Phục hồi các sông ô nhiễm: Cần cơ chế điều phối, phối hợp đồng bộ giữa các địa phương

Mới đây, tại cuộc họp về kế hoạch phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê, sau khi nghe báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng ý kiến của các địa phương (Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình), Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nguồn nước lưu vực sông Hồng, sông Thái Bình nói chung và các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê nói riêng có vai trò lớn trong bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ sinh hoạt, sản xuất; đồng thời là nhân tố quyết định sức tải về môi trường, không gian phát triển của toàn vùng đồng bằng sông Hồng và Hà Nội.

Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, áp lực phát triển kinh tế và công tác quản lý, các hệ thống sông này đã vượt ngưỡng chịu tải, đứng trước nguy cơ lớn về môi trường và không còn khả năng tự làm sạch. Thực tế này đòi hỏi phải có một kế hoạch phục hồi mang tính tổng thể.

(Ảnh minh họa)

Thời gian qua các địa phương đã từng bước triển khai một số nhiệm vụ, nhưng còn tình trạng mỗi địa phương thực hiện riêng lẻ, thiếu sự phối hợp đồng bộ nên hiệu quả chưa cao. Vì vậy, việc xây dựng dự án cải tạo, phục hồi nguồn nước suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm tại các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy và Ngũ Huyện Khê là hết sức cần thiết, góp phần cải thiện môi trường và phục vụ phát triển kinh tế bền vững.

Phó Thủ tướng Chính phủ đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành, địa phương để tiếp tục hoàn thiện dự án thí điểm phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê. Trong đó, cần xác định rõ phạm vi, tên gọi của văn bản là dự án hay kế hoạch. Đồng thời lưu ý đây là dự án có phạm vi rất rộng, liên quan đến 5 địa phương, do đó cần có cơ chế điều phối, phối hợp đồng bộ giữa các địa phương, đồng thời phân công nhiệm vụ rõ ràng, xác định cụ thể địa phương nào thực hiện nhiệm vụ nào.

Phó Thủ tướng Chính phủ nêu rõ, trong điều kiện nguồn lực có hạn, cần xác định các dự án ưu tiên có thể triển khai ngay, kiểm soát được và bảo đảm tính khả thi; đồng thời sắp xếp thứ tự ưu tiên, xác định rõ việc gì làm trước, việc gì làm sau. Mục tiêu là sau khi đầu tư, các công trình phải được vận hành hiệu quả ngay, từng bước tạo chuyển biến về chất lượng nguồn nước.

Phó Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình xây dựng dự án làm rõ 3 vấn đề lớn, gồm: (1) Phải xây dựng danh mục công trình theo thứ tự ưu tiên, xác định rõ những công trình cần triển khai trước để tạo hiệu quả, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong từng giai đoạn.

(2) Phải xác định cụ thể nguồn lực thực hiện, trong đó làm rõ Nhà nước đầu tư bao nhiêu, xã hội hóa bao nhiêu, nguồn vốn xã hội hóa được huy động ở đâu và theo hình thức nào. Các địa phương phải chủ động xác định khả năng cân đối nguồn lực và phương án triển khai phù hợp. (3) Phải làm rõ cơ chế vận hành khi các công trình hoàn thành, bảo đảm sự đồng bộ trong quá trình khai thác. Đặc biệt, hệ thống thu gom và xử lý nước thải phải được triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Đối với các công trình điều tiết nước, cần bảo đảm tính khả thi, gắn với việc khơi thông dòng chảy và tạo lập cảnh quan. Hệ thống quan trắc phải được đầu tư hiện đại, đồng bộ, ứng dụng công nghệ; đồng thời cần rút kinh nghiệm từ quá trình triển khai thời gian qua để bảo đảm hiệu quả đầu tư…

Phó Thủ tướng Chính phủ cũng đề nghị các địa phương tập trung rà soát, đánh giá kỹ các quy hoạch có liên quan đến hệ thống các sông, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa các địa phương. Đây là một hệ thống liên kết, vì vậy không để quy hoạch, phương án triển khai của địa phương này khác với địa phương khác, dẫn đến xung đột hoặc chồng chéo, nhất là về quản lý, khai thác hiệu quả quỹ đất hình thành sau quá trình phục hồi các dòng sông (được biết, khu vực này có khoảng 2.100 ha đất). Đây là nguồn lực rất lớn nếu được quản lý, quy hoạch và khai thác hiệu quả.

Phó Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương trong quá trình thực hiện nhiệm vụ phải đồng thời quản lý chặt chẽ, quy hoạch và khai thác hiệu quả quỹ đất, tránh tình trạng lấn chiếm hoặc sử dụng không hiệu quả, qua đó bổ sung nguồn lực cho quá trình phục hồi các dòng sông. Cùng với việc cải tạo nguồn nước, các địa phương cần có quy hoạch để cải tạo cảnh quan, tổ chức lại không gian phát triển dọc các dòng sông. Trong đó, chú trọng cảnh quan đô thị, hành lang cây xanh, không gian công cộng, phát triển kinh tế ven sông và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Mục tiêu của dự án không chỉ là phục hồi nguồn nước mà phải tạo ra một không gian phát triển mới, một diện mạo mới cho các đô thị ven sông…/.

PHẠM DUNG