Theo các chuyên gia, mặc dù trạng thái El Nino đã chính thức xuất hiện từ tháng 6/2026, nhưng theo đánh giá, tình hình nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp hiện vẫn chưa ở mức đáng lo ngại. Nhờ công tác chỉ đạo và điều tiết hiệu quả, lượng nước trữ tại các hồ chứa nhìn chung vẫn cao hơn trung bình nhiều năm từ 3% đến 5%, đặc biệt là tại khu vực Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.
Tính từ đầu năm 2026 đến nay, hạn hán và thiếu nước cục bộ chỉ xảy ra tại một số khu vực thuộc miền Trung với quy mô ảnh hưởng rất thấp, chiếm khoảng 0,1% đến 0,2% diện tích gieo trồng. Đơn cử, khu vực đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn đã qua đỉnh và không gây thiệt hại nhờ hệ thống công trình thủy lợi kiểm soát mặn phát huy hiệu quả. Hiện nay, ngoại trừ khu vực Trung Bộ vẫn đang trong mùa khô, các vùng còn lại trên cả nước đã bước vào mùa mưa, do đó nguy cơ ngập úng đang được chú trọng hơn là hạn hán trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027 sẽ đối mặt với rủi ro lớn. Theo dữ liệu tổng hợp từ các tổ chức quốc tế và Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, El Nino dự báo sẽ mạnh dần từ tháng 8 và có xác suất 63% đạt cường độ của một đợt "siêu El Nino" trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026. Hiện tượng này có khả năng kéo dài sang năm 2027. Nhận định, mức độ tác động cụ thể sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến tích lũy nước trong mùa mưa. Đặc biệt, kinh nghiệm từ các đợt El Nino lịch sử (2015-2016, 2019-2020) cho thấy những đợt El Nino kéo dài thường gây thiệt hại nặng nề hơn do sự thiếu hụt nguồn nước bị lũy tích qua các năm.
Nắng nóng kéo dài, lượng mưa giảm dẫn đến nguy cơ thiếu nước ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Ảnh minh họa.
Theo cơ quan quản lý chuyên môn, các dự báo hiện nay cho thấy El Nino đã hình thành và duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh là khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015-2016, đồng thời có thể nằm trong nhóm các đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950.
Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Vì vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.
Được biết, để chủ động bảo vệ sản xuất, nhất là nông nghiệp, ngành thủy lợi đã xây dựng các kịch bản nền dựa trên dữ liệu các đợt hạn mặn kỷ lục trong quá khứ với các giải pháp: Dự báo và điều chỉnh thời vụ: Tại đồng bằng sông Cửu Long, việc đẩy sớm lịch thời vụ dựa trên dự báo mặn sớm đã được chứng minh là giúp giảm thiểu thiệt hại đáng kể trong những năm qua. Ưu tiên nguồn nước (trong trường hợp hạn hán nghiêm trọng, nguồn nước sẽ được ưu tiên theo thứ tự: sinh hoạt, chăn nuôi, cây trồng giá trị kinh tế cao và cuối cùng là cây trồng ngắn ngày).
THẢO NGUYÊN