Sơn La đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn, giảm áp lực xử lý chất thải

Sơn La đang triển khai lộ trình mới về phân loại rác thải tại nguồn, hướng tới thay đổi phương thức quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn. Việc phân loại ngay từ nơi phát sinh giúp tách riêng các nhóm rác, tạo điều kiện thuận lợi cho thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý phù hợp. Đây cũng là giải pháp góp phần giảm lượng rác phải đưa đi xử lý, hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên từ chất thải.

Để lộ trình đạt hiệu quả, công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân và các cơ quan, đơn vị về cách phân loại rác giữ vai trò quan trọng. Cùng với thay đổi nhận thức, việc tổ chức thu gom sau phân loại cần được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế từng khu vực.

Theo số liệu thống kê, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tỉnh Sơn La trung bình khoảng 450 tấn/ngày. Trong đó, lượng rác được thu gom và xử lý tập trung đạt khoảng trên 410 tấn/ngày, còn lại chủ yếu do các hộ gia đình tự xử lý bằng hình thức chôn lấp hoặc đốt thủ công tại chỗ.

Trước thực tế trên, để thu gom, xử lý rác thải rắn sinh hoạt hiệu quả, UBND tỉnh Sơn La vừa ban hành Quyết định số 2219/QĐ-UBND, về kế hoạch triển khai thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn tỉnh.

Kế hoạch mới thay thế Kế hoạch số 183/KH-UBND ngày 17/9/2025 của UBND tỉnh. Kế hoạch đề ra mục tiêu chậm nhất đến ngày 31/12/2026, tất cả các xã, phường phải ban hành chương trình, kế hoạch hoặc đề án triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn phù hợp với điều kiện thực tế.

Các địa phương xây dựng, bổ sung tài liệu tuyên truyền; rà soát, kiện toàn đội ngũ tuyên truyền viên cấp xã để hướng dẫn việc phân loại rác đến các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư.

Đáng chú ý, chậm nhất từ ngày 1/1/2027, các cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân thực hiện phân loại chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế. Tỉnh tiếp tục thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại phường Tô Hiệu, làm cơ sở nhân rộng ra các địa phương.

Cùng với đó, các địa phương rà soát, bổ sung quy hoạch và đầu tư xây dựng các điểm tập kết, trạm trung chuyển, khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật về bảo vệ môi trường và phù hợp với điều kiện thực tế.

Sơn La tập trung hoàn thiện mạng lưới thu gom, xử lý rác thải rắn sinh hoạt. 

Giai đoạn từ ngày 1/1/2028 đến hết năm 2030, Sơn La tập trung nâng cấp, mở rộng và hoàn thiện mạng lưới thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt từ cấp tỉnh đến cấp xã. Từ ngày 1/1/2028, việc phân loại chất thải thực phẩm, chất thải rắn cồng kềnh và chất thải rắn sinh hoạt khác còn lại được duy trì, mở rộng tại các phường Tô Hiệu, Chiềng An, Chiềng Sinh và Chiềng Cơi.

Từ ngày 1/1/2029, phạm vi thực hiện tiếp tục được mở rộng đến các xã, phường: Mường La, Vân Hồ, Phù Yên, Bắc Yên, Mai Sơn, Quỳnh Nhai, Thuận Châu, Sông Mã, Sốp Cộp, Yên Châu, Mộc Châu, Mộc Sơn, Vân Sơn và Thảo Nguyên.

Đối với các xã nông thôn mới, nông thôn mới hiện đại, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn được triển khai bảo đảm các chỉ tiêu thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Tại những địa phương chưa có đơn vị xử lý hoặc chưa bảo đảm điều kiện tiếp nhận, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt sau phân loại, việc thực hiện căn cứ chương trình, kế hoạch hoặc đề án của địa phương, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai thực hiện phân loại đầy đủ theo lộ trình.

Các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân ở khu vực nông thôn được khuyến khích tận dụng chất thải thực phẩm làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, giảm tối đa lượng chất thải phải chuyển giao xử lý. Từ năm 2031, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh tại các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn toàn tỉnh phải được phân loại tại nguồn theo quy định.

Để thực hiện kế hoạch theo lộ trình đã đề ra, UBND tỉnh yêu cầu các địa phương rà soát, quy hoạch, bố trí và đưa vào hoạt động các điểm tập kết, trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Giao các đơn vị thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt xác định địa điểm, thời gian, tần suất, tuyến thu gom, lộ trình di chuyển của phương tiện vận chuyển để bảo đảm công tác thu gom chất thải rắn sinh hoạt sau khi phân loại được đồng bộ, hiệu quả, tiết kiệm, phù hợp điều kiện thực tế địa phương.

Các đơn vị cung ứng dịch vụ có trách nhiệm đầu tư, nâng cấp trang thiết bị, phương tiện thu gom, vận chuyển, tăng cường nhân lực đáp ứng nhu cầu thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt được kịp thời, không để rác tồn đọng gây mất mỹ quan, ô nhiễm môi trường.

Người dân được khuyến khích tận dụng chất thải thực phẩm làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi. (Ảnh: BL). 

Các cơ sở xử lý đầu tư cải tiến trang thiết bị, công nghệ xử lý, ưu tiên các công nghệ tiên tiến, hiện đại, tăng cường tái chế và thu hồi năng lượng từ chất thải rắn sinh hoạt, hạn chế đến mức thấp nhất việc chôn lấp trực tiếp. UBND cấp xã chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, bố trí phương tiện, nhân lực, kinh phí và các điều kiện cần thiết để tổ chức phân loại rác; phối hợp với đơn vị thu gom xác định, công khai thời gian, địa điểm, tần suất và tuyến thu gom.

Các địa phương điều chỉnh, bổ sung hoặc xây dựng mới hương ước, quy ước về bảo vệ môi trường, thu gom và phân loại rác tại nguồn; kết hợp tuyên truyền quy định về xử lý vi phạm, biểu dương những tập thể, cá nhân thực hiện tốt và phê bình các trường hợp vi phạm trên cơ sở thống nhất của cộng đồng dân cư.

UBND tỉnh cũng đề nghị Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền bằng các hình thức phù hợp với từng địa bàn, đối tượng; tổ chức tập huấn cho các tổ tự quản, hội phụ nữ và lực lượng tại khu dân cư để vận động người dân thực hiện phân loại rác tại nguồn. Các mô hình, cách làm hiệu quả và điển hình tiên tiến sẽ được tuyên truyền, biểu dương, nhân rộng. Kết quả phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn cũng được đưa vào nội dung đánh giá, làm cơ sở cho công tác thi đua, khen thưởng cuối năm.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc triển khai kế hoạch nhằm từng bước hình thành thói quen phân loại rác trong cộng đồng; tăng khả năng tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và giảm lượng chất thải phải chôn lấp trực tiếp. Qua đó, góp phần tiết kiệm chi phí thu gom, vận chuyển, xử lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

UBND tỉnh yêu cầu việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt phải phù hợp với hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường, công nghệ xử lý hiện có, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và nguồn lực tài chính của từng địa phương.

Đồng thời, cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, mọi tổ chức, cá nhân trên địa bàn tỉnh, gắn với trách nhiệm và phát huy vai trò chủ động, tích cực của các cấp, các ngành, đảm bảo công việc được thực hiện chất lượng, hiệu quả. Phân loại rác thải tại nguồn là bước quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt, đồng thời góp phần xây dựng môi trường sống sạch, an toàn và bền vững.

Với việc triển khai lộ trình mới, Sơn La có thêm cơ sở để từng bước đưa hoạt động phân loại rác trở thành thói quen thường xuyên trong cộng đồng. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu tăng cường bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao chất lượng cuộc sống cho Nhân dân.

Minh Thành