Thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Tuyên Quang cho thấy, năm 2025, tổng đàn vật nuôi của tỉnh đạt quy mô lớn với 217.289 con trâu, 175.898 con bò, trong đó có 6.781 con bò sữa; 1.200.820 con lợn; hơn 14,18 triệu con gia cầm; 213.563 con dê và 115.741 đàn ong... Ngành chăn nuôi đang có bước chuyển mình mạnh mẽ, từ nhỏ lẻ sang quy mô trang trại theo hướng công nghiệp, trở thành mũi nhọn trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh.
Tuy nhiên cùng với sự tăng trưởng đó là áp lực lớn tới công tác bảo vệ môi trường. Trước yêu cầu này nhiều mô hình chăn nuôi theo hướng tuần hoàn được đẩy mạnh triển khai. Tại Trang trại chăn nuôi bò của HTX Hoàng Thức (xã Yên Nguyên) với trên 250 con/lứa, toàn bộ lượng phân bò được thu gom để nuôi giun quế, sau đó nguồn giun này được tận dụng làm thức ăn giàu dinh dưỡng nuôi lươn thương phẩm. Chu trình này không chỉ giúp trang trại tối ưu hóa chi phí, gia tăng chuỗi giá trị trên cùng một diện tích, mà còn biện pháp quan trọng để bảo vệ môi trường trong chăn nuôi.
Nuôi gà trên đệm lót sinh học là một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ môi trường trong chăn nuôi.
Còn tại xã Yên Sơn, gia đình anh Đỗ Văn Kiên, thôn Phú Thịnh mỗi năm nuôi khoảng 300 con gà. Năm 2023, sau khi được tiếp cận kỹ thuật nuôi gà trên đệm lót sinh học dày anh Kiên đã tận dụng rơm rạ sau khi thu hoạch, chế phẩm vi sinh làm đệm lót chuồng gà. Trước đây, chăn nuôi theo cách truyền thống nên mùi hôi từ chuồng gà ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của gia đình và hàng xóm, cộng thêm mất nhiều công lao động dọn chuồng gà hằng tuần.
Từ khi áp dụng mô hình nuôi gà trên đệm lót sinh học dày, chuồng trại thoáng sạch, không còn mùi hôi, gà sinh trưởng nhanh, chất lượng thịt tốt hơn. Ngoài ra, anh còn tự ủ phân hữu cơ từ phụ phẩm cây trồng để bón cho cây trồng như: ổi, chanh leo, cây cảnh giúp đất tơi xốp, màu mỡ, giảm ô nhiễm môi trường và giảm khoảng 50% chi phí mua phân bón hóa học.
Cùng với việc nhân rộng triển khai các mô hình chăn nuôi tuần hoàn, để đảm bảo công tác môi trường trong hoạt động sản xuất này, UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành kế hoạch quan trắc, cảnh báo và giám sát môi trường phục vụ quản lý ngành nông nghiệp và môi trường trong lĩnh vực chăn nuôi trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2026 - 2030.
Mục tiêu trọng tâm của kế hoạch là chủ động quan trắc, giám sát chặt chẽ chất thải tại các khu vực chăn nuôi tập trung. Qua đó, không chỉ phục vụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước, chỉ đạo sản xuất và kiểm soát ô nhiễm để hướng tới sự phát triển bền vững, mà còn sẵn sàng chia sẻ dữ liệu cho mạng lưới quan trắc môi trường của tỉnh và quốc gia.
Công tác quan trắc môi trường chăn nuôi được coi là nhiệm vụ quan trọng để kiểm soát, ngăn ngừa nguy cơ ô nhiễm.
Theo kế hoạch tỉnh tổ chức quan trắc, cảnh báo và giám sát môi trường tại 38 trang trại chăn nuôi tập trung và khu vực xử lý chất thải chăn nuôi đối với các đối tượng gồm trâu, bò, lợn, gia cầm và một số vật nuôi khác. Công tác quan trắc tập trung vào môi trường nước thải, nước mặt và môi trường đất tại khu vực chăn nuôi.
Tuyên Quang đặt mục tiêu đặt ra đến năm 2030 thực hiện quan trắc 100% môi trường nước và môi trường đất tại các trang trại chăn nuôi tập trung, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu quan trắc môi trường chăn nuôi kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi theo quy định. Phấn đấu bảo đảm 80% cán bộ quản lý chăn nuôi cấp tỉnh được đào tạo, tập huấn nghiệp vụ về quan trắc, cảnh báo môi trường; 50% cơ sở chăn nuôi được hướng dẫn, tuyên truyền các biện pháp kiểm soát yếu tố môi trường và nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường trong chăn nuôi.
Kế hoạch xác định rõ tiêu chí lựa chọn điểm quan trắc phải bảo đảm tính đại diện về quy mô, sản lượng, có tính ổn định, xác định được tọa độ và tránh trùng lặp với các chương trình quan trắc môi trường khác. Hoạt động quan trắc được thực hiện định kỳ với các thông số cụ thể như pH, COD, BOD5, tổng Nitơ, Coliforms, các kim loại nặng và nhiều chỉ tiêu môi trường khác theo từng loại hình chăn nuôi.
Đối với chăn nuôi lợn, tỉnh chủ trì quan trắc tại 18 trang trại; chăn nuôi trâu, bò là 10 trang trại; chăn nuôi gia cầm 8 trang trại và 2 trang trại vật nuôi khác như dê, ngựa, hươu… Đồng thời phối hợp với Cục Chăn nuôi và Thú y thực hiện quan trắc tại nhiều cơ sở chăn nuôi trọng điểm trên địa bàn.
Ngoài hoạt động quan trắc định kỳ, kế hoạch triển khai quan trắc, giám sát môi trường đột xuất khi xảy ra sự cố môi trường, dịch bệnh, có phản ánh của người dân về ô nhiễm hoặc khi phát hiện các dấu hiệu bất thường trong môi trường chăn nuôi. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý, xây dựng hệ thống phần mềm cơ sở dữ liệu phục vụ truyền nhận, chia sẻ thông tin quan trắc môi trường; phối hợp xây dựng hệ thống quan trắc, cảnh báo môi trường tự động thí điểm tại các cơ sở chăn nuôi trọng điểm.
Cùng với đó, công tác đào tạo, tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ chuyên môn và hướng dẫn kỹ năng kiểm soát môi trường cho các cơ sở chăn nuôi sẽ được tăng cường. Các hoạt động thông tin, tuyên truyền về bảo vệ môi trường chăn nuôi, giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu cũng được triển khai thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số.
UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tổ chức thực hiện kế hoạch; phối hợp với các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan triển khai hoạt động quan trắc, cảnh báo môi trường; kịp thời thông tin diễn biến chất lượng môi trường tại các khu vực chăn nuôi tới người dân và cơ quan quản lý. Đồng thời, hướng dẫn các cơ sở, trang trại chăn nuôi thực hiện giám sát, quản lý chất lượng môi trường theo quy định./.
Minh Thu