[Đại hội XIV] Môi trường – một trong ba trụ cột quan trọng trong giai đoạn phát triển mới

Đại hội lần thứ XIV của Đảng có nhiều điểm mới so với các đại hội trước, một trong những nét đổi mới đó là kiên định và đồng thời đẩy mạnh hơn nữa phát triển nhanh và bền vững. Trước đây, khi bàn về yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trên phương diện kinh tế, chúng ta xác định phát triển kinh tế – xã hội là trung tâm, song chưa làm nổi bật đầy đủ vai trò của môi trường. Lần này, Văn kiện đã nhấn mạnh rõ ràng phát triển kinh tế – xã hội – môi trường là ba trụ cột quan trọng. Một nội dung rất mới, có thể nói xuyên suốt trong dự thảo Văn kiện, là xác lập mô hình tăng trưởng mới, thích ứng với những chuyển đổi rất lớn của thế giới như, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi về nguồn nhân lực… Từ đó, phát huy được tiềm năng, lợi thế của đất nước, tạo sự bứt phá để xây dựng một nền kinh tế nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị giá tăng của nền kinh tế.

Với công tác bảo vệ môi trường (một trong ba trụ cột quan trọng trong phát triển đất nước giai đoạn mới), Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam Trần Văn Miều nhìn nhận, việc đặt bảo vệ môi trường ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển thể hiện bước chuyển quan trọng về tư duy, phù hợp với yêu cầu thực tiễn của đất nước và xu thế chung của thế giới.

Trong gần bốn thập kỷ đổi mới, tư duy và đường lối của Đảng về bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên đã có những chuyển biến tích cực, rõ nét. Đây là quá trình không dễ dàng, nhưng mang tính tất yếu trong bối cảnh ô nhiễm môi trường, suy giảm tài nguyên và biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu sắc đến phát triển kinh tế – xã hội và đời sống người dân.

Theo Tiến sĩ Trần Văn Miều, điểm nổi bật trước hết là vai trò lãnh đạo xuyên suốt, nhất quán của Đảng. Thông qua nhiều nghị quyết, chỉ thị quan trọng, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học đã được xác định là yêu cầu gắn liền với phát triển kinh tế – xã hội, không thể tách rời. Quan điểm phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và thiên nhiên từng bước thay thế tư duy “đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng” tồn tại trong một giai đoạn trước đây. Trên cơ sở đó, Nhà nước đã thể chế hóa quan điểm của Đảng bằng hệ thống chính sách, pháp luật ngày càng hoàn thiện. Luật Bảo vệ môi trường qua các lần ban hành và sửa đổi đã tạo dựng hành lang pháp lý quan trọng, không chỉ quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, mà còn có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ sự tham gia của toàn xã hội trong bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Một nội dung đáng chú ý khác là vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và các tổ chức xã hội, nghề nghiệp đã được thể chế hóa rõ trong các nghị quyết của Đảng và hệ thống pháp luật hiện hành. Việc huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần đưa các chủ trương, chính sách về môi trường từng bước đi vào thực tiễn.

Song song với đó, vai trò của cộng đồng dân cư ngày càng được khẳng định. Ở cả đô thị và nông thôn, bảo vệ môi trường đã trở thành nội dung quan trọng trong xây dựng đô thị văn minh, nông thôn mới. Các cộng đồng không chỉ tham gia thông qua các hoạt động cụ thể như giữ gìn vệ sinh môi trường, cải tạo cảnh quan, mà còn từng bước hình thành ý thức coi bảo vệ môi trường là một phần của đời sống thường nhật.

Tiến sĩ Trần Văn Miều cho rằng, sự tham gia của các tầng lớp nhân dân từ thanh thiếu niên, người lao động, đội ngũ trí thức, doanh nhân đến các cộng đồng tôn giáo đã góp phần tạo nên nền tảng xã hội vững chắc cho công tác bảo vệ môi trường. Qua đó, các giá trị ứng xử hài hòa với thiên nhiên từng bước được lan tỏa, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với môi trường sống chung. Ông nhấn mạnh về điểm mới đáng chú ý trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là việc xác định bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ kèm theo, mà từng bước trở thành nền tảng cho phát triển bền vững của đất nước. Cách tiếp cận này phản ánh sự điều chỉnh căn bản trong tư duy phát triển, phù hợp với xu thế chung của thế giới và yêu cầu thực tiễn đặt ra đối với Việt Nam.

Theo kinh nghiệm quốc tế, phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột không thể tách rời là kinh tế, xã hội và môi trường. Nếu chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế mà xem nhẹ yếu tố xã hội và môi trường, sự phát triển đó sẽ khó bền vững trong dài hạn. Trong bối cảnh hiện nay, môi trường ngày càng giữ vai trò nền tảng, bảo đảm cho phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Trong điều kiện hội nhập sâu rộng, các tiêu chuẩn về môi trường, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc của nhiều thị trường lớn. Việc không đáp ứng các tiêu chuẩn này sẽ làm suy giảm năng lực cạnh tranh của sản phẩm và nền kinh tế. Vì vậy, bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm, mà còn trực tiếp tạo ra giá trị cho phát triển.

Không chỉ trong sản xuất, môi trường còn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các ngành dịch vụ, nhất là du lịch. Mục tiêu thu hút hàng chục triệu lượt khách quốc tế mỗi năm chỉ có thể đạt được khi môi trường sống, cảnh quan và không gian đô thị, nông thôn thực sự xanh, sạch, đẹp và an toàn.

Từ góc nhìn chính sách, việc Đảng và Nhà nước khẳng định quan điểm không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với lợi ích lâu dài của đất nước và các thế hệ tương lai. Các chính sách, pháp luật cùng với những cam kết quốc tế về phát triển xanh, giảm phát thải cho thấy quyết tâm đưa môi trường trở thành nền tảng của phát triển bền vững.

Trong quá trình hiện thực hóa các chủ trương đó, vai trò của các tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và người dân được đặt ở vị trí then chốt. Pháp luật về bảo vệ môi trường đã quy định rõ trách nhiệm tham gia, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng. Khi doanh nghiệp chủ động chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, những giá trị tích cực sẽ lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát và dân thụ hưởng” được xem là nguyên tắc xuyên suốt trong bảo vệ môi trường và bảo tồn thiên nhiên. Khi môi trường sống được cải thiện, người dân sẽ trở thành lực lượng tích cực, bền vững trong việc giữ gìn môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, có môi trường sống an toàn và lành mạnh, việc triển khai hiệu quả các chủ trương, nghị quyết của Đảng về bảo vệ môi trường cần tiếp tục được thực hiện đồng bộ, với sự tham gia của toàn xã hội. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm tăng trưởng bền vững, hướng tới sự phồn vinh và hạnh phúc của nhân dân.

Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam là tổ chức xã hội nghề nghiệp thành lập năm 1988 (theo Quyết định 299/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, nay là Thủ tướng Chính phủ). Với chức năng, nhiệm vụ chính là tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và phổ biến kiến thức về bảo vệ thiên nhiên và môi trường trong nhân dân; Vận động nhân dân thực hiện đúng luật pháp, tích cực đóng góp công sức cho các hoạt động bảo vệ thiên nhiên, môi trường và xây dựng phong trào quần chúng bảo vệ môi trường, tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, đấu tranh chống mọi hành vi vi phạm pháp luật và các quy định về bảo vệ thiên nhiên, môi trường; Huy động và tổ chức hội viên tham gia xây dựng và thực hiện các chính sách, luật pháp và biện pháp liên quan đến bảo vệ thiên nhiên, môi trường; thực hiện các hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội về tài nguyên thiên nhiên, môi trường…

Trong suốt chặng đường gần 40 năm hoạt động, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam với thế mạnh quy tụ hành trăm chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, Hội đã có nhiều đóng góp lớn trong quá trình xây dựng, đổi mới đất nước. Nhất là hoạt động góp ý xây dựng cơ chế, chính sách, pháp luật về lĩnh vực tài nguyên thiên nhiên, môi trường, góp phần đưa cơ chế chính sách, pháp luật đi vào đời sống.

Đáng chú ý, với dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, trước đó, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã có những góp ý quan trọng về thiên nhiên, môi trường. Trong đó nhấn mạnh vị trí trung tâm của bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh, ứng phó biến đổi khí hậu trong hệ thống phát triển quốc gia. Các chuyên gia của Hội đã chia sẻ quan điểm, đề xuất sửa đổi các thuật ngữ và cấu trúc trong văn kiện nhằm làm rõ hơn quan điểm môi trường như một trụ cột của phát triển bền vững, kết nối bảo tồn tài nguyên với chiến lược đổi mới tăng trưởng.

Đồng thời, bày tỏ sự đồng thuận về việc bổ sung cụm từ “bảo vệ môi trường” cùng với phát triển kinh tế, xã hội là nhiệm vụ “trung tâm” trong giai đoạn tới. Nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong mô hình phát triển bền vững cần được hiểu, được quán triệt theo nghĩa đầy đủ và hệ thống. Việc Bảo vệ môi trường phải bao gồm bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ thiên nhiên, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, chủ động phòng, chống và giảm nhẹ tác hại của thiên tai và tăng cường quản lý, khai thác hợp lý các dạng tài nguyên thiên nhiên. Và cần xác định rõ hơn: bảo vệ môi trường là trụ cột để xác lập mô hình tăng trưởng mới, đồng nghĩa với việc không đánh đổi lợi ích ngắn hạn để bảo đảm lợi ích dài hạn cho quốc gia và cho các thế hệ tương lai.

Cũng trong gần 40 năm qua, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã chủ trì, phối hợp phát động, tạo nhiều chiến dịch, phong trào cộng đồng chung tay bảo vệ thiên nhiên, môi trường, nhiều mô hình, sáng kiến, công trình khoa học được công bố, áp dụng thực tiễn góp phần nâng cao ý thức xã hội và phát triển bền vững.

Đại hội XIV của Đảng mở ra nhiều cơ hội phát triển cho đất nước trong giai đoạn mới, với vai trò, thế mạnh sẵn có, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục cống hiến, đóng góp công sức, trí tuệ trong xây dựng, phát triển đất nước, nhất là trong bối cảnh như: Môi trường, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp; xu thế chuyển đổi, phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang không ngừng nỗ lực, đảm bảo lộ trình đưa phát thải ròng về ‘0’ vào năm 2050 – như đã cam kết trước quốc tế.

 

 NGỌC HÂN