Tỉnh Bắc Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh, tạo áp lực lớn đối với môi trường nước, không khí, đất, đa dạng sinh học và hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường; đồng thời làm gia tăng nguy cơ tác động của biến đổi khí hậu.
Quá trình phát triển kinh tế - xã hội với tốc độ cao tạo sức ép lớn đối với môi trường và khai thác, sử dụng tài nguyên, đòi hỏi phải có chiến lược phát triển cân bằng, bền vững và dài hạn. Nhiều vấn đề môi trường cấp bách đặt ra như thu gom, xử lý nước thải, chất thải rắn, kiểm soát ô nhiễm không khí, bụi... đòi hỏi tiếp tục đầu tư hạ tầng xử lý môi trường, kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải, hướng tới phát triển bền vững.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh, chất lượng môi trường không khí trên địa bàn tỉnh nhìn chung còn bảo đảm; khu vực nông thôn và miền núi cơ bản duy trì chất lượng tốt. Các thông số ô nhiễm chính như SO2, NO2, CO đều nằm trong giới hạn cho phép, có xu hướng giảm so với giai đoạn trước, phản ánh hiệu quả của các biện pháp kiểm soát khí thải và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng.
Công tác kiểm kê nguồn thải, kiểm soát khí thải, chuyển đổi công nghệ và phát triển rừng được quan tâm thực hiện, góp phần cải thiện chất lượng không khí; 100% các cơ sở có nguồn xả khí thải lớn đã thực hiện lắp đặt, vận hành hệ thống quan trắc khí thải tự động liên tục theo quy định với 25 trạm; ngân sách nhà nước đã đầu tư, lắp đặt 20 trạm quan trắc môi trường không khí xung quanh để theo dõi kiểm soát diễn biến chất lượng không khí trên địa bàn tỉnh.
Qua báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh cho thấy, ô nhiễm cục bộ vẫn xảy ra tại một số khu vực, nhất là tại các làng nghề (giấy Phong Khê, Phú Lâm) và một số cụm công nghiệp là điểm nóng tiềm ẩnẩ nguy cơ ô nhiễm không khí nếu không được kiểm soát chặt chẽ (mặc dù đã được kiểm soát tốt hơn trước, đến nay mức độ vượt quy chuẩn không cao, nhưng cần tiếp tục giám sát và xử lý triệt để các nguồn thải).
Hoạt động đốt rác tự phát hoặc tại các lò đốt công suất nhỏ, khai thác khoáng sản, xây dựng và giao thông vận tải cũng góp phần gây áp lực lên môi trường không khí. Môi trường không khí xuất hiện ô nhiễm cục bộ tại một số khu vực do bụi, tiếng ồn và khí thải từ hoạt động công nghiệp, giao thông, xây dựng.
Kiểm soát khí thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp là nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai.
Hàm lượng bụi tại một số cụm công nghiệp và làng nghề vượt quy chuẩn từ 1,06 đến 1,2 lần (CCN Mà Ông, CCN Đình Bảng I, CCN Dốc Sặt, CCN Phú Lâm, CCN Phong Khê II, làng nghề Phong Khê và làng nghề Văn Môn); tiếng ồn cũng vượt quy chuẩn tại một số vị trí thuộc CCN Phong Khê II, CCN Xương Giang và CCN Già Khê. Ngoài ra, tại một số vùng trồng cây ăn quả tập trung, môi trường không khí có nguy cơ ô nhiễm cục bộ vào thời điểm phun thuốc bảo vệ thực vật phòng, trừ sâu bệnh.
Hướng tới mục tiêu xây dựng Bắc Ninh trở thành tỉnh xanh, thông minh, phát thải thấp, thời gian tới các giải pháp về bảo vệ môi trường được triển khai đồng bộ. Trong đó, với môi trường không khí tỉnh tăng cường kiểm kê, kiểm soát các nguồn phát thải: Tổ chức kiểm kê các nguồn phát thải công nghiệp, làng nghề, giao thông, xây dựng và khai thác khoáng sản.
Tăng cường kiểm tra việc thực hiện các quy định về khí thải đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh. Chú trọng kiểm soát các nguồn phát thải lớn tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề sản xuất giấy, tái chế và cơ khí. Khuyến khích phát triển giao thông công cộng, phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Để kiểm soát hiệu quả bụi và khí thải, tỉnh tăng cường quản lý hoạt động vận chuyển vật liệu xây dựng, san lấp mặt bằng và thi công công trình. Kiểm soát chặt chẽ hoạt động đốt rơm rạ, đốt chất thải ngoài trời. Từng bước triển khai lộ trình kiểm soát khí thải phương tiện giao thông theo quy định của Trung ương.
Phát triển không gian xanh là một trong những nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai. Theo đó, tỉnh đẩy mạnh trồng cây xanh đô thị; phát triển các công viên, hồ điều hòa và không gian xanh công cộng; khuyến khích công trình xanh, đô thị xanh và giao thông xanh.
Tỉnh duy trì hoạt động các trạm quan trắc tự động môi trường không khí; ứng dụng công nghệ số trong giám sát, phân tích và cảnh báo chất lượng không khí; công khai thông tin chất lượng môi trường không khí theo quy định. Xây dựng Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, giai đoạn 2026-2030.
Bắc Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tối thiểu 80% tình trạng đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng. Chấm dứt hoạt động các lò đốt chất thải quy mô nhỏ không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường. Phát triển tối thiểu 200 công trình xanh trên địa bàn tỉnh.
Bắc Ninh đặt mục tiêu chấm dứt hoạt động các lò đốt chất thải quy mô nhỏ không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường (Ảnh minh họa).
Đối với nhiệm vụ quản lý chất thải, Bắc Ninh đang từng bước loại bỏ các lò đốt rác thủ công, thay thế đồng bộ công nghệ xử lý rác thải hiện đại. Tỉnh đang tập trung nguồn lực để đóng cửa toàn bộ các bãi chôn lấp rác lộ thiên, các lò đốt chất thải thủ công lạc hậu trước ngày 31/12/2028 nhằm phục hồi môi trường.
Đáng chú ý, các nhà máy đốt rác phát điện quy mô lớn đã, đang dần hình thành, đi vào hoạt động hiệu quả. Điển hình là Nhà máy điện rác Thăng Long Bắc Ninh tại xã Phù Lãng (quy mô hơn 5 ha, công suất xử lý 500 tấn rác/ngày, phát điện 11 MW) áp dụng công nghệ tuần hoàn hiện đại từ Phần Lan. Hay dự án Nhà máy xử lý chất thải rắn công nghệ cao phát điện tại phường Song Liễu (công suất 600 tấn rác/ngày, phát điện 13,5 MW) sử dụng công nghệ đốt thu hồi nhiệt của Nhật Bản.
Cuối năm 2025, UBND tỉnh đã chấp thuận dự án Nhà máy xử lý chất thải rắn xã Hiệp Hòa. Dự kiến khi đi vào hoạt động cuối năm 2027, nhà máy sẽ vận hành lò đốt công suất 500 tấn/ngày, đi kèm dây chuyền tái chế 400 tấn chất thải công nghiệp, 300 tấn phế liệu và mô-đun tận thu nhiệt để phát điện công suất 13MW./.
Thu Anh