Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu, suy thoái đất, ô nhiễm nguồn nước và việc sử dụng vật tư nông nghiệp thiếu kiểm soát, chuyển đổi sang phương thức sản xuất an toàn, thân thiện với môi trường đang là yêu cầu cấp thiết.
Nông nghiệp hữu cơ không đơn thuần là hạn chế sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật, mà đòi hỏi một quy trình sản xuất đồng bộ, từ cải tạo đất, lựa chọn giống, chăm sóc, kiểm soát dịch bệnh đến thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm. Trong đó, việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, xử lý chất thải chăn nuôi, sử dụng chế phẩm vi sinh và tái tạo độ phì nhiêu của đất có vai trò quan trọng.
Khi được tổ chức phù hợp, mô hình sản xuất hữu cơ kết hợp kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần giảm lượng chất thải phát sinh, hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường, tiết kiệm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị nông sản. Đây cũng là hướng tiếp cận giúp nông nghiệp chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang sử dụng tài nguyên có trách nhiệm, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái.
Xã Thạch Lạc đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hữu cơ.
Một trong những địa phương đang cụ thể hóa định hướng này là xã Thạch Lạc, tỉnh Hà Tĩnh. Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025–2030, địa phương xác định phát triển nông nghiệp hữu cơ là một trong ba khâu đột phá, đồng thời triển khai xây dựng mô hình Làng nông nghiệp hữu cơ Sơn Hà trên cơ sở hợp tác với Tập đoàn Quế Lâm.
Sơn Hà được lựa chọn làm địa bàn triển khai điểm sau quá trình rà soát điều kiện thực tế. Thôn có diện tích tự nhiên 2,62 km², với 360 hộ dân và 1.506 nhân khẩu. Đáng chú ý, khu vực này có nền tảng phát triển kinh tế vườn hộ, sản xuất rau, củ, quả và từng đạt nhiều kết quả trong xây dựng khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu.
Địa phương tổ chức sản xuất theo luống, giàn, hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giá trị nông sản.
Theo kế hoạch, giai đoạn đầu, xã dự kiến vận động 50–70 hộ đăng ký tham gia, lựa chọn từ 15–20 hộ xây dựng mô hình điểm. Các nội dung triển khai tập trung vào cải tạo vườn hộ, sản xuất rau màu, chăn nuôi theo hướng hữu cơ, an toàn sinh học; đồng thời phân loại, xử lý chất thải tại nguồn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải hữu cơ đã qua xử lý để phục vụ sản xuất.
Địa phương cũng dự kiến phối hợp tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng chế phẩm vi sinh, xây dựng quy trình sản xuất và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Theo lộ trình đề xuất, cuối năm 2026 tập trung khảo sát, vận động và lựa chọn mô hình điểm; năm 2027 triển khai sản xuất, xử lý chất thải, đánh giá hiệu quả, sau đó xem xét nhân rộng sang các địa bàn có điều kiện phù hợp.
Nông nghiệp hữu cơ từng bước phát triển từ sự thay đổi nhận thức và tập quán sản xuất của người dân.
Từ mô hình tại Thạch Lạc có thể thấy, để nông nghiệp hữu cơ phát triển thực chất, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở chủ trương hay nguồn hỗ trợ mà còn ở sự thay đổi nhận thức và tập quán sản xuất của người dân. Các mô hình cần được xây dựng trên tinh thần tự nguyện, có hướng dẫn kỹ thuật, quy trình kiểm soát rõ ràng và đầu ra ổn định.
Đặc biệt, cần tránh tình trạng chỉ gắn nhãn hữu cơ cho sản phẩm khi chưa đáp ứng các tiêu chuẩn, quy trình và điều kiện chứng nhận tương ứng. Việc phát triển nông nghiệp hữu cơ phải đi đôi với kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và minh bạch trong sản xuất, tiêu thụ.
Nông sản sau thu hoạch được tập kết, chuẩn bị vận chuyển tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị sản xuất.
Nông nghiệp hữu cơ không thể phát triển bền vững nếu thiếu sự liên kết giữa người sản xuất, doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý. Cùng với đó, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp về vốn, kỹ thuật, thị trường và hạ tầng xử lý chất thải; tăng cường giám sát việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, bảo đảm các mô hình thực sự mang lại hiệu quả về kinh tế và môi trường.
Từ những mô hình cụ thể ở cơ sở đến định hướng phát triển nông nghiệp xanh trên phạm vi rộng hơn, yêu cầu đặt ra là phải chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng có trách nhiệm với tài nguyên và môi trường. Khi sản xuất hữu cơ được triển khai đúng quy trình, gắn với kinh tế tuần hoàn và liên kết tiêu thụ, nông nghiệp không chỉ tạo ra những sản phẩm có giá trị cao hơn mà còn góp phần bảo vệ đất đai, nguồn nước, hệ sinh thái và sinh kế lâu dài của người dân./.
Mỹ Hà