Hiện nay, các nhà nghiên cứu thuộc Quỹ Trung tâm Địa Trung Hải về Biến đổi Khí hậu (CMCC), Đại học Bách khoa Milan và Đại học Kỹ thuật Berlin đã mô hình hóa hoạt động sản xuất thép, xi măng và hóa chất của châu Âu đến năm 2050. Kết quả cho thấy châu Âu có thể cắt giảm đáng kể nhiên liệu hóa thạch sử dụng trong các ngành thép và hóa chất.
Trong kịch bản tham vọng nhất, với mục tiêu giảm 90% phát thải khí nhà kính vào năm 2040, phần lớn thép, amoniac và methanol sẽ được sản xuất bằng hydro xanh, loại hydro tạo ra từ điện tái tạo thay vì nhiên liệu hóa thạch. Các nhà sản xuất thép cũng có thể tăng sử dụng phế liệu tái chế, đồng thời thay thế than và khí đốt bằng điện trong nhiều công đoạn sản xuất. Sản xuất xi măng phức tạp hơn do bản thân quá trình sản xuất vẫn phát sinh CO₂ ngay cả khi sử dụng nguồn năng lượng sạch.
Theo nghiên cứu, công nghệ thu giữ phát thải tại các nhà máy xi măng có thể giúp giảm lượng CO₂ thải vào khí quyển, dù khả năng triển khai công nghệ này ở quy mô lớn vẫn còn gây tranh luận. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh sẽ kéo theo chi phí đáng kể. Chi phí được dự báo lên cao nhất vào khoảng năm 2040, khi các ngành công nghiệp châu Âu cần đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng và thiết bị.
Đến năm 2050, chi phí có thể giảm nhưng sản xuất tại châu Âu vẫn chịu bất lợi so với những khu vực có nguồn điện tái tạo rẻ hơn. Một phương án được nghiên cứu là di chuyển các cơ sở sản xuất đến những khu vực có nguồn điện tái tạo dồi dào và chi phí thấp hơn.
Trong mô hình, khi cho phép doanh nghiệp di dời, hoạt động sản xuất có xu hướng tập trung tại Tây Ban Nha, các nước Bắc Âu và Anh. Đây là những khu vực có tiềm năng lớn về điện tái tạo, qua đó giúp giảm chi phí năng lượng cho các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều điện. Tuy nhiên, khoản tiết kiệm này chưa bao gồm nhiều chi phí thực tế như di dời nhà máy, xây dựng cơ sở hạ tầng mới, tuyển dụng lao động và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.
Các tác giả nhấn mạnh mô hình chỉ nhằm đánh giá mức tiết kiệm tiềm năng, không phải dự báo về bản đồ công nghiệp tương lai của châu Âu. Nghiên cứu đồng thời xác định một phương án khác có thể tiết kiệm hơn: nhập khẩu những nguyên liệu xanh tiêu tốn nhiều năng lượng trong quá trình sản xuất, trong khi duy trì các công đoạn chế biến tiếp theo tại các nhà máy hiện có ở châu Âu.
(Ảnh minh hoạ).
Các nguyên liệu được đề cập gồm amoniac, methanol và sắt hoàn nguyên nóng (HBI). Đây là những sản phẩm có thể được sản xuất tại các quốc gia có nguồn điện tái tạo giá rẻ, sau đó vận chuyển sang châu Âu để tiếp tục chế biến thành những sản phẩm có giá trị cao hơn. HBI là một dạng sắt được sử dụng trong sản xuất thép.
Theo mô hình nghiên cứu, đến năm 2050, gần như toàn bộ amoniac và methanol có thể được nhập khẩu nếu châu Âu lựa chọn phương án này. Nhờ đó, nhu cầu sản xuất hydro xanh tại châu Âu có thể giảm khoảng 25%. Việc phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài cũng tạo ra những rủi ro mới.
Nghiên cứu chưa tính đến tác động của chiến tranh, đại dịch hoặc các biến cố lớn có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế.
Ông Massimo Tavoni, đồng tác giả nghiên cứu và giám đốc một viện thuộc CMCC Foundation, cho rằng châu Âu cần thực tế về khả năng mở rộng ngành công nghiệp nặng. Theo ông, châu Âu nên ưu tiên khử carbon và duy trì năng lực sản xuất công nghiệp hiện có, kết hợp với các khoản hỗ trợ công có mục tiêu, giới hạn về thời gian và sử dụng hợp lý nguồn nguyên liệu xanh nhập khẩu.
Thời gian tới, Châu Âu tiếp tục đẩy mạnh hướng giảm phát thải từ các ngành công nghiệp nặng mà không làm mất việc làm hoặc kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Để triển khai hiệu quả, một số nhà nghiên cứu cho rằng mục tiêu này có thể đạt được, nhưng sẽ đòi hỏi một số đánh đổi nhất định.
Quỳnh Nga