Không để xảy ra khoảng trống trách nhiệm trong quản lý môi trường

Thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường (vừa diễn ra mới đây), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đến trách nhiệm quản lý môi trường phải gắn với cơ chế phối hợp giữa các địa phương. Theo đó, ô nhiễm môi trường không dừng lại ở địa giới hành chính. Vì vậy, việc phân cấp cần đi đôi với cơ chế điều phối liên vùng, liên địa phương, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Dẫn thực tế tình trạng ô nhiễm kéo dài tại sông Nhuệ và hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần khắc phục tình trạng trách nhiệm quản lý chưa được phân định rõ ràng, khiến nhiều cơ quan cùng có trách nhiệm nhưng thiếu đầu mối chịu trách nhiệm chính. Đồng thời đề xuất gắn trách nhiệm của người đứng đầu với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường và được công khai định kỳ. Không nên quy định trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không được để xảy ra khoảng trống trách nhiệm trong quản lý môi trường.

(Ảnh minh họa)

Đối với các dự án có tác động môi trường liên tỉnh, cơ quan soạn thảo cần quy định rõ cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng trong trường hợp các địa phương không thống nhất được phương án xử lý. Đây là yêu cầu cần được tính toán ngay trong quá trình xây dựng chính sách để tránh chồng chéo, đùn đẩy hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Cần lưu ý việc tăng cường phân cấp cho địa phương phải đi kèm với việc đánh giá năng lực tổ chức thực hiện, nhất là ở cấp tỉnh, cấp xã, nơi đội ngũ cán bộ làm công tác môi trường còn mỏng, nhiều trường hợp phải kiêm nhiệm. Ngoài ra, thông tin về cắt giảm 90% thủ tục hoặc đối tượng thực hiện thủ tục cần được làm rõ về cơ sở tính toán, trong bối cảnh các danh mục cụ thể còn được quy định trong những nghị định chưa ban hành. Các chỉ tiêu cắt giảm phải có căn cứ khoa học, thực tiễn và khả năng kiểm chứng, tránh đưa ra con số chưa phản ánh đầy đủ tác động thực tế của chính sách.

Về nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường, trong quá trình thảo luận có ý kiến đề nghị luật hóa mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cũng có ý kiến lo ngại quy định mức chi cố định có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc cân đối ngân sách, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu kỹ các ý kiến, đối chiếu với chủ trương, kết luận của Trung ương để lựa chọn phương án phù hợp. Trường hợp không quy định mức chi tối thiểu trong luật, cần làm rõ cơ chế bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, bảo vệ môi trường là nhiệm vụ quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của đất nước. Do đó, cần có cơ chế bảo đảm nguồn lực ổn định, phù hợp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách. Cùng với nguồn lực, quản trị môi trường bằng dữ liệu cũng là yêu cầu cần được quan tâm. Dữ liệu phải chính xác, đầy đủ và đáng tin cậy mới có thể phục vụ hiệu quả công tác quản lý.

Cần làm rõ thẩm quyền quyết định tỷ lệ tín chỉ carbon được giữ lại để phục vụ mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định. Ảnh minh họa

Đối với quy định về kiểm kê khí nhà kính, đề nghị đánh giá đầy đủ năng lực thực hiện của doanh nghiệp và năng lực thẩm định của các cơ quan, tổ chức liên quan, tránh đặt ra những yêu cầu vượt quá điều kiện thực tế. Về trao đổi tín chỉ carbon quốc tế, cần làm rõ thẩm quyền quyết định tỷ lệ tín chỉ carbon được giữ lại để phục vụ mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định. Đồng thời, phải bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân, đặc biệt là những người trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, khi tín chỉ carbon được giao dịch trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh những vấn đề về thể chế, nguồn lực và trách nhiệm quản lý, việc cải thiện môi trường sống cần bắt đầu từ những việc cụ thể tại mỗi địa phương, từng hộ gia đình và từng khu dân cư. Nếu các xã, phường trên cả nước đều quan tâm xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp, chất lượng môi trường sống sẽ được cải thiện đáng kể. Vì thế, cần đề cao trách nhiệm của mỗi người dân, đồng thời phát huy vai trò nêu gương của các cơ quan nhà nước, trường học, bệnh viện và các đơn vị công cộng. Giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng cảnh quan sạch đẹp không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo điều kiện phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh đất nước.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, cải cách thủ tục hành chính phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm quản lý, giám sát và xử lý vi phạm; phân cấp phải gắn với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực. Việc sửa đổi luật cần thực sự tạo chuyển biến trong công tác quản lý, bảo vệ môi trường, khắc phục những bất cập kéo dài, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương và doanh nghiệp…/.

PHẠM DUNG