Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản tháng 10 ước đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1%.
Trong tháng 10/2026, nhóm cá các loại khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ, tương đương tăng thêm gần 110 triệu USD. Riêng nhóm này đóng góp khoảng 70% tổng giá trị kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Các mặt hàng chủ lực khác cũng ghi nhận kết quả tích cực. Xuất khẩu cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%; mực và bạch tuộc tăng 14,8%.
Xuất khẩu tôm trong tháng 10 chỉ đạt gần 474 triệu USD, giảm 4,9%. Trong đó, tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi tôm chân trắng vẫn là một trong những sản phẩm chủ lực của ngành nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu tôm Việt Nam. Tính chung 10 tháng năm 2026, xuất khẩu tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD, nhưng mức tăng chỉ khoảng 4%.
Trong khi đó, tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31%, đóng góp hơn 216 triệu USD, tương đương khoảng 62% phần kim ngạch tăng thêm của toàn nhóm tôm. Như vậy, dù tổng kim ngạch xuất khẩu tôm 10 tháng vẫn tăng khoảng 9%, động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm xanh, còn mặt hàng tôm chân trắng đang tăng chậm.
Xuất khẩu cá tra tăng 11% so với cùng kỳ năm trước.
Kim ngạch xuất khẩu cá tra trong 10 tháng tiến sát mốc 2 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước. Một trong những yếu tố hỗ trợ là giá các loại cá thịt trắng khai thác tự nhiên trên thị trường quốc tế vẫn ở mức cao. Giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái cũng chịu sức ép về giá nguyên liệu. Khoảng cách giá giữa cá khai thác tự nhiên và cá nuôi đang tạo thêm cơ hội để các nhà phân phối lựa chọn cá tra Việt Nam trong phân khúc cá thịt trắng có mức giá vừa phải.
Xuất khẩu thủy sản 10 tháng năm 2026 còn cho thấy sự dịch chuyển đáng kể về động lực tăng trưởng giữa các thị trường. Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng lớn nhất khi đạt kim ngạch 2,62 tỷ USD, tăng 30,3% so với cùng kỳ năm trước. Thị trường này đóng góp khoảng 54% tổng giá trị kim ngạch tăng thêm của toàn ngành.
Khu vực thị trường ASEAN cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, với kim ngạch đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%. Tính chung, Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN đã tạo thêm gần 745 triệu USD kim ngạch xuất khẩu, chiếm khoảng hai phần ba tổng mức tăng của toàn ngành thủy sản trong 10 tháng. Tại thị trường Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản, tình hình có dấu hiệu cải thiện trong tháng 10. Xuất khẩu sang EU tăng 22,1%, còn Nhật Bản tăng 6,7%. Nhờ đó, mức tăng trưởng lũy kế 10 tháng của hai thị trường lần lượt đạt 1,1% và 2,8%.
Trong tháng 10/2026, xuất khẩu thủy sản sang thị trường Mỹ giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD. Tính chung 10 tháng, kim ngạch chỉ đạt 1,63 tỷ USD, giảm 1,2% so với cùng kỳ năm trước. Sự suy giảm tại Mỹ diễn ra đồng thời với việc xuất khẩu tôm chân trắng giảm, cho thấy thị trường này vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn đối với khả năng phục hồi của ngành tôm Việt Nam. Khi nhu cầu nhập khẩu chưa cải thiện và các yếu tố thuế quan còn nhiều bất định, doanh nghiệp khó chủ động xây dựng kế hoạch đơn hàng dài hạn.
Các vùng sản xuất tiếp tục nâng cao chất lượng mặt hàng thủy sản, đáp ứng yêu cầu từ thị trường xuất khẩu.
Thực tế cho thấy, đa dạng hóa thị trường không đơn thuần là tìm kiếm nơi tiêu thụ thay thế khi một thị trường gặp khó khăn. Đây phải là quá trình xây dựng cơ cấu xuất khẩu cân bằng, trong đó mỗi thị trường có vai trò riêng và bổ trợ cho nhau. Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN có thể tiếp tục tạo động lực tăng trưởng về quy mô; Mỹ vẫn là thị trường quan trọng cần duy trì; EU và Nhật Bản cần được đầu tư chiều sâu để nâng giá trị và tính ổn định của đơn hàng.
Để làm được điều này, theo các chuyên gia tại Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, trước hết doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận thị trường, từ xuất khẩu những sản phẩm sẵn có sang nghiên cứu nhu cầu và thiết kế sản phẩm phù hợp với từng phân khúc tiêu dùng. Cùng một mặt hàng thủy sản nhưng yêu cầu về quy cách, kích cỡ, chế biến, bao bì và giá bán tại mỗi thị trường có thể rất khác nhau.
Bên cạnh đó, bài toán sức cạnh tranh của từng ngành hàng cũng cần được giải quyết. Đặc biệt với tôm, doanh nghiệp cần kiểm soát chi phí đầu vào, nâng chất lượng con giống, tổ chức lại vùng nuôi, tăng liên kết giữa người nuôi và cơ sở chế biến. Với các sản phẩm cá, cần tiếp tục nâng tỷ trọng chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng giá.
Về dài hạn, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và phát triển chuỗi cung ứng bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để thủy sản Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp cũng cần thực chất hơn, nhất là trong cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rào cản thương mại và hỗ trợ xúc tiến thương mại có trọng tâm.
Với kết quả đạt được sau 10 tháng, mục tiêu xuất khẩu thủy sản 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn nằm trong khả năng thực hiện. Để đạt mốc này, ngành thủy sản cần thêm khoảng 1,54 tỷ USD trong hai tháng cuối năm, tương đương bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng./.
Đức Hòa