Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, tài nguyên đất nông nghiệp phong phú, chủ yếu đất trung du, miền núi là điều kiện thuận lợi để Phú Thọ phát triển trồng cây dược liệu, nhất là dược liệu dưới tán rừng. Cùng với các cây trồng chủ lực, dược liệu là cây trồng có lợi thế đang được khuyến khích mở rộng diện tích.
Trong đó, dược liệu xạ đen, cà gai leo đã có văn bằng bảo hộ gắn với định hướng bảo tồn và trồng dưới tán rừng. Trên địa bàn có một số mô hình trồng cây dược liệu tiêu biểu như: Trồng cây ba kích tại xã Yên Lập với quy mô 5,5ha; trồng cây mạch môn, khôi tía, sa nhân tại xã Hương Cần với quy mô 3 ha; liên kết trồng cây xạ đen, cà gai leo giữa hợp tác xã và nông dân ở xã Yên Trị với quy mô 35 ha...
Với độ che phủ rừng đạt trên 66,7%, xã Bao La có điều kiện thuận lợi để cây dược liệu phát triển tự nhiên dưới tán rừng. Nhận thấy tiềm năng lớn của nguồn thảo dược bản địa, chị Hà Thị Lệ đã thành lập Hợp tác xã (HTX) Hương Xuân tiên phong xây dựng vùng trồng dược liệu gắn với chế biến. Dựa trên kiến thức y học cổ truyền và lợi thế nguồn nguyên liệu dồi dào tại địa phương, chị đã nghiên cứu, phục dựng nhiều bài thuốc nam. Đặc biệt, HTX đã bào chế thành công sản phẩm cao trà Thành Ngạnh có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, mát gan... Bên cạnh đó, HTX còn phát triển nhiều loại thảo dược khác, góp phần bảo tồn nguồn gen cây thuốc quý.
Các vùng trồng được mở rộng diện tích, cung cấp nguyên liệu chế biến sản phẩm dược liệu.
Ngoài HTX Hương Xuân, tại xóm Bước, xã Bao La, lực lượng kiểm lâm Mai Châu phối hợp với người dân đưa cây cát sâm vào trồng thử nghiệm dưới tán rừng. Chỉ sau 1 năm đã đạt được kết quả khả quan, cát sâm ra hoa, cho thu hoạch quả làm giống, nhiều cây bắt đầu hình thành củ. Sau 3 năm, cây bước vào giai đoạn thu hoạch ổn định, năng suất đạt từ 12 - 20 tấn củ tươi/ha, giá bán từ 80 - 100 nghìn đồng/kg. Cát sâm là cây dược liệu có giá trị cao, gần như toàn bộ thân lá đều có thể thu hoạch và làm thuốc. Việc đưa cây cát sâm vào trồng không chỉ mở ra hướng đi mới cho kinh tế dưới tán rừng mà còn nâng cao thu nhập, góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Với vùng nguyên liệu trên 35ha, liên kết hơn 40 hộ sản xuất, HTX Nông nghiệp Yên Trị (xã Yên Trị), đang phát triển mô hình trồng, chế biến dược liệu gắn với ứng dụng kỹ thuật và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đến tháng 11/2026, HTX đã xây dựng vùng nguyên liệu trên 35 ha, thu hút hơn 40 hộ tham gia sản xuất theo hướng hữu cơ. Các loại cây chủ lực gồm xạ đen, cà gai leo, dạ cẩm và một số cây thuốc khác.
Cây dược liệu phù hợp với điều kiện đất đai, mang lại thu nhập cao gấp 2–3 lần trồng lúa. HTX đồng thời đầu tư hệ thống tưới tự động, thiết bị chế biến, đóng gói, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm. Trong đó, sản phẩm cao cà gai leo đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao. Từ tháng 8/2026, HTX đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử, mở rộng kết nối với cửa hàng OCOP và đại lý tại nhiều địa phương.
Bên cạnh nhiều cây trồng chủ lực, kinh tế dược liệu trở thành hướng phát triển kinh tế đang được khai thác hiệu quả.
Phát triển các loại cây lâm nghiệp, lâm sản ngoài gỗ, cây dược liệu được trồng dưới tán rừng là định hướng quan trọng để nâng cao giá trị sử dụng đất rừng, đồng thời phát huy tri thức bản địa của cộng đồng, người dân địa phương. Giai đoạn 2026 – 2030, Phú Thọ định hướng phát triển cây dược liệu theo từng vùng sinh thái, phù hợp điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội, gắn với bảo tồn, khai thác bền vững tài nguyên, gìn giữ nguồn gen dược liệu quý.
Đến cuối giai đoạn, diện tích trồng dược liệu đạt khoảng 8.000 ha, trong đó 1.500 – 2.000 ha trồng dưới tán rừng; ưu tiên các loài có giá trị cao, như cà gai leo, trà hoa vàng, sa nhân, hà thủ ô, đương quy, giảo cổ lam, xạ đen, ba kích, linh chi, khôi nhung, gừng, nghệ...Cùng với đó, hình thành các vùng sản xuất dược liệu tập trung theo hướng hữu cơ hoặc hữu cơ tại các khu vực có điều kiện thuận lợi, nhất là dưới tán rừng; đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, chứng nhận chất lượng; tăng cường liên kết với chế biến sâu và tích hợp du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm nhằm nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững ngành dược liệu./.
Bùi Dũng