Hà Nội tăng cường quản lý, thúc đẩy tái chế chất thải rắn xây dựng

Thành phố Hà Nội đang trong giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng với hàng loạt dự án giao thông, cầu vượt sông Hồng, đường vành đai, cải tạo đô thị và giải phóng mặt bằng được triển khai đồng thời. Đi cùng với đó là việc gia tăng khối lượng chất thải xây dựng phát sinh. 

Số liệu thống kê cho thấy, trên địa bàn thành phố phát sinh khoảng 3.000 - 3.400 tấn chất thải rắn xây dựng/ngày, trong đó khoảng 90% là vật liệu vô cơ có tính trơ cao, khả năng tái chế, tái sử dụng lớn. Tuy nhiên, công tác phân loại chất thải rắn xây dựng (CTRXD) tại nguồn còn chưa đồng bộ.

Toàn thành phố mới có 02 địa điểm tập kết, xử lý chính, trong khi tổng công suất xử lý cần đạt 4.180 - 4.780 tấn/ngày vào năm 2030. Mặc dù hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức, đơn giá cơ bản được Bộ Xây dựng ban hành, trong thực tế còn thiếu các mã định mức, đơn giá để áp dụng cho một số công tác gia cố, tái chế CTRXD nên chưa được triển khai áp dụng đồng bộ, thống nhất.

Việc triển khai đồng loạt nhiều công trình hạ tầng dẫn đến gia tăng khối lượng chất thải rắn xây dựng (Ảnh minh họa). 

Bên cạnh đó, việc chưa hình thành thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế; tình trạng đổ trộm CTRXD ven đô, ven sông, kênh mương, đất công còn diễn biến phức tạp, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng mỹ quan đô thị và lãng phí nguồn vật liệu có thể tái chế.

Đẩy mạnh công tác quản lý, xử lý, gia cố, tái chế CTRXD chặt chẽ, tận dụng tối đa nguồn vật liệu tái chế cho các công trình xây dựng, chống lãng phí, tiết kiệm được nguồn tài nguyên, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các Sở, ban, ngành, Công an Thành phố, UBND các phường, xã, các Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình và các chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn triển khai đồng bộ giải pháp.   

Trong đó, xác định công tác quản lý, xử lý, gia cố, tái chế CTRXD là nhiệm vụ thường xuyên, cấp bách, gắn với thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và bảo vệ môi trường; kiên quyết chấm dứt tình trạng đổ trộm, đổ thải không đúng vị trí; xử lý nghiêm trách nhiệm của tổ chức, cá nhân nếu để xảy ra vi phạm trên địa bàn, phạm vi quản lý.

Ưu tiên tái chế, tái sử dụng CTRXD, gia cố đất ngay tại công trường; tận dụng tối đa cốt nền tự nhiên, hạn chế tối đa việc đào bỏ nền và vận chuyển đất đổ đi; đẩy mạnh sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu xanh, thân thiện với môi trường trong các công trình sử dụng vốn nhà nước và khuyến khích áp dụng đối với các công trình ngoài ngân sách.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý CTRXD; thực hiện định vị GPS, lắp đặt camera giám sát đối với phương tiện vận chuyển; kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý, giám sát khối lượng, lộ trình vận chuyển và điểm tiếp nhận.

Chủ đầu tư lập phương án quản lý CTRXD theo vòng đời ngay từ giai đoạn khảo sát, thiết kế; kiểm soát việc giao nhận bằng phiếu giao nhận, chứng từ cân xác nhận, dữ liệu GPS, camera và hồ sơ nghiệm thu sản phẩm tái chế. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, vận động cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, doanh nghiệp và Nhân dân chấp hành nghiêm các quy định về quản lý CTRXD; phát hiện, phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm về đổ thải, gây ô nhiễm môi trường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan tăng cường hướng dẫn, đôn đốc các chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện thủ tục, đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý CTRXD đang triển khai theo quy hoạch; trong đó đôn đốc chủ đầu tư Dự án Nhà máy xử lý, tái chế CTRXD tại Dục Tú, Đông Anh (công suất 2.000 tấn/ngày) bảo đảm khởi công trước ngày 15/8/2026. Trường hợp nhà đầu tư chậm triển khai, kéo dài thời gian thực hiện, không bảo đảm tiến độ theo cam kết, tổng hợp, báo cáo, đề xuất UBND Thành phố xem xét, xử lý theo quy định.

Phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc và các đơn vị liên quan nghiên cứu, rà soát, đề xuất phương án mở rộng Khu xử lý chất thải tại Mê Linh (xã Tiến Thắng) công suất 480 tấn/ngày (giai đoạn 1) và 960 tấn/ngày (giai đoạn 2) hoàn thành việc lựa chọn nhà đầu tư trước ngày 15/8/2026, bảo đảm đủ quỹ đất hình thành khu xử lý CTRXD có quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu lâu dài của thành phố;

Phối hợp với UBND các xã, phường thực hiện rà soát các quỹ đất công do UBND cấp xã quản lý chưa sử dụng, đủ điều kiện theo quy định (phù hợp quy hoạch, mục đích sử dụng đất, yêu cầu bảo vệ môi trường, đê điều, thoát lũ) trên địa bàn, để thống nhất cho phép sử dụng tạm trong thời hạn 05 năm làm điểm tiếp nhận và xử lý chất thải rắn xây dựng.

Bên cạnh đó, phối hợp, thống nhất với Sở Xây dựng và Sở Quy hoạch - Kiến trúc rà soát, xác định từng vị trí cụ thể đối với các điểm tập kết, xử lý tạm thời do UBND các xã đề xuất theo hình thức cho thuê đất ngắn hạn (tại các xã: Bát Tràng, Hồng Vân, Phúc Thịnh, Phù Đổng, Trung Giã, Đại Xuyên, Thư Lâm, Phú Xuyên, Đại Thanh, Đa Phúc); trường hợp đủ điều kiện theo quy định thì thống nhất để UBND các xã thực hiện việc cho thuê đất với thời hạn không quá 05 năm.

Hà Nội ưu tiên tái chế, tái sử dụng chất thải rắn xây dựng, gia cố đất ngay tại công trường. 

UBND thành phố giao Sở Xây dựng xây dựng lộ trình tăng tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình sử dụng vốn nhà nước, có xem xét các công trình ngoài ngân sách. Quy định rõ tiêu chuẩn (TCVN) áp dụng, định mức, đơn giá cho từng hạng mục công trình, loại vật liệu tái chế cụ thể làm cơ sở cho công tác thiết kế, lập dự toán; đây là điều kiện bắt buộc để áp dụng vật liệu tái chế ngay từ khâu lập, thẩm định, phê duyệt dự án.

Tiếp tục rà soát, nghiên cứu xây dựng bổ sung định mức, đơn giá đối với các công tác gia cố, tái chế chưa có định mức, đơn giá riêng. Chủ trì nghiên cứu, đề xuất 04 điểm tập kết tập trung có quy mô lớn (trong đó có 01 điểm tại xã Vật Lại và 01 điểm tại xã Trung Giã) nhằm đáp ứng nhu cầu lưu chứa, trung chuyển và xử lý CTRXD khi các dự án trọng điểm của thành phố đồng loạt triển khai; báo cáo UBND Thành phố trong tháng 8/2026.

Đối với việc sử dụng phế thải xây dựng, đất thải để sản xuất các loại vật liệu xây dựng khác, nghiên cứu, xây dựng kế hoạch triển khai trong giai đoạn tiếp theo Các Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình của thành phố và các chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố.

Đối với các dự án chưa triển khai thi công: Khi lập dự án phải chỉ đạo đơn vị tư vấn khảo sát đầy đủ số liệu địa chất, đề xuất các giải pháp kỹ thuật, giải pháp gia cố, so sánh lựa chọn phương án tối ưu về kinh tế - kỹ thuật nhằm tận dụng tối đa cốt nền tự nhiên; không được phép đào bỏ lớp nền cũ khi chưa có giải pháp gia cố nền; phải thực hiện các giải pháp gia cố đất đào từ công trình (loại cần xử lý, gia cố trước khi sử dụng) để tận dụng làm đất san nền, đất đắp nền, làm móng đường cho chính dự án đang triển khai, tránh thất thoát, lãng phí. 

Đối với các dự án sắp và đang triển khai thi công: Trong giai đoạn giải phóng mặt bằng phải thực hiện xử lý, tái chế chất thải rắn ngay tại công trường (nếu có mặt bằng); vận chuyển chất thải rắn, đất đào từ dự án về các vị trí tạm do Sở Nông nghiệp và Môi trường giới thiệu để thực hiện gia cố, tái chế. 

Đối với công trình giao thông, phải thực hiện các biện pháp gia cố đất tại chỗ, tuyệt đối không đào bỏ, đặc biệt là đất đào cần xử lý, gia cố trước khi sử dụng; Tận dụng sản phẩm vật liệu tái chế cho việc san lấp, đắp nền, làm móng công trình; trường hợp không sử dụng vật liệu tái chế thì gửi thông tin về Sở Xây dựng để điều phối vật liệu hoặc gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường để được hướng dẫn vị trí đổ vật liệu.

Đối với đất đào không đáp ứng yêu cầu tái sử dụng và phế thải không thể tận dụng, tái chế: Lập phương án đổ thải, nêu rõ đơn vị tiếp nhận, khối lượng, vị trí đổ thải gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường để được hướng dẫn vị trí tiếp nhận; nghiêm cấm hành vi tự ý đổ thải khi chưa có phương án cụ thể. Trong quá trình vận chuyển CTRXD phải yêu cầu đơn vị vận chuyển có giải pháp che, đậy, không để rơi vãi vật liệu trên đường vận chuyển, bảo đảm vệ sinh môi trường.  

UBND các xã, phường thực hiện rà soát các quỹ đất công do UBND cấp xã quản lý chưa sử dụng, đủ điều kiện theo quy định (phù hợp quy hoạch, mục đích sử dụng đất, yêu cầu bảo vệ môi trường, đê điều, thoát lũ) trên địa bàn để thống nhất sử dụng tạm thời làm điểm tiếp nhận và xử lý CTRXD, tập kết chất thải rắn cho các dự án trên địa bàn; gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng để theo dõi và điều phối vị trí đổ tạm khi cần thiết./. 

Ngọc Ánh