Siết chặt quy trình thu gom rác thải đồng ruộng, nâng cao chất lượng đất canh tác

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, lượng rác thải phát sinh trên đồng ruộng tại Lào Cai cũng gia tăng đáng kể. Các loại bao bì thuốc bảo vệ thực vật, túi nilon, chai lọ, vật tư nông nghiệp sau sử dụng nếu không được thu gom và xử lý đúng quy trình sẽ gây ô nhiễm đất, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đất canh tác và môi trường sinh thái.

Trước thực trạng này, nhiều địa phương trong tỉnh đã tăng cường siết chặt quy trình thu gom rác thải đồng ruộng, triển khai các điểm thu gom tập trung và hướng dẫn nông dân phân loại rác ngay từ đầu nguồn. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về tác hại của rác thải nông nghiệp cũng được đẩy mạnh thông qua các chương trình tập huấn, mô hình sản xuất sạch.

Một số nơi còn xây dựng các mô hình cánh đồng “không rác thải”, khuyến khích nông dân thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng để xử lý theo quy định. Những giải pháp này bước đầu góp phần hạn chế tình trạng rác thải tồn đọng trên đồng ruộng, bảo vệ môi trường và giữ gìn “sức khỏe” đất canh tác.

Theo số liệu thống kê năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai hiện có tổng diện tích gieo trồng cây lương thực có hạt đạt 133.811 ha, cây rau các loại đạt 23.590 ha, cùng hàng chục nghìn ha cây ăn quả, dược liệu và chè. Tại các vùng thâm canh trọng điểm như lúa (16.500 ha), ngô hàng hóa (9.600 ha), việc sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật là tất yếu để bảo vệ năng suất.

Tuy nhiên, hệ lụy đi kèm là lượng lớn bao bì, chai lọ hóa chất thải ra môi trường. Nếu không được thu gom đúng cách, những loại rác thải nguy hại này sẽ trực tiếp "đầu độc" nguồn nước sinh hoạt và làm suy giảm chất lượng đất canh tác.

Ghi nhận tại xã Trấn Yên, với quy mô sản xuất lớn: hơn 700 ha dâu tằm, 477 ha lúa vụ đông xuân cùng hàng trăm ha rau màu gieo trồng gối vụ, lượng bao bì thuốc bảo vệ thực vật thải bỏ ra môi trường mỗi năm là con số không nhỏ. Theo đại diện phòng Kinh tế xã Trấn Yên cho biết, chính quyền đã chỉ đạo các đơn vị phối hợp cùng các hội đoàn thể hướng dẫn bà con giữ gìn môi trường sản xuất sạch.Trước thực trạng diện tích canh tác lớn, chính quyền xã đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn phối hợp cùng Hội Nông dân, Hội Phụ nữ xã hướng dẫn bà con giữ gìn môi trường xanh - sạch - đẹp.

Bước đầu, tư duy kinh tế tuần hoàn đã đi vào đời sống sản xuất. Những phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch như thân cây xanh được người dân tận dụng, xử lý bằng men vi sinh để làm phân bón hữu cơ, trả lại dinh dưỡng cho đất.

Bên cạnh đó, tại các xã, các hoạt động bảo vệ môi trường đất trong sản xuất nông nghiệp được đẩy mạnh. Đơn cử, đối với xã Đông Cuông, công tác quản lý rác thải được cụ thể hóa bằng văn bản chỉ đạo sát sao: Văn bản số 385/UBND-KT ngày 18/9/2025 về việc thực hiện Thông tư số 40/VBHN-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Tại thôn Sặt, trên diện tích hơn 33 ha lúa của thôn hiện đã bố trí 4 bể thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật. Ý thức của người dân đã có sự chuyển biến rõ nét thông qua tuyên truyền tại các buổi họp thôn và nhóm Zalo cộng đồng. Cuối năm, xã hợp đồng với đơn vị chức năng đến vận chuyển và xử lý theo quy định. Đại diện phòng Kinh tế xã Đông Cuông nhấn mạnh, đơn vị đang tăng cường kiểm tra việc triển khai tại các thôn để đảm bảo quy trình thu gom không bị đứt gãy.

Cùng với Đông Cuông, tại  Púng Luông, việc quản lý gắn liền với kiểm soát đầu vào. Lãnh đạo UBND xã Púng Luông khẳng định, địa phương quyết liệt kiểm soát chất lượng thuốc bảo vệ thực vật ngay từ các cơ sở kinh doanh và yêu cầu các chủ vườn hoa hồng phải cam kết sử dụng đúng quy trình.

Các mô hình canh tác hữu cơ giúp đất được “bảo vệ”. (Ảnh: BB). 

Tuy nhiên, vẫn còn những bất cập như việc đốt tiêu hủy bao bì thủ công tại một số đơn vị, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm không khí. Hướng tới mục tiêu đến năm 2030 đạt 95% tỷ lệ chất thải nguy hại được xử lý, Lào Cai đã đề ra chiến lược phân bổ không gian phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái.

Ngành nông nghiệp tỉnh khuyến khích các hộ gia đình hạn chế tối đa túi nilon chứa hạt giống, ưu tiên dùng chai thuốc loại lớn để giảm số lượng bao gói và tăng cường sử dụng rơm rạ, cỏ khô che phủ đất thay cho màng phủ nhựa.

Ứng dụng thiết bị bay không người lái trong phun thuốc bảo vệ thực vật tại các vùng chuyên canh cũng là giải pháp hiệu quả để kiểm soát rác thải. Để bảo vệ "sức khỏe" cho đất canh tác và nguồn nước, cần cơ chế xã hội hóa mạnh mẽ, huy động sự tham gia của các doanh nghiệp cung ứng vật tư nông nghiệp cùng tham gia thu hồi bao bì.

Sử dụng các loại vật liệu dễ phân huỷ trong quá trình sản xuất, thu gom vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau khi sử dụng để bảo vệ tài nguyên đất. (Ảnh: KT). 

Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần phối hợp với các địa phương rà soát, sửa chữa hệ thống bể chứa đã xuống cấp và xây dựng thêm các khu lưu chứa đạt chuẩn. Xây dựng nền nông nghiệp xanh không chỉ là câu chuyện của năng suất, mà còn là trách nhiệm với môi trường sống và thế hệ tương lai. R

ác thải nhựa trên đồng ruộng cần được nhìn nhận là loại chất thải nguy hại đặc thù, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ khâu mua sắm, sử dụng đến thu gom và xử lý cuối cùng.  Do đó, việc siết chặt quy trình thu gom rác thải đồng ruộng không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm giảm ô nhiễm môi trường mà còn là bước đi quan trọng để bảo vệ lâu dài nguồn tài nguyên đất nông nghiệp.

Đối với Lào Cai, nơi sản xuất nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong sinh kế của người dân, việc giữ gìn chất lượng đất canh tác có ý nghĩa đặc biệt đối với phát triển bền vững. Để các giải pháp phát huy hiệu quả, cần tiếp tục xây dựng cơ chế quản lý đồng bộ từ cấp cơ sở đến địa phương, gắn trách nhiệm của chính quyền, hợp tác xã và người dân trong việc thu gom, xử lý rác thải nông nghiệp.

Đồng thời, cần mở rộng các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, giảm sử dụng vật tư khó phân hủy và khuyến khích áp dụng các phương thức canh tác an toàn, hay các loại phân bón hữu cơ. Khi quy trình thu gom, xử lý rác thải được thực hiện nghiêm túc và thường xuyên, không chỉ môi trường đồng ruộng được cải thiện mà còn góp phần nâng cao chất lượng nông sản, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững. Đây cũng là nền tảng quan trọng để bảo vệ “sức khỏe” đất canh tác trên toàn tỉnh Lào Cai.

Vũ Thắng