Theo số liệu thống kê chính thức, Hà Nội hiện tạo ra khoảng từ 7.000 – 7.600 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, và phần lớn trong số này là chất thải hữu cơ như thức ăn thừa, rau củ, trái cây… Nhiều dự báo cho thấy đến năm 2030, lượng rác sinh hoạt có thể tăng lên hơn 8.000 tấn/ngày ở Hà Nội nếu không có biện pháp quyết liệt ứng phó. Đáng chú ý, rác hữu cơ chiếm tới 62–78% tổng lượng chất thải sinh hoạt.
Nếu được phân loại và tận dụng đúng, nguồn chất thải hữu cơ có thể trở thành tài nguyên quý giá cho nhiều ngành khác như sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi, năng lượng sinh học, thậm chí là nguyên liệu cho ngành mỹ phẩm, dược phẩm sinh học.
Trong thực tế, nhiều phụ phẩm như vỏ bưởi, vỏ cam, rau củ hỏng đã được người dân tận dụng để làm tinh dầu, nước tẩy rửa sinh học hay phân bón hữu cơ. Tại một số địa phương như Quảng Ninh, Hải Phòng, Hội Phụ nữ đã triển khai những mô hình thử nghiệm mang lại hiệu quả thiết thực, dễ áp dụng ở cấp hộ gia đình. Tại Hà Nội, Hội Liên hiệp Phụ nữ Ba Vì, Đông Anh đã phối hợp cùng chính quyền địa phương hướng dẫn người dân phân loại rác tại nhà, cung cấp thùng rác riêng phát triển mô hình xử lý chất thải hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh, ủ compost.
Hạ tầng xử lý hữu cơ có nhưng chưa đủ
Hệ thống xử lý chất thải hiện nay dù đã và đang mở rộng song chưa đủ để đáp ứng yêu cầu xử lý hiệu quả đại bộ phận rác hữu cơ phát sinh mỗi ngày. Việc này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển và xử lý mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ về môi trường nếu không được kiểm soát tốt. Việc chủ yếu xử lý bằng chôn lấp hoặc đốt không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn lãng phí một nguồn tài nguyên quý giá có thể tái chế và tái sử dụng.
Một trong những điểm sáng tại Hà Nội trong thời gian gần đây là sự ra đời của Trạm trung chuyển, xử lý rác hữu cơ Phú Minh được khởi động ngày 5/6/2025 do Công ty CP Dịch vụ môi trường Thăng Long thực hiện, áp dụng công nghệ lên men bán khô tốc độ cao với dây chuyền thiết bị khép kín. Công suất xử lý đạt 120 tấn/ngày, trong đó có thể xử lý ngay tại chỗ tới 70 tấn rác hữu cơ/ngày.
Trạm trung chuyển, xử lý rác hữu cơ Phú Minh được khởi động ngày 5/6/2025
Điểm nổi bật của công nghệ này là khả năng phân loại rác đạt độ tinh khiết 99%, không phát sinh nước rỉ rác, mùi hôi, côn trùng hay khí nhà kính. Sản phẩm đầu ra gồm xơ bã hữu cơ, bột hữu cơ tinh và nước hữu cơ tinh lọc, đều có thể tái sử dụng trong nông nghiệp hoặc phục vụ công nghệ đốt phát điện.
Tuy vậy, công suất xử lý hiện tại của các cơ sở chuyên biệt cho rác hữu cơ vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. So sánh với các dự án xử lý rác lớn như các nhà máy đốt rác phát điện có thể xử lý hàng nghìn tấn mỗi ngày, năng lực xử lý hữu cơ chuyên biệt chỉ là phần nhỏ của bức tranh tổng thể.
Nút thắt phân loại rác tại nguồn và hạ tầng đồng bộ
Một vấn đề trọng tâm khiến hệ thống xử lý gặp khó là hạ tầng phân loại, thu gom và vận chuyển rác hữu cơ chưa đồng bộ. Dù quy định phân loại rác tại nguồn đã có hiệu lực, việc triển khai thực tế vẫn gặp nhiều rào cản do thiếu thùng chứa riêng, thiếu xe thu gom chuyên biệt, và thiếu các điểm trung chuyển lẫn cơ sở xử lý chuyên dụng.
Các báo cáo điều tra thực tế cũng cho thấy nhiều hộ gia đình và khu vực đô thị trung tâm vẫn mang rác chưa phân loại đến điểm thu gom, khiến cho rác hữu cơ bị trộn lẫn với rác vô cơ ngay từ đầu và giảm hiệu quả của các bước xử lý sau đó.
Theo quy định, thành phố đang thí điểm hệ thống phân loại rác sinh hoạt thành 4 nhóm chung gồm: Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế (các loại giấy, nhựa, kim loại); Chất thải cồng kềnh (tủ, giường, nệm, bàn, ghế); Chất thải nguy hại (pin, ắc-quy, bóng đèn, chai lọ đựng hóa chất, sơn mực, ti-vi, tủ lạnh); Chất thải rắn sinh hoạt khác (chất thải thực phẩm và rác thải khác). Cách phân loại này hiện đang được thí điểm ở một vài địa bàn thuộc trung tâm Thủ đô. Theo đó, rác thực phẩm sẽ nằm trong nhóm “rác sinh hoạt còn lại”, lẫn cùng với bỉm, bao bì đựng thực phẩm, túi nilon dính bẩn, giấy ăn…
Hiện tại, hạ tầng phân loại, thu gom và vận chuyển rác hữu cơ chưa đồng bộ gây khó khăn trong quản lý chất thải
Sau khi người dân thực hiện phân loại rác thành các nhóm theo quy định, công ty vệ sinh môi trường sẽ thu gom theo lịch cụ thể tùy từng địa phương. Trong đó, nhóm “rác sinh hoạt còn lại” sẽ được vận chuyển đến cơ sở xử lý để đốt phát điện hoặc chôn lấp.
Bên cạnh đó, các trạm trung chuyển và nhà máy xử lý hiện nay chủ yếu vẫn thiết kế theo mô hình tiếp nhận rác hỗn hợp, chưa được đầu tư đủ để xử lý riêng rác hữu cơ hay tái chế hiệu quả. Điều này tạo nên một vòng luẩn quẩn, gây khó khăn trong quản lý chất thải.
Vì vậy khoảng cách giữa yêu cầu chính sách và thực tiễn triển khai từ chi phí đầu tư ban đầu lớn đến nhận thức cộng đồng chưa rộng khắp đang khiến công tác phân loại rác tại nguồn trở thành “nút thắt” cần được giải quyết song song với nâng cấp công nghệ xử lý.
Chuyển hướng từ chôn lấp sang kinh tế tuần hoàn
Nhận thức về môi trường đang thúc đẩy Hà Nội dịch chuyển chiến lược xử lý chất thải từ chôn lấp truyền thống sang các mô hình tiên tiến hơn như tái chế, compost hữu cơ, xử lý kết hợp năng lượng. Thành phố cũng đặt mục tiêu cuối cùng là loại bỏ hoàn toàn phương pháp chôn lấp trong xử lý rác sinh hoạt, thay vào đó là hệ thống xử lý hiện đại hơn, tận dụng chất thải như nguồn nguyên liệu tái tạo.
Đồng thời, việc thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải hữu cơ được biến thành phân bón, nguyên liệu sản xuất hay năng lượng sẽ không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho môi trường mà còn tạo thành giá trị kinh tế mới cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân.
Để biến rác hữu cơ thành tài nguyên thực sự, Hà Nội cần tiếp tục đầu tư hạ tầng đồng bộ từ phân loại đến xử lý cuối cùng, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền và tham gia của người dân – những chủ thể tạo ra chất thải mỗi ngày. Đây là bài toán quản lý môi trường và cũng là cơ hội chuyển đổi mô hình phát triển đô thị bền vững trong tương lai.
Ngọc Hà
Nguồn congnghiepmoitruong.vn
Link bài gốchttps://congnghiepmoitruong.vn/ha-tang-xu-ly-rac-huu-co-dau-tu-du-de-tranh-lang-phi-tai-nguyen-16392.html