Những năm gần đây, công tác bảo vệ môi trường tại Điện Biên đã có nhiều chuyển biến tích cực nhờ sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, các tổ chức đoàn thể và người dân. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, mỗi ngày toàn tỉnh Điện Biên phát sinh khoảng 393,8 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Trong đó, khu vực nông thôn chiếm hơn 77%, tương đương khoảng 305,2 tấn/ngày.
Hiện nay, tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt khu vực đô thị đạt khoảng 96,5%, tuy nhiên ở khu vực nông thôn mới đạt khoảng 45%, đặt ra nhiều áp lực trong công tác thu gom, xử lý và bảo vệ môi trường. Trước tình hình trên, nhiều mô hình thiết thực như thu gom, phân loại rác thải tại nguồn, xây dựng tuyến đường xanh - sạch - đẹp, hạn chế sử dụng rác thải nhựa, trồng cây xanh và vệ sinh môi trường định kỳ được triển khai rộng khắp tại các khu dân cư.
Không chỉ góp phần cải thiện cảnh quan, các mô hình còn nâng cao ý thức, hình thành thói quen sống thân thiện với môi trường trong cộng đồng. Các tổ chức như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc cùng các địa phương đã phát huy vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động người dân tích cực tham gia.
Đáng chú ý, mới đây Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) xã Quài Tở ra mắt mô hình “Ngôi nhà xanh” tại Chi hội Phụ nữ bản Có. Mô hình được triển khai bằng việc vận động hội viên thu gom chai nhựa, lon nước, giấy vụn, bìa carton và các loại phế liệu tái chế để tập kết, bán gây quỹ phục vụ các hoạt động an sinh xã hội.
Theo đại diện Hội LHPN xã Quài Tở, nguồn kinh phí thu từ việc bán phế liệu được quản lý công khai, sử dụng để hỗ trợ hội viên nghèo, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn và thăm hỏi hội viên khi ốm đau. Thời gian tới, Hội đặt mục tiêu nhân rộng mô hình đến 100% thôn, bản trên địa bàn; trước mắt, năm 2026 sẽ tiếp tục triển khai tại bản Ta và bản Tân Lập. Đến nay, mô hình “Ngôi nhà xanh” đã thu hút gần 1.000 hội viên phụ nữ trong toàn tỉnh tham gia.
Mô hình “Ngôi nhà xanh” giúp tái chế rác thải, bảo vệ môi trường.
Thông qua việc thu gom, phân loại phế liệu tái chế, mô hình vừa tạo nguồn quỹ hỗ trợ hội viên có hoàn cảnh khó khăn, vừa góp phần giảm lượng rác thải ra môi trường. Từ những việc làm thiết thực, ý thức bảo vệ môi trường của hội viên ngày càng được nâng cao, tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Cùng với các cấp Hội LHPN, Hội Nông dân tỉnh cũng tích cực triển khai nhiều hoạt động gắn bảo vệ môi trường với đời sống và sản xuất.
Tại bản Ló, xã Thanh Nưa, mô hình “Nông dân tham gia bảo vệ môi trường” đã mang lại những chuyển biến tích cực. Hơn 60 hộ dân tại đây được hỗ trợ 2 thùng chứa rác và 1 thùng ủ rác hữu cơ để phân loại ngay tại nguồn. Nhờ được hướng dẫn quy trình bài bản, nhiều gia đình đã tận dụng rác hữu cơ làm phân bón cho cây trồng, giảm tối đa lượng rác thải ra môi trường.
Chai nhựa, bao bì và các vật liệu tái chế được thu gom riêng, góp phần hạn chế tình trạng xả thải bừa bãi. Thời gian qua, các cấp, ngành, tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh đã chủ động xây dựng, duy trì nhiều mô hình, phong trào bảo vệ môi trường phù hợp với điều kiện thực tế từng địa bàn.
Như “Đường hoa phụ nữ”, “Đường thôn, bản xanh - sạch - đẹp”, “Xây dựng gia đình 5 có, 3 sạch”, “Thu gom phế liệu gây quỹ”, “Tuyến đường kiểu mẫu”... thu hút gần 54.000 hội viên phụ nữ tham gia. Lãnh đạo Hội LHPN tỉnh Điện Biên thông tin, hiệu quả của các mô hình bảo vệ môi trường đến từ cách làm linh hoạt, khi các mục tiêu, nhiệm vụ chung được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, gắn với đời sống hằng ngày của hội viên.
Nhiều mô hình đã phát huy hiệu quả rõ rệt, trở thành điểm sáng ở cơ sở. Qua đó, góp phần xây dựng thôn, bản ngày càng xanh, sạch, đẹp hơn, đồng thời lan tỏa lối sống thân thiện với môi trường. Bên cạnh những kết quả tích cực, việc duy trì và nhân rộng các mô hình bảo vệ môi trường vẫn gặp không ít khó khăn.
Đơn cử, tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, nhận thức của một bộ phận người dân về phân loại, xử lý rác thải chưa thực sự đầy đủ; hệ thống thu gom, vận chuyển rác còn hạn chế. Trong khi đó, việc thay đổi thói quen sinh hoạt và tập quán xử lý rác thải đã tồn tại lâu năm cần thêm thời gian, cùng sự tuyên truyền, vận động thường xuyên của các cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể.
Theo lãnh đạo Phòng Quản lý Môi trường và Khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, cho biết: Thời gian qua, tỉnh Điện Biên đã ban hành nhiều kế hoạch, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, nhất là chất thải phát sinh trong sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt nông thôn. Cùng với đó, tỉnh Điện Biên cũng triển khai nhiều văn bản, kế hoạch quan trọng như: Kế hoạch phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn; Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030; Kế hoạch thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng giai đoạn 2025-2030…
Người dân Điện Biên tích cực tham gia phân loại rác thải từ nguồn.
Thống kê cho thấy, hiện nay, toàn tỉnh có 1.000 mô hình, phong trào bảo vệ môi trường thu hút đông đảo đoàn viên, hội viên và nhân dân tham gia. Các phong trào “Ngày thứ Bảy tình nguyện”, “Ngày Chủ nhật xanh” được tổ chức thường xuyên. Hiệu quả được thể hiện rõ nét khi trên 90% hộ gia đình trên địa bàn tỉnh đã có nhà tiêu, nhà tắm, thiết bị chứa nước hợp vệ sinh, bảo đảm tiêu chí “3 sạch”; tỷ lệ chất thải nhựa được thu gom, tái chế và xử lý đạt 90%...
Việc lồng ghép các hoạt động bảo vệ môi trường với các phong trào thi đua, chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xanh sẽ góp phần tạo sức lan tỏa sâu rộng hơn trong cộng đồng tỉnh Điện Biên. Khi mỗi người dân chủ động thay đổi hành vi, chung tay giữ gìn vệ sinh môi trường từ những việc làm nhỏ hằng ngày, các mô hình sẽ không chỉ dừng lại ở phong trào mà trở thành nếp sống văn minh.
Mỗi người dân được xem là một “mắt xích” quan trọng trong việc giảm thiểu rác thải, phân loại rác tại nguồn và bảo vệ môi trường sống. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Điện Biên hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và gìn giữ môi trường xanh.
Hùng Thắng