Phân loại rác tại nguồn giúp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải

Phân loại rác tại nguồn đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp Hưng Yên nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Thay vì thu gom tất cả các loại rác rồi đưa đi xử lý, việc phân loại ngay từ hộ gia đình, cơ quan, trường học và khu dân cư giúp tách riêng rác hữu cơ, rác có khả năng tái chế và chất thải còn lại.

Qua đó, lượng rác phải vận chuyển, xử lý và chôn lấp được giảm đáng kể, góp phần tiết kiệm nhân lực, phương tiện và chi phí. Đáng chú ý, những loại rác có khả năng tái chế như giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh có thể được thu hồi, đưa trở lại quá trình sản xuất, giảm khai thác tài nguyên mới. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, phân loại rác tại nguồn còn góp phần hạn chế ô nhiễm đất, nước, không khí và giảm nguy cơ phát sinh mùi, dịch bệnh.

Theo thống kê của các xã, phường tỉnh Hưng Yên, tổng khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày khoảng 2.000 tấn/ngày. Trong khi đó, rác thải được xử lý tại các khu xử lý chất thải tập trung khoảng 570 tấn/ngày (tỷ lệ 29,98%). Để khắc phục tình trạng rác thải ùn ứ, tỉnh Hưng Yên  đã và đang đẩy mạnh phân loại, xử lý rác thải hữu cơ tại hộ gia đình.

Từ thực tế đó, xã Hoàn Long là địa phương đầu tiên của tỉnh Hưng Yên, triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn gắn với quy trình thu gom, xử lý khép kín. Cách làm này bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét, vừa cải thiện môi trường sống, vừa giảm đáng kể lượng rác phải vận chuyển đi xử lý và chi phí liên quan.

Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vấn đề môi trường tiếp tục được xã Hoàn Long xác định là một trong những nhiệm vụ cần tập trung giải quyết. Tại Đại hội Đảng bộ xã Hoàn Long nhiệm kỳ 2025-2030, tình trạng ô nhiễm môi trường được đưa ra thảo luận và thống nhất ban hành Nghị quyết nhằm xử lý những vấn đề tồn tại. Cuối năm 2025, UBND xã ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án xử lý nước thải, rác thải sinh hoạt và vệ sinh môi trường giai đoạn 2026-203.

Phân loại rác tại nguồn là nhiệm vụ trọng tâm được các địa phương đẩy mạnh triển khai. 

Trong đó, đối với rác thải sinh hoạt, địa phương xác định khâu quan trọng trước hết là thay đổi nhận thức của cán bộ, người dân về phân loại rác tại nguồn, đồng thời xây dựng quy trình thu gom theo hướng khép kín.

Theo cách làm mới, rác được phân loại ngay từ hộ gia đình. Mỗi gia đình bố trí 2 thùng đựng rác riêng, gồm rác hữu cơ và rác vô cơ. Rác hữu cơ được thu gom vào ngày chẵn, rác vô cơ được thu gom vào ngày lẻ. Việc thu gom được thực hiện hàng ngày, thay vì để rác tồn đọng trong khu dân cư. Cùng với đó, xã chỉ duy trì 2 điểm tập kết rác tập trung nằm xa khu dân cư; các điểm tập kết còn lại được đóng cửa, dừng tiếp nhận rác. Đây là một trong những thay đổi quan trọng, giúp hạn tình trạng mỗi làng có 1 khu tập kết rác.

Để mô hình đi vào thực chất, công tác tuyên truyền được triển khai song song với tổ chức thu gom. Người dân được hướng dẫn phân loại rác ngay tại nhà trước khi đưa ra điểm tập kết. Đặc biệt, xã áp dụng quy định đối với những hộ không phân loại đúng, tổ thu gom có thể từ chối phục vụ. Chế tài này, từng bước hình thành thói quen phân loại rác trong cộng đồng.

Tại  thôn Chấn Đông có 2.216 nhân khẩu nên lượng rác phát sinh mỗi ngày khá lớn. Theo quy định mới, ngày nào tổ thu gom cũng thực hiện công việc. Ban đầu người dân còn bỡ ngỡ, nhưng trong quá trình thu gom, người thu gom rác thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở nên đến nay hầu hết người dân đã thực hiện phân loại rác ngay tại nhà.

Nhờ việc rác được phân loại và thu gom hàng ngày nên môi trường thôn, xóm đã được cải thiện rõ rệt.  Được biết, từ ngày 1/1/2026 đến nay, người dân đã thực hiện phân loại rác tại nguồn, song để việc này trở thành thói quen thường xuyên, không chỉ trong gia đình mà cả khi sản xuất nông nghiệp, thôn vẫn tiếp tục tuyên truyền, nhắc nhở người dân không vứt rác ra đồng ruộng, kênh mương.

Không chỉ tạo chuyển biến về cảnh quan, mô hình phân loại rác tại nguồn còn mang lại hiệu quả về kinh tế. Theo lãnh đạo UBND xã Hoàn Long, việc phân loại ngay từ đầu giúp giảm lượng rác phải đưa đi xử lý, qua đó giảm chi phí vận chuyển, xử lý và diện tích đất dành cho bãi tập kết.

Rác hữu cơ được tập kết riêng tại một khu vực xa khu dân cư. Sau một thời gian, lượng rác này có thể tự phân hủy, hòa vào đất. Phần rác vô cơ được vận chuyển đến bãi rác tập trung của tỉnh để xử lý. Cách làm này cũng góp phần hạn chế tình trạng người dân tự đốt rác, qua đó giảm nguy cơ phát sinh ô nhiễm môi trường.

Phân loại rác tại nguồn góp phần giảm đốt rác, tạo cảnh quan sạch đẹp. (Ảnh: HY). 

Theo lãnh đạo xã Hoàn Long thông tin thêm, một trong những yếu tố quyết định hiệu quả là địa phương không triển khai theo kiểu phong trào mà xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm, qua việc giao Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã thực hiện. Nếu trước đây mỗi ngày xã phải chuyển khoảng 25 tấn rác đi xử lý, với chi phí khoảng 20 triệu đồng/ngày, thì sau khi phân loại rác tại nguồn, lượng rác vô cơ phải đưa đi xử lý chỉ còn khoảng 5 tấn. Lượng rác phải vận chuyển giảm mạnh, kéo theo chi phí xử lý cũng giảm đáng kể. Tuy nhiên, có nơi đã tổ chức phân loại rác tại nguồn nhưng khi đưa đến bãi tập kết lại đổ chung, khiến việc phân loại không còn phát huy hiệu quả. Vì vậy, Hoàn Long lựa chọn cách làm đồng bộ từ khâu phân loại, thu gom đến xử lý.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả, địa phương triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Bên cạnh đó, nếu người dân không phân loại đúng quy định có thể bị từ chối thu gom; đơn vị thu gom cũng không được tiếp nhận rác chưa phân loại đúng.

Địa phương sẽ tăng cường giám sát bằng camera để xử lý những trường hợp vi phạm.  Phân loại rác tại nguồn không chỉ là yêu cầu trong quản lý chất thải mà đang trở thành giải pháp thiết thực để xã Hoàn Long cũng như tỉnh Hưng Yên xây dựng môi trường sống xanh, sạch và bền vững hơn. Hiệu quả của việc phân loại bắt đầu từ những hành động đơn giản trong mỗi gia đình, nhưng khi được thực hiện đồng bộ sẽ tạo ra tác động lớn đối với cộng đồng và hệ thống xử lý chất thải. Rác được phân loại đúng sẽ giúp giảm khối lượng chất thải cần xử lý, kéo theo việc giảm chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý.

Đồng thời, các nguồn phế liệu có giá trị được thu hồi, tái chế, góp phần tiết kiệm tài nguyên và tạo thêm giá trị kinh tế. Tuy nhiên, để phân loại rác tại nguồn trở thành thói quen lâu dài, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, đơn vị thu gom, doanh nghiệp tái chế và người dân. Cùng với tuyên truyền, vận động, cần có phương án thu gom riêng và xử lý đúng đối với từng loại rác. Khi mỗi người dân chủ động thay đổi từ cách bỏ rác, xã Hoàn Long sẽ từng bước biến chất thải thành nguồn tài nguyên, mang lại lợi ích kép cho môi trường và kinh tế.

Minh Tuấn