Cục Tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cảnh báo nguy cơ thiếu nước, hạn hán trên nhiều lưu vực sông trong giai đoạn 2026-2027 ở mức rất cao. Theo đó, trước tác động từ hiện tượng El Nino dòng chảy trên nhiều lưu vực sông được dự báo thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm. Tình trạng thiếu nước có thể xảy ra trên diện rộng, đặc biệt nghiêm trọng tại miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Trong khi đó, khả năng tích nước của các hồ chứa cũng đứng trước nhiều thách thức. Phần lớn trong số 705 hồ chứa thủy điện và hơn 130 hồ thủy lợi lớn thuộc 11 quy trình vận hành liên hồ chứa có nguy cơ không đạt dung tích thiết kế. Đáng chú ý, khoảng 65% hồ chứa thủy lợi vừa và nhỏ có thể không tích đủ nước.
Theo Cục Tài nguyên nước, tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, khoảng 29 triệu người có nguy cơ chịu tác động bởi suy giảm nguồn nước và gia tăng xâm nhập mặn; khoảng 800.000 ha đất sản xuất có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nước. Nhiều hồ chứa được dự báo thiếu 15-80% dung tích, qua đó tạo thêm áp lực đối với an ninh năng lượng khi thủy điện chiếm tỷ trọng đáng kể trong hệ thống điện.
Đối với tỉnh Lào Cai, theo Bản tin dự báo, cảnh báo khí hậu thời hạn mùa của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Lào Cai, cảnh báo trong thời gian từ tháng 9/2026 đến tháng 2/2027, nhận định thời tiết trên địa bàn tỉnh sẽ chịu ảnh hưởng của ENSO trạng thái El Nino, có khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như: dông, lốc sét, mưa đá, mưa vừa, mưa to (tháng 9-12/2026), rét đậm, rét hại, mưa to hoặc dông lốc, sét trái mùa (tháng 12/2026 đến tháng 02/2027), dự báo tổng lượng mưa 03 tháng (từ tháng 12/2026 - 02/2027) ở mức xấp xỉ và thấp hơn so với trung bình nhiều năm.
Về thủy văn, dự báo tổng lượng dòng chảy giai đoạn từ tháng 12/2026 đến tháng 02/2027 trên lưu vực sông Thao (sông Hồng) tại trạm Lào Cai ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-30%, tổng lượng dòng chảy trên sông Thao (sông Hồng) tại trạm Yên Bái tháng 12/206 thấp hơn trung bình nhiều năm 25%; tháng 1-2/2027 thấp hơn trung bình nhiều năm 69-73%. Sông Chảy tại trạm Bảo Yên thấp hơn cùng kỳ 2025 từ 20-30%. Suối Ngòi Nhù, suối Nghĩa Đô ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-30%.
Tỉnh Lào Cai thuộc lưu vực sông Hồng - Thái Bình, là lưu vực có tổng lượng nước mặt lớn thứ 2 cả nước (chỉ sau lưu vực sông Cửu Long), phụ thuộc vào dòng chảy từ ngoài biên giới với 40% lượng dòng chảy mặt. Do vậy việc chủ động đảm bảo nguồn nước trước tác động của trạng thái thời tiết El Nino không chỉ có tầm quan trọng đối với tỉnh Lào Cai mà còn tác động đến các địa phương thuộc lưu vực sông Hồng - Thái Bình.
Đảm bảo an ninh nguồn nước trước tác động từ hiện tượng El Nino là nhiệm vụ quan trọng được các địa phương ưu tiên triển khai.
Hiện nay, tỉnh Lào Cai có có tổng số 327 hồ, ao, đầm thuộc Danh mục hồ, ao, đầm nội tỉnh không được san lấp, bao gồm: 93 hồ chứa thủy điện trên sông, suối đã tích nước, phát điện; 18 hồ, ao, đầm trong khu vực đô thị, khu dân cư tập trung có chức năng tiêu, thoát nước; 14 hồ, ao, đầm có chức năng bảo vệ, bảo tồn hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng, giá trị văn hóa, cảnh quan và 202 hồ, ao, đầm có chức năng tích trữ nước, thủy lợi, nuôi thủy sản. Đây là nguồn tích trữ nước quan trọng cần được tính đến khi xảy ra hạn hán, thiếu hụt nguồn nước trên địa bàn tỉnh.
Để chủ động ứng phó với các tác động do trạng thái thời tiết siêu El Nino, giảm thiểu các tác động tiêu cực, đảm bảo nguồn nước cho sinh hoạt, các hoạt động kinh tế xã hội trên địa bàn tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh yêu cầu, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình xây dựng Kịch bản nguồn nước và xây dựng, triển khai Phương án điều hòa phân phối tài nguyên nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình khi nguồn nước được nhận định ở trạng thái thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng.
Tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo việc đánh giá khả năng tăng công suất khai thác đối với các công trình cấp nước tập trung đô thị, nông thôn khai thác từ nguồn nước dưới đất để huy động khai thác vượt công suất khi xảy ra hạn hán, thiếu nước, ưu tiên cấp nước sinh hoạt và vùng cây trồng giá trị cao.
Chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan và Ủy ban nhân dân các xã, phường xác định phạm vi, vùng bị ảnh hưởng cụ thể và thống kê đầy đủ đối tượng bị ảnh hưởng theo từng kịch bản đưa ra, làm cơ sở đánh giá mức độ ảnh hưởng, xây dựng Phương án phòng, chống và ứng phó với hạn hán, thiếu nước trong mùa khô năm 2026 - 2027 trên địa bàn toàn tỉnh; tổng hợp tình hình, báo cáo, tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh kịp thời chỉ đạo các giải pháp ứng phó, khắc phục thiệt hại do hạn hán, thiếu nước có thể gây ra.
Phối hợp các đơn vị, địa phương theo dõi, kiểm tra, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ duy tu, sửa chữa các kênh, mương thủy lợi, giảm thiểu tỉ lệ thất thoát, rò rỉ nước tưới để tăng hiệu quả hệ thống tưới. Rà soát, điều chỉnh nhiệm vụ đối với các hồ chứa thủy lợi hiện có mà chưa khai thác hết khả năng tích trữ nước của công trình, ưu tiên cấp nước phục vụ sản xuất, dân sinh trong khu vực. đôn đốc các đơn vị vận hành công trình thủy lợi, các địa phương rà soát, điều chỉnh vận hành công trình thủy lợi; rà soát dung tích trữ của các hồ chứa thủy lợi; chủ động tích nước sớm và điều tiết tiết kiệm ngay từ đầu mùa cạn, đảm bảo khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước trong trường hợp xảy ra nắng nóng và hạn hán cực đoan, trong đó ưu tiên cấp nước sinh hoạt và vùng cây trồng, vật nuôi giá trị cao.
Thường xuyên tổ chức kiểm tra, rà soát, đánh giá khả năng nguồn nước trước các vụ sản xuất; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm, chủ động biện pháp tích trữ nước; kịp thời điều chỉnh phương án cấp nước phù hợp khi nguồn nước thiếu hụt, bảo đảm phục vụ nhu cầu thiết yếu và sản xuất nông nghiệp. Hướng dẫn các địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển đổi lịch thời vụ phù hợp với tình hình nguồn nước tưới tại các khu vực có nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước trong thời gian tới.
Trong khi đó, Sở Công Thương chỉ đạo các dự án thủy điện trên địa bàn có kế hoạch phát điện phù hợp để ưu tiên bổ sung nước cho hạ du trong thời kỳ khô hạn; đảm bảo duy trì dòng chảy tối thiểu trên các sông suối theo quy trình vận hành được phê duyệt để phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh, vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện để vừa tham gia phòng lũ, đảm bảo an toàn cho hạ du, vừa chủ động tận dụng tích nước ngay trong các tháng mùa lũ trên cơ sở theo dõi chặt chẽ diễn biến khí tượng, thủy văn, đảm bảo nguồn nước cấp cho sinh hoạt, các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội trong mùa cạn.
Theo dõi, chỉ đạo các đơn vị chủ quản lý, vận hành hồ chứa thủy điện trên địa bàn tỉnh về việc cung cấp thông tin, số liệu về hiện trạng và nhu cầu khai thác nguồn nước của công trình, hiện trạng tích trữ nước của các hồ chứa và kế hoạch khai thác, điều tiết nước cho Sở Nông nghiệp và Môi trường phục vụ việc theo dõi, giám sát và xây dựng phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh.
Chủ động phương án ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước về các hồ chứa thủy điện trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027, trong đó bao gồm phương án tích nước các hồ chứa thủy điện, phương án huy động các nguồn điện khác để dự phòng bổ sung cho nguy cơ thiếu hụt nguồn điện từ các thủy điện.
Việc khẩn trương hoàn thiện hạ tầng thủy lợi góp phần giảm thiểu thiệt hại trước nguy cơ thiếu nước trong thời gian tới (Ảnh minh họa).
Các đơn vị quản lý, vận hành công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh: Tổ chức kiểm tra, thực hiện duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa các công trình được giao quản lý nhằm bảo đảm vận hành an toàn, ổn định, phát huy hiệu quả công năng phục vụ sản xuất và dân sinh. Tập trung giải phóng các chướng ngại vật, khai thông dòng chảy, gia cố, giảm thiểu rò rỉ, thấm nước trên các tuyến kênh, mương dẫn nước để nâng cao hiệu quả cấp nước tưới.
Phối hợp với các địa phương triển khai phương án ứng phó hạn hán, thiếu nước; rà soát, xác định cụ thể các khu vực có nguy cơ thiếu nước để xây dựng kế hoạch vận hành công trình, điều tiết và phân phối nguồn nước hợp lý, bảo đảm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả. Theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, nguồn nước để chủ động xử lý các tình huống phát sinh, kịp thời điều chỉnh kế hoạch cấp nước phù hợp với thực tế, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt; định kỳ, đột xuất báo cáo kết quả thực hiện về Sở Nông nghiệp và Môi trường.
Rà soát quy trình vận hành của các công trình thủy lợi chịu ảnh hưởng của các công trình thủy điện phía thượng lưu. Cập nhật thông tin và tổ chức vận hành các công trình khai thác, sử dụng nước phục vụ tưới tiêu thủy lợi phù hợp với thời gian, kế hoạch vận hành xả nước của các hồ chứa thượng lưu; đồng thời cải tạo, nâng cấp, bổ sung công trình để chủ động, linh hoạt trong việc tổ chức lấy nước phù hợp với thực trạng nguồn nước trong thời gian tới.
Khai thác sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, giảm tỷ lệ thất thoát nước bằng cách nâng cấp, sửa chữa hệ thống kênh, mương, cống lấy nước thủy lợi thuộc phạm vi quản lý của đơn vị. Thực hiện các giải pháp tưới tiết kiệm nước trong giai đoạn cuối vụ Đông Xuân và chuẩn bị cho vụ Hè Thu. Phối hợp cung cấp thông tin cho Sở Nông nghiệp và Môi trường phục vụ việc điều hòa, phân phối tài nguyên nước, bao gồm: hiện trạng và nhu cầu khai thác, sử dụng nước của công trình; hiện trạng tích trữ nước trong các hồ chứa thuộc phạm vi quản lý của mình và các thông tin, số liệu liên quan khác.
Các đơn vị sản xuất, kinh doanh nước sạch trên địa bàn tỉnh: Xây dựng phương án bảo đảm việc cấp nước sinh hoạt cho người dân trong các tình huống hạn hán, thiếu nước; ưu tiên các khu vực có nguy cơ thiếu nước cao. Chủ động triển khai các biện pháp tích trữ, đảm bảo cấp nước sinh hoạt cho các khu vực trọng điểm: các khu, cụm công nghiệp, các khu du lịch trong các dịp cao điểm;
Rà soát, duy tu, sửa chữa, nâng cấp các nhà máy nước, trạm cấp nước tập trung, hệ thống đường ống và công trình cấp nước; bảo đảm hoạt động ổn định, liên tục trong mùa khô. Tập trung đầu tư mở rộng mạng lưới cấp nước đến các khu vực vùng sâu, vùng xa, khu vực chưa được tiếp cận nguồn nước sạch tập trung và các địa bàn thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước. Theo dõi sát diễn biến thời tiết để chủ động điều chỉnh phương án khai thác nguồn nước phù hợp với thực tế, thường xuyên kiểm tra chất lượng nước tại các vị trí khai thác nước thô.
Ủy ban nhân dân các xã, phường khẩn trương rà soát, bổ sung hoàn chỉnh Phương án phòng chống và ứng phó với hạn hán, thiếu nước trong mùa khô năm 2026 - 2027 theo kịch bản rủi ro rất cao thật cụ thể, chi tiết cho từng vùng, từng khu vực của địa phương, đáp ứng mục tiêu đảm bảo nước sinh hoạt và bảo vệ sản xuất. Đồng thời, rà soát, xác định lịch thời vụ phù hợp theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp và môi trường; chủ động các giải pháp trữ nước, bảo đảm cung cấp đủ nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.
Đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ thi công nạo vét các tuyến kênh, mương nhằm nâng cao khả năng tạo nguồn, trữ nước, bảo đảm cung cấp đủ nhu cầu nước tối thiểu phục vụ sản xuất trong các thời kỳ cao điểm thiếu nước, đặc biệt đối với cây lương thực và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Tổ chức rà soát, khoanh vùng các khu vực có nguy cơ thiếu nước; chủ động cân đối nguồn vốn địa phương để đầu tư sửa chữa, nâng cấp các công trình cấp nước, bảo đảm phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của người dân./.
Mạnh Dũng