấp. Ao lót bạt tuy vốn đầu tư lớn, kỹ thuật khắt khe nhưng nếu tuân thủ đúng quy trình thì hiệu quả cao gấp nhiều lần. Từ thành công từ mô hình trên, nhiều hộ nuôi tôm trên địa bàn tìm đến học hỏi và làm theo. Đến nay, tại một số thôn như An Xuyên 1, An Xuyên 3…, tỷ lệ hộ nuôi tôm bằng ao lót bạt đạt 100%.
Các hộ dân chuyển đổi nuôi tôm bằng ao lót bạt.
Theo người nuôi tôm, nếu nuôi ao đất theo cách “trông trời, trông nước” như trước đây, lợi nhuận tối đa chỉ khoảng 20 triệu đồng/vụ. Trong khi đó, với ao lót bạt, áp dụng kỹ thuật mới, khi bán được giá, lợi nhuận có thể đạt trên 200 triệu đồng/vụ trên diện tích khoảng 500 m².
Thời gian qua, nhiều diện tích nuôi tôm công nghệ cao tại khu vực phía Đông của tỉnh cho thấy hiệu quả kinh tế vượt trội. Theo chia sẻ của ông Nguyễn Ngọc Châu, Giám đốc Công ty TNHH Ngọc Châu, đến nay, doanh nghiệp này đã xây dựng được vùng nuôi tôm áp dụng công nghệ cao với quy mô hơn 8 ha nằm trên địa bàn xã Đề Gi. Từ khi chuyển sang áp dụng công nghệ Semi-Biofloc, các ao tôm giảm hẳn dịch bệnh, giảm ô nhiễm, tăng doanh thu và lợi nhuận.
Cách đây 15 năm, ông Châu đã bắt đầu chuyển hướng sang nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh với diện tích 8,2 ha. Sau vài vụ nuôi, các ao tôm đối mặt với dịch bệnh và ô nhiễm môi trường nước. Đến năm 2016, ông bắt đầu chuyển đổi dần sang áp dụng công nghệ Semi-Biofloc và ổn định cho đến nay. Toàn bộ các ao đều lắp đặt hệ thống camera giám sát, khử khuẩn, hạn chế tối đa ảnh hưởng của các tác nhân bên ngoài.
Theo ông Châu, công nghệ Semi-Biofloc giúp cải thiện chế độ dinh dưỡng, lọc nước trong ao nuôi, đảm bảo an toàn với mức độ cao; giúp giảm thiểu dịch bệnh và ô nhiễm, tôm phát triển nhanh và khả năng thành công cao hơn. Tuy nuôi tôm theo công nghệ Semi-Biofloc đòi hỏi đầu tư vốn cao, nhưng tôm nuôi được an toàn, người nuôi nắm chắc phần thắng đến 80%, sản xuất có hiệu quả.
Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ giúp nghề nuôi tôm thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng giá trị sản xuất.
Theo Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường), tỉnh Gia Lai có khoảng 7.264 ha diện tích nuôi trồng thủy sản cùng 3.680 lồng bè với tổng thể tích khoảng 265.000 m³. Trong đó, diện tích nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao là 72 ha. Đối với nuôi trồng thủy sản nước ngọt, toàn tỉnh có khoảng 5.153 ha nuôi cá quảng canh hồ chứa, nuôi ao và 1.300 lồng bè nuôi với tổng thể tích 195.000 m³.
Diện tích nuôi trồng thủy sản nước lợ là 2.111 ha, gồm 96 ha nuôi thâm canh, bán thâm canh và 1.315 ha nuôi quảng canh cải tiến. Đối tượng nuôi chính là tôm thẻ chân trắng. Nuôi trồng thủy sản nước mặn có khoảng 390 lồng, với tổng thể tích 4.200 m3 ương và nuôi tôm hùm thương phẩm; 1.990 lồng với tổng thể tích 70.800 m3 nuôi cá bớp, cá chẽm, cá hồng Mỹ, cá mú, cá chim vây vàng...
Từ đầu năm đến nay, Chi cục Thủy sản cũng đã lấy 43 mẫu tôm nước lợ và 7 mẫu cá nước ngọt để kiểm tra, đánh giá về tình hình sức khỏe, chất lượng các loại thủy sản và ao nuôi nhằm phục vụ cho công tác phòng chống dịch bệnh. Bên cạnh đó, Chi cục Thuỷ sản còn tiến hành 18 đợt quan trắc tại 13 điểm thuộc vùng nuôi trồng thủy sản ven biển và các vùng nuôi trồng thủy sản trên các hồ thủy điện, thủy lợi để kiểm tra các thông số về môi trường nuôi.
Nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học-công nghệ vào sản xuất, HĐND tỉnh đã thông qua Nghị quyết số 82 về chính sách hỗ trợ phát triển nuôi trồng thủy sản ứng dụng công nghệ cao giai đoạn 2026-2030 quy định rõ các cơ sở nuôi trồng thủy sản phải áp dụng ít nhất một trong các công nghệ cao sau: Hệ thống nuôi trồng thủy sản tuần hoàn (RAS) là hệ thống nuôi trồng thủy sản tuần hoàn khép kín, hoạt động dựa trên nguyên lý lọc và tái sử dụng liên tục từ 90% lượng nước nuôi; công nghệ Biofloc (BFT) - sử dụng các quần thể vi sinh vật có lợi được duy trì trong môi trường nuôi để xử lý chất hữu cơ, chuyển hóa các hợp chất nitơ độc hại, kiểm soát chất lượng nước, hạn chế dịch bệnh;
Bên cạnh đó, công nghệ Internet vạn vật (IoT) là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý môi trường và cho ăn tự động; hệ thống quan trắc, giám sát môi trường tự động; công nghệ số trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc sản phẩm; công nghệ nuôi biển công nghiệp sử dụng lồng bằng vật liệu nhựa HDPE hoặc vật liệu tiên tiến có tính năng tương đương.
Đối với thủy sản nước lợ: Hỗ trợ công nghệ nuôi ít phát thải với mức hỗ trợ 40% chi phí trang thiết bị, phần mềm điều khiển. Mức hỗ trợ tối đa: 300 triệu đồng/cơ sở nuôi trồng thủy sản nước lợ. Hỗ trợ ứng dụng hệ thống công nghệ giám sát, quan trắc môi trường tự động và quản lý nuôi trồng thủy sản nước lợ.
Với thủy sản nước ngọt, hỗ trợ ứng dụng hệ thống công nghệ giám sát, quan trắc môi trường tự động và quản lý nuôi thủy sản lồng bè trên hồ chứa bao gồm hỗ trợ ứng dụng hệ thống công nghệ giám sát, quan trắc môi trường tự động và quản lý nuôi thủy sản lồng bè trên hồ chứa. Hỗ trợ ứng dụng công nghệ nuôi thủy sản đặc sản (cá Tầm, cá Chình, tôm Càng xanh, cá Lăng nha, cá Chép giòn) bao gồm: Hệ thống công nghệ cung cấp oxy; thiết bị điều tiết nhiệt độ nước; máy cho ăn thông minh;… tích hợp công nghệ IoT, AI. Hỗ trợ 40% chi phí trang thiết bị, phần mềm điều khiển. Mức hỗ trợ tối đa: 400 triệu đồng/cơ sở nuôi trồng thủy sản nước ngọt.
Ngoài ra, tại Đề án phát triển thủy sản bền vững giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050 tỉnh Gia Lai xác định phát triển thủy sản theo hướng bền vững, giảm dần cường lực khai thác, gắn với bảo vệ và phục hồi nguồn lợi thủy sản; đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, phát triển nuôi trồng công nghệ cao, hoàn thiện hạ tầng nghề cá và chế biến theo chuỗi giá trị, nâng cao thu nhập cho người dân.
Đối với nuôi trồng thủy sản, mục tiêu đến năm 2030 đạt 8.400 ha với sản lượng khoảng 46.500 tấn; trong đó, nuôi biển được định hướng phát triển mạnh với thể tích nuôi đạt 800.000 m³ và sản lượng 8.000 tấn/năm, ứng dụng công nghệ hiện đại như lồng HDPE, trí tuệ nhân tạo và hệ thống giám sát tự động. Nuôi nước lợ và nước ngọt tiếp tục được cơ cấu lại theo hướng hiệu quả, an toàn sinh học, hình thành các vùng sản xuất tập trung và chuỗi giá trị./.
Bùi An