Thị trường carbon tại Việt Nam đang ở giai đoạn hình thành ban đầu và được đánh giá là một công cụ chính sách có ý nghĩa chiến lược trong nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy tăng trưởng xanh. Ở Việt Nam, về cơ bản, thị trường carbon gồm 2 hợp phần chính là thị trường carbon tuân thủ và thị trường tín chỉ carbon tự nguyện.
Carbon tuân thủ
Thị trường carbon tuân thủ (ETS) là nơi giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, loại “hàng hóa” do Nhà nước phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn. Từ đó, Nhà nước sẽ từng bước cắt giảm tổng lượng phát thải khí nhà kính của các ngành, lĩnh vực phát thải lớn. Trong giai đoạn đầu, đối tượng được phân bổ hạn ngạch chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực phát thải cao, bao gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Việc phân bổ hạn ngạch này do Chính phủ thực hiện, cụ thể là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhằm kiểm soát và từng bước giảm tổng lượng phát thải của nền kinh tế.
Carbon tự nguyện
Với thị trường tín chỉ carbon tự nguyện, nơi hàng hóa giao dịch là các tín chỉ carbon được tạo ra từ các dự án hoặc biện pháp giảm phát thải khí nhà kính. Các doanh nghiệp, tổ chức không thuộc diện được phân bổ hạn ngạch có thể chủ động đầu tư vào các hoạt động giảm phát thải để tạo tín chỉ và tham gia mua bán trên thị trường trong nước hoặc quốc tế. Qua đó, thị trường tự nguyện không chỉ tạo thêm nguồn cung tín chỉ cho thị trường tuân thủ mà còn góp phần hình thành động lực giảm phát thải chung cho toàn nền kinh tế.
Nông nghiệp hoàn toàn có thể tham gia thị trường carbon với điều kiện 'sản xuất sạch' - phát thải thấp. Ảnh minh họa.
Về bản chất, tín chỉ carbon là một hang hóa có thể giao dịch, đại diện cho một lượng giảm hoặc hấp thụ khí nhà kính đã được xác nhận. Để tạo ra tín chỉ carbon, chủ dự án phải trải qua nhiều bước chặt chẽ như xây dựng văn kiện dự án, triển khai hoạt động giảm phát thải, đo đạc - báo cáo - thẩm tra (MRV) lượng giảm phát thải, và cuối cùng được cơ quan có thẩm quyền xác nhận, ban hành tín chỉ. Sau đó, các tín chỉ này có thể được giao dịch trên thị trường carbon trong nước hoặc quốc tế.
Việt Nam đã xây dựng và chuẩn bị đưa vào khai thác vận hành thị trường carbon với mục tiêu phát triển thị trường carbon tuân thủ tại Việt Nam, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nhẹ phát thải khí nhà kính theo Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) với chi phí của doanh nghiệp và xã hội thấp, thúc đẩy phát triển công nghệ phát thải thấp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, phát triển nền kinh tế carbon thấp và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới đạt mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
Hàng hóa thị trường carbon gồm: Hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Chủ thể tham gia giao dịch hạn ngạch là các cơ sở phát thải khí nhà kính được phân bổ hạn ngạch. Chủ thể tham gia giao dịch tín chỉ carbon là tổ chức thực hiện chương trình, dự án tạo tín chỉ carbon trong nước hoặc thực hiện chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon quốc tế; tổ chức và cá nhân đủ điều kiện tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh tín chỉ carbon; tổ chức hỗ trợ giao dịch.
Các giao dịch trên thị trường carbon được thực hiện trên sàn giao dịch theo phương thức tập trung trên nền tảng trực tuyến. Dự kiến, lộ trình triển khai thị trường carbon gồm 2 giai đoạn: Giai đoạn thí điểm (năm 2025-2027); Giai đoạn vận hành chính thức từ năm 2028 và giai đoạn sau năm 2030.
HẢI YẾN