Tăng cường quản lý chất thải rắn trong nuôi trồng thủy sản vùng ĐBSCL

Hội thảo “Tăng cường quản lý chất thải rắn trong nuôi trồng thủy sản vùng Đồng bằng Sông Cửu Long” là một hoạt động trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường năng lực chuyển đổi năng lượng tái tạo và quản lý chất thải vì sự bền vững môi trường tại Đồng bằng Sông Cửu Long” (Dự án K1), được Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA) và Quỹ Chorog Usan đồng tài trợ, được ActionAid Việt Nam và các Đối tác triển khai tại thành phố Cần Thơ và tỉnh Cà Mau giai đoạn 2024-2026.

Hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến trao đổi về thực trạng quản lý chất thải rắn trong nuôi trồng thủy sản, các mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng và giải pháp thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành thủy sản.

Các đại biểu tham dự  Hội thảo.

Kết quả đánh giá chất lượng nước và lượng chất thải rắn trong nuôi trồng thủy sản, trường hợp Dự án K1 thực hiện tại sáu xã gồm Khánh Hòa (Thành phố Cần Thơ), Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, An Trạch, và Định Thành (tỉnh Cà Mau) cho thấy cộng đồng được hỗ trợ và chủ động tham gia quan trắc môi trường đã góp phần tăng chất lượng nước mặt và giảm đáng kể lượng chất hữu cơ tích tụ trong bùn đáy ao nuôi.

Cụ thể, tại Cần Thơ, hàm lượng BOD₅ giảm 59% và COD giảm 54% sau ba vụ nuôi; tại Cà Mau, các chỉ số này giảm lần lượt 63% và 53%. Người dân và các Nhóm Tự giám sát Môi trường được tập huấn lấy mẫu, ghi nhận dữ liệu, đọc hiểu kết quả và cùng chuyên gia thảo luận giải pháp.

Theo bà Hoàng Phương Thảo, Giám đốc Quốc gia ActionAid Quốc tế tại Việt Nam khẳng định: “Cộng đồng không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tạo ra tri thức. Việc trực tiếp tham gia quan trắc giúp người dân chủ động phát hiện rủi ro, điều chỉnh thực hành sản xuất và tăng tính minh bạch của dữ liệu; đồng thời tạo nền tảng để các mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng được duy trì bền vững sau dự án.”

Ngoài ra, theo ông Jang Dongwon, Giám đốc quốc gia Quỹ ChorogUsan for Children tại Việt Nam chia sẻ: "Chúng tôi đánh giá cao cách Dự án K1 kết nối bằng chứng khoa học với năng lực quản trị địa phương và sáng kiến của cộng đồng. Một khoản hỗ trợ phát triển chỉ thực sự tạo ra giá trị lâu dài khi dữ liệu tiếp tục được sử dụng, mô hình tiếp tục được vận hành và các bên có thể huy động nguồn lực để nhân rộng sau khi dự án kết thúc. Chúng tôi kỳ vọng kinh nghiệm từ K1 sẽ đóng góp vào phát triển nông nghiệp, thủy sản xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc".

Bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, phát biểu tại hội thảo.

Đáng chú ý, bà Quách Thị Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhấn mạnh: “Nghiên cứu đã cung cấp dữ liệu tại chỗ, nhận diện nguồn ô nhiễm và lựa chọn giải pháp phù hợp. Thành phố Cần Thơ sẽ ưu tiên duy trì quan trắc định kỳ, kiểm soát sự tích tụ dinh dưỡng, quản lý bùn thải và tăng cường phối hợp giữa chính quyền, cơ quan chuyên môn, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân. Mục tiêu là đưa bảo vệ môi trường trở thành một phần của quy trình sản xuất, qua đó nâng cao chất lượng, khả năng cạnh tranh và tính bền vững của ngành thủy sản.”

Bên cạnh đó, Đề án bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thủy sản TP. Cần Thơ giai đoạn 2026-2030 xác định, việc xây dựng các mô hình quản lý chất thải tại vùng nuôi và cơ sở nuôi là nhiệm vụ quan trọng. Thời gian tới ngành nông nghiệp và môi trường thành phố sẽ tập trung vào 4 nhóm giải pháp chính. Đó là khuyến khích người nuôi chuyển đổi phương thức sản xuất sang các mô hình ít phát thải, tiết kiệm nước, thức ăn và giảm sử dụng hóa chất.

Các mô hình sinh thái, hữu cơ, tôm - lúa, tôm - rừng, cá - lúa và nuôi kết hợp đa loài được định hướng phát triển phù hợp với từng vùng sinh thái. Trong đó, Cần Thơ đã xây dựng kế hoạch phát triển vùng tôm - lúa giai đoạn 2026-2030 theo hướng an toàn, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.

Đồng thời đẩy mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng cảm biến, IoT, hệ thống giám sát ao nuôi, tự động hóa, RAS, biofloc…nhằm kiểm soát tốt hơn môi trường ao nuôi và hạn chế chất thải phát sinh; tăng cường quản lý môi trường, quan trắc và hướng dẫn người nuôi thực hiện phân loại, thu gom, xử lý chất thải đúng quy định. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định đối với việc hạn chế chất thải phát tán ra môi trường tự nhiên.

Những kết quả nghiên cứu được chia sẻ tại Hội thảo không chỉ mở ra các giải pháp thiết thực trong quản lý và xử lý chất thải, mà còn cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của cộng đồng trong tiến trình chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh. Từ giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao chất lượng sống của người dân đến thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, tái tạo từ nguồn chất thải, các sáng kiến được giới thiệu góp phần tạo nền tảng cho ngành tôm Việt Nam phát triển theo hướng phát thải thấp, thân thiện với môi trường.

PV