Ngày 19/11/2025, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Kế hoạch).
Kế hoạch nêu rõ mục tiêu giai đoạn 2026-2030, kiểm soát, ngăn chặn và từng bước khắc phục, cải thiện tình trạng ô nhiễm không khí tại các khu vực kinh tế trọng điểm, tập trung giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TP. HCM và các tỉnh lân cận, tăng cường năng lực phòng ngừa và kiểm soát chất lượng môi trường không khí trên phạm vi toàn quốc, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng nền kinh tế xanh và tăng trưởng bền vững.
Một trong những mục tiêu nổi bật là đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông đường bộ gồm ô tô, xe máy và xe mô tô sẽ được quản lý, kiểm soát khí thải theo lộ trình quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đồng thời, 100% các nguồn phát thải lớn từ những ngành có nguy cơ gây ô nhiễm cao như xi măng, nhiệt điện, luyện thép, lò hơi… phải được giám sát chặt chẽ, có lộ trình giảm phát thải theo yêu cầu.
Kế hoạch cũng đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống giao thông đô thị theo hướng tăng tỷ lệ giao thông xanh, giao thông công cộng Một yêu cầu quan trọng là chấm dứt hoàn toàn đốt rác và đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời; phấn đấu đến năm 2030, toàn bộ phụ phẩm như rơm rạ phải được tái sử dụng hoặc tái chế bằng biện pháp phù hợp. Các cơ sở tâm linh, tôn giáo cũng cần có giải pháp giảm khói bụi từ hoạt động đốt vàng mã...
Triển khai thực hiện Kế hoạch trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện chính sách, pháp luật và cơ chế kiểm soát, quản lý chất lượng môi trường không khí. Trong đó, chú trọng hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về kiểm soát, quản lý chất lượng môi trường không khí và quy định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; chính sách về kinh tế tuần hoàn đối với phụ phẩm nông nghiệp.
Hoàn thiện và ban hành các hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến quản lý nguồn phát sinh khí thải, kiểm kê khí thải, quan trắc chất lượng không khí. Xây dựng Quy chế phối hợp, biện pháp quản lý chất lượng môi trường không khí liên vùng, liên tỉnh và tổ chức thực hiện. Xây dựng và ban hành tiêu chí chứng nhận Nhãn Sinh thái Việt Nam đối với các phương tiện và dịch vụ giao thông vận tải thân thiện môi trường.
Bên cạnh đó, Bộ tập trung nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, áp dụng chuyển đổi số trong quản lý chất lượng môi trường không khí: Nghiên cứu, ứng dụng tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) kết hợp dữ liệu từ cảm biến đo nhanh (LCS) và các mô hình hóa số trị để phân tích mức độ đóng góp của từng nguồn, làm cơ sở cho các biện pháp điều tiết, ứng phó và khắc phục ô nhiễm không khí và phân tích dữ liệu, dự báo ô nhiễm không khí và cảnh báo kịp thời.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng để ngăn ngừa ô nhiễm không khí là kiểm soát hoạt động đốt mở (Ảnh minh họa).
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là kiểm soát hoạt động đốt mở (đốt phụ phẩm nông nghiệp, chất thải sinh hoạt và các hoạt động đốt tại làng nghề). Theo đó, việc huy động xã hội hoá đầu tư mạng lưới, xây dựng các cơ sở thu gom, tái chế phụ phẩm nông nghiệp được đẩy mạnh triển khai.
Bộ tăng cường sử dụng hệ thống theo dõi, giải pháp công nghệ và năng lực kỹ thuật giám sát từ xa như viễn thám vệ tinh, viễn thám sử dụng thiết bị bay không người lái để phát hiện, cung cấp thông tin phục vụ công tác kiểm soát và xử lý nghiêm hoạt động đốt mở. Tăng cường các giải pháp huy động nguồn lực xã hội hoá công tác thu gom, đầu tư cơ sở tái chế phụ phẩm nông nghiệp; phát huy vai trò hợp tác xã và hoạt động khuyến nông trong thu hồi, tái chế phụ phẩm nông nghiệp.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục xây dựng năng lực quan trắc, cảnh báo, dự báo; vận hành Hệ thống cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí; Đầu tư và hiện đại hóa hệ thống quan trắc chất lượng môi trường, duy trì vận hành đảm bảo dữ liệu liên tục, phục vụ hiệu quả công tác quản lý. Đầu tư và huy động nguồn lực xã hội hóa triển khai các thiết bị cảm biến giám sát, đo nhanh chất lượng môi trường không khí, tích hợp, chia sẻ dữ liệu. Xây dựng và vận hành Hệ thống cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí quốc gia.
Tổ chức giám sát công tác vận hành hệ thống quan trắc tự động, liên tục tại các nguồn thải lớn, tập trung vào các ngành: nhiệt điện, than, xi măng, luyện thép, lò đốt chất thải rắn sinh hoạt; theo dõi việc kết nối dữ liệu vào hệ thống tích hợp thông tin về nguồn phát sinh khí thải. Tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án “Trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021 - 2025”, xây dựng chương trình trồng cây xanh cho giai đoạn 2026 - 2030; thực hiện trồng thêm cây xanh tại các khu vực công cộng, phát triển công viên tại các đô thị, khu vực trên toàn quốc...
Cục Môi trường sẽ chủ trì tham mưu xây dựng, trình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, hướng dẫn kỹ thuật về bảo vệ môi trường, quản lý chất lượng không khí. Chủ trì xây dựng bộ tiêu chí Nhãn sinh thái Việt Nam, các quy định về hệ số và kiểm kê phát thải các nguồn phát sinh bụi, khí thải và tổ chức thực hiện.
Tổ chức đầu tư, vận hành mạng lưới quan trắc môi trường quốc gia; xây dựng và tổ chức thực hiện nền tảng kiểm kê phát thải bụi, khí thải quốc gia và Hệ thống cảnh báo, dự báo, kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí quốc gia. Xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu quản lý nguồn phát thải; tổ chức thực hiện giám sát nguồn phát sinh khí thải lớn; kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường không khí và công khai thông tin.
Cục Viễn thám quốc gia thực hiện nhiệm vụ ứng dụng công nghệ viễn thám, tổ chức giám sát diện rộng, phát hiện các điểm nóng ô nhiễm, các điểm đốt mở như đốt rơm rạ, đốt chất thải… bằng thiết bị bay không người lái, cung cấp chia sẻ thông tin phục vụ quản lý.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy thu gom và tái chế phụ phẩm nông nghiệp (rơm, rạ); chính sách về kinh tế tuần hoàn đối với phụ phẩm nông nghiệp; chính sách thu hút đầu tư cơ sở thu gom, tái chế phụ phẩm nông nghiệp tại các vùng trọng điểm. Cục Khí tượng Thủy văn thực hiện công tác cảnh báo, dự báo đối với hiện tượng nghịch nhiệt và cung cấp thông tin cho hoạt động cảnh báo, dự báo ô nhiễm không khí./.
Thanh Nga