Thời gian qua, các tổ chức, đoàn thể và địa phương trong tỉnh đã xây dựng, triển khai nhiều mô hình thu gom, xử lý rác tại hộ gia đình hiệu quả. Xuất phát từ thực tế trong sinh hoạt hằng ngày, các loại phế liệu như vỏ lon, chai nhựa sau khi sử dụng thường bị bỏ bừa bãi, vừa gây lãng phí, vùa ảnh hưởng xấu đến môi trường, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) tỉnh đã chủ động xây dựng kế hoạch chỉ đạo Hội LHPN các xã, phường triển khai xây dựng mô hình “Thu gom phế liệu gây quỹ, bảo vệ môi trường” để gây quỹ ủng hộ hội viên phụ nữ nghèo và trẻ em mồ côi, hội viên có hoàn cảnh khó khăn. Các Chi hội cơ sở tích cực tuyên truyền, vận động và chia sẻ mục đích, ý nghĩa của mô hình; đồng thời hướng dẫn các hộ gia đình phân loại rác thải, tích góp rác thải tái chế được như vỏ lon bia, chai nhựa, sắt vụn, bìa giấy để ủng hộ mô hình.
Đối với các trường học, tổ chức hoạt động “Kế hoạch nhỏ”, thu gom giấy vụn, phế liệu đã trở nên quen thuộc với các em học sinh, giúp các em sẽ được nâng cao ý thức tiết kiệm, yêu quý lao động, bảo vệ môi trường, biết giúp đỡ và chia sẻ với bạn bè có hoàn cảnh khó khăn. Hiện nay, tất cả các trường học đều có thùng phân chia rác thải hữu cơ, rác thải tái chế, giúp học sinh hình thành thói quen phân loại rác. Bên cạnh đó, nhiều trường còn tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế, như: làm đồ dùng học tập từ vật liệu tái chế, thi vẽ tranh về môi trường... tạo hứng thú và khơi dậy tính sáng tạo trong học sinh.
Bên cạnh đó, thực hiện kế hoạch “Chống rác thải nhựa” của UBND tỉnh, nhiều sở, ngành, đoàn thể phát động phong trào trong đơn vị trực thuộc, bố trí thùng chứa rác thải nhựa riêng với các loại rác thải khác trong đơn vị một cách phù hợp, tạo thuận lợi cho việc thu gom. Đến nay, 100% xã, phường, các cơ quan, đơn vị tổ chức phát động phong trào “Chống rác thải nhựa”, sử dụng các chai đựng nước bằng thủy tinh, thay thế chai đựng nước bằng nhựa trong các cuộc họp như trước đây, hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa khó phân hủy, sử dụng một lần và tích cực tìm kiếm giải pháp thay thế những sản phẩm này trong hoạt động của cơ quan, đơn vị.
Mô hình Ngôi nhà xanh trong thu gom, phân loại rác thải được triển khai hiệu quả tại nhiều địa phương.
Theo UBND tỉnh, đến năm 2025, Đề án phân loại, xử lý, tái chế chất thải trên địa bàn tỉnh đạt được một số mục tiêu quan trọng. Tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực đô thị đạt 92,56%, vượt mục tiêu đề ra; chất thải rắn y tế được thu gom, xử lý cơ bản đạt 100%; tỷ lệ thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật đạt 89,26%, vượt mục tiêu. Công tác thu gom, xử lý chất thải rắn công nghiệp cơ bản đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, các trang trại chăn nuôi đều thực hiện xử lý chất thải theo quy định.
Đưa vào hoạt động 6 mô hình phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, từng bước nhân rộng trên địa bàn; triển khai các mô hình xử lý phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi theo hướng tái sử dụng, sản xuất phân hữu cơ và ứng dụng công nghệ sinh học. Công tác quản lý chất thải y tế được tăng cường với việc ban hành quy định về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải y tế nguy hại; triển khai dự án nâng cấp hệ thống xử lý chất thải y tế tại các đơn vị trực thuộc Sở Y tế và bảo đảm chất thải y tế được xử lý theo quy định...
Triển khai thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn, Cao Bằng từng bước hoàn thiện hệ thống tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp, hạ tầng kỹ thuật, phương tiện thu gom, vận chuyển và năng lực xử lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) phù hợp với yêu cầu phân loại; bảo đảm sự thống nhất giữa khâu phân loại tại nguồn với khâu thu gom, vận chuyển và xử lý, đáp ứng yêu cầu quản lý CTRSH theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh.
Thực hiện phân loại CTRSH đồng bộ từ đô thị đến nông thôn, theo lộ trình ưu tiên từ khu vực thuận lợi có đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý đến các khu vực khó khăn chưa có đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý; ưu tiên tái chế, tái sử dụng, xử lý tại chỗ theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với các khu vực xa xôi, hẻo lánh có điều kiện giao thông phục vụ công tác thu gom, vận chuyển, xử lý còn nhiều khó khăn. Kết hợp với phong trào “Chống rác thải nhựa” nhằm hạn chế phát sinh CTRSH trên địa bàn tỉnh.
Giai đoạn năm 2026 - 2028: Hộ gia đình, cá nhân trên toàn tỉnh thực hiện phân loại CTRSH theo quy định tại Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường; lộ trình dưới đây là lộ trình hoàn thiện hạ tầng thu gom, xử lý riêng sau phân loại cụ thể: Triển khai phân loại CTRSH tại nguồn trên địa bàn 03 phường: Tân Giang, Thục Phán và Nùng Trí Cao; trong quý I/2027, rà soát hiện trạng, xác định địa bàn, quy mô, phương án thực hiện.
Đến hết năm 2028, tổ chức phân loại gắn với thu gom, vận chuyển, tiếp nhận và xử lý riêng các nhóm chất thải tại các khu vực có dịch vụ thu gom theo kế hoạch của từng phường. Các xã còn lại đến hết năm 2028 xây dựng, duy trì được ít nhất 01 mô hình thí điểm về phân loại CTRSH từ hộ gia đình, cá nhân phù hợp với điều kiện thực tế địa phương; phối hợp với đơn vị thu gom, vận chuyển CTRSH xác định cụ thể thời gian, phương thức chuyển giao CTRSH tại các hộ gia đình; phổ biến đến hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn quản lý biết, thực hiện.
Đẩy mạnh phân loại rác thải góp phần giảm áp lực đối với công tác xử lý.
Trong quý I/2027, rà soát hiện trạng, xác định địa điểm, số hộ tham gia, đơn vị hoặc phương thức tiếp nhận, xử lý và tiến độ triển khai mô hình; đối với khu vực chưa có dịch vụ thu gom, xác định phương án quản lý, xử lý phù hợp, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường. Rà soát các điểm tập kết, bãi chứa, bãi chôn lấp CTRSH không bảo đảm yêu cầu về bảo vệ môi trường; xây dựng phương án xử lý, cải tạo hoặc đóng cửa phù hợp với hiện trạng và quy định. Kiện toàn hệ thống, mạng lưới và đội ngũ thu gom, vận chuyển CTRSH; đồng thời phối hợp với các cơ sở thu gom, vận chuyển cải tạo, nâng cấp phương tiện vận chuyển CTRSH đáp ứng yêu cầu sau phân loại.
Triển khai đầu tư xây dựng, vận hành hệ thống thu gom, lưu giữ, trung chuyển, vận chuyển và xử lý CTRSH; hệ thống các công trình, biện pháp, thiết bị công cộng phục vụ quản lý CTRSH. Triển khai phổ biến pháp luật và tuyên truyền, hướng dẫn về kỹ thuật phân loại, thu gom và xử lý CTRSH cho lực lượng tuyên truyền nòng cốt; cấp phát tài liệu hướng dẫn về phân loại CTRSH tại nguồn (sổ tay, clip hướng dẫn kỹ thuật…) do Bộ Nông nghiệp và Môi trường biên soạn (nếu có) đến các cơ quan, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân biết, thực hiện.
Tỉnh xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt, hoàn thành trong năm 2026; trên cơ sở định mức được ban hành, rà soát, xây dựng phương án giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo khối lượng hoặc thể tích chất thải đã được phân loại, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, giá và phân cấp quản lý hiện hành.
Đến hết năm 2028, phấn đấu ít nhất 50% số hộ gia đình ở khu vực đô thị và 30% số hộ gia đình ở khu vực nông thôn thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn theo quy định, gắn với phương án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sau phân loại phù hợp. Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn phương pháp thống kê, xác định số liệu nền, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện, bảo đảm phản ánh đúng tình hình thực tế, không đồng nhất số hộ được tuyên truyền với số hộ thực hiện phân loại.
Giai đoạn năm 2029 - 2030: Tỷ lệ các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh được trang bị kiến thức về phân loại CTRSH tại nguồn đạt 100% Đến năm 2030, ít nhất 80% số hộ đô thị, 60% số hộ nông thôn thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn theo quy định. Tỷ lệ cơ sở trong các KCN, CCN; cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ, du lịch triển khai phân loại CTRSH tại nguồn đạt trên 80%. Tỷ lệ trường học, cơ sở y tế triển khai phân loại CTRSH tại nguồn đạt tỷ lệ 100%. Tỷ lệ chợ, siêu thị, trung tâm thương mại được tuyên truyền, hướng dẫn và thực hiện phân loại CTRSH tại nguồn đạt 100%. 100% số xã, phường phân công đầu mối kiểm tra, giám sát việc phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH; phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.
Hoàn thiện hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, chú trọng cải tạo, nâng cấp, bố trí quỹ đất đầu tư mới theo quy hoạch các điểm tập kết, trạm trung chuyển CTRSH đáp ứng yêu cầu hạ tầng kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH tại các địa phương; thiết lập mạng lưới, đầu tư xây dựng các điểm thu gom, phân loại, tập kết và tái chế CTRSH.
Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, giám sát hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH (thanh toán giá dịch vụ qua ứng dụng; giám sát hành trình xe thu gom; tiếp nhận, xử lý kiến nghị qua ứng dụng…); cập nhật cơ sở dữ liệu về không gian địa lý cho việc quản lý công tác phân loại, thu gom sau phân loại.
UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị đầu tư về hạ tầng chất thải rắn, các đơn vị thực hiện dịch vụ thu gom, vận chuyển xử lý CTRSH phải rà soát, đầu tư xây dựng, nâng cấp, cải tạo các điểm tập kết, trạm trung chuyển, cơ sở tái chế CTRSH, các cơ sở xử lý đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định hiện hành phục vụ hiệu quả cho công tác phân loại; phối hợp với cơ quan, đơn vị có liên quan và UBND cấp xã rà soát, nâng cấp đầu tư toàn diện hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế CTRSH tại các địa phương, bảo đảm cho công tác tiếp nhận, chuyển giao CTRSH sau phân loại cho các đơn vị thu gom, xử lý chất thải.
Xây dựng công cụ quản lý, giám sát, công khai thông tin và hỗ trợ cộng đồng tham gia phân loại CTRSH tại nguồn trên địa bàn tỉnh. Rà soát, xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư xử lý CTRSH một cách bền vững và hiệu quả; trong đó, ưu tiên cho các nhà đầu tư có áp dụng công nghệ sạch, thân thiện với môi trường. Áp dụng các chế tài xử lý đối với các chủ nguồn thải trong hoạt động phân loại CTRSH tại nguồn để phòng ngừa cũng như kịp thời phát hiện và xử lý các tổ chức, cá nhân vi phạm./.
Thu Trang