Thị trường carbon - Động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển bền vững

Gia Lai sở hữu tiềm năng to lớn về tài sản môi trường từ vốn tự nhiên phong phú với tổng diện tích tự nhiên là 21.576,53 km², đóng vai trò là nền tảng chiến lược để hình thành các "bể hấp thụ các-bon" và phát triển các dự án tín chỉ các-bon đa dạng.

Đáng chú ý, lĩnh vực lâm nghiệp được coi là “bể hấp thụ” chủ lực của tỉnh. Đây là yếu tố cốt lõi của đề án với tổng diện tích rừng và diện tích đã trồng cây rừng 1.032.516,6 ha, trong đó diện tích rừng đủ tiêu chuẩn tham gia tính tỷ lệ che phủ rừng là 986.613,37 ha, tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 45,72%. Trong đó, diện tích rừng tự nhiên chiếm ưu thế tuyệt đối với 692.091,01 ha, là đối tượng ưu tiên hàng đầu để triển khai cơ chế REDD+.

Trong lĩnh vực Nông nghiệp (Trồng trọt): Tiềm năng từ hệ sinh thái cây công nghiệp lâu năm, tỉnh có diện tích đất sản xuất nông nghiệp khoảng 976.841 ha, đặc biệt sở hữu diện tích đất đỏ bazan màu mỡ lớn nhất cả nước. Các cây trồng chủ lực quy mô lớn nhƣ cà phê (110.000 ha), cao su (76.000 - 77.000 ha), hồ tiêu, điều, mía và sắn không chỉ tạo sinh khối lớn mà còn có khả năng hấp thụ, lưu giữ các-bon đáng kể trong đất và thân cây. Tiềm năng giảm phát thải và tạo tín chỉ trong lĩnh vực này rất rộng mở thông qua việc áp dụng canh tác lúa phát thải thấp (AWD), giảm phân bón hóa học, sử dụng phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp và phát triển nông nghiệp tái sinh.

Đối với lĩnh vực Chăn nuôi: Ngành chăn nuôi của tỉnh đang chuyển mình mạnh mẽ sang quy mô trang trại tập trung, ứng dụng công nghệ cao với sự tham gia của 310 dự án đầu tư. Với quy mô tổng đàn lớn, dư địa giảm phát thải khí nhà kính là rất khả quan thông qua việc áp dụng công nghệ khí sinh học (Biogas), đệm lót sinh học và xử lý chất thải rắn làm phân hữu cơ. 

Nguồn tạo tín chỉ các-bon dồi dào Gia Lai hội tụ đầy đủ yếu tố để trở thành trung tâm năng lượng xanh với tổng công suất các dự án phát triển đến năm 2035 khoảng 8.661 MW, và tiềm năng thực tế lên tới 35.000 MW. Việc chuyển dịch từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo sẽ đóng góp sản lượng giảm phát thải CO₂ khổng lồ cho thị trường các-bon trong nước và quốc tế.

Tiềm năng tín chỉ các-bon xanh đến từ việc bảo vệ và phục hồi 99,5 ha rừng ngập mặn, 152,35 ha rạn san hô và 200 ha thảm cỏ biển - những hệ thống có khả năng cô lập các-bon cao và ổn định trong trầm tích. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ nuôi tuần hoàn (RAS, Biofloc) và điện mặt trời trong nuôi trồng thủy sản sẽ giúp giảm đáng kể hệ số phát thải trên đơn vị sản phẩm...

Gia Lai xác định tín chỉ các-bon rừng là một loại hàng hoá đặc biệt, có giá trị môi trường, kinh tế. 

Gia Lai xác định tín chỉ các-bon rừng là một loại hàng hoá đặc biệt, có giá trị môi trường, kinh tế; là nguồn lực có tiềm năng, phát triển mới của tỉnh góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính nên phải quản lý, phát triển và sử dụng hiệu quả, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu môi trường, kinh tế và xã hội. Việc quản lý, phát triển thị trường các-bon không nhằm tối đa hóa nguồn thu mà phải tạo động lực kinh tế, thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính, đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. 

Thời gian tới, địa phương này phát triển thị trường các-bon đồng bộ, minh bạch, phù hợp với lộ trình thị trường các-bon quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nhẹ phát thải khí nhà kính mà Việt Nam đã cam kết tại Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), tạo dòng tài chính mới cho hoạt động cắt giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển công nghệ phát thải thấp, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, phát triển nền kinh tế cácbon thấp và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới đạt mức phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. 

Giai đoạn 2026-2028: Xây dựng cơ sở dữ liệu các-bon theo ngành, lĩnh vực quản lý phục vụ kiểm kê khí nhà kính, đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) xây dựng các dự án các-bon theo quy định. Phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xây dựng cơ sở dữ liệu nền, xác định đường cơ sở (baseline), xây dựng mức tham chiếu phục vụ xây dựng các dự án các-bon theo phương pháp, hướng dẫn và thẩm quyền của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương. 

Tổ chức xây dựng hồ sơ đề xuất và triển khai thí điểm từ 01 đến 03 dự án các-bon rừng trên địa bàn tỉnh Gia Lai, ưu tiên các dự án có tiềm năng tạo kết quả giảm phát thải hoặc tăng hấp thụ, lưu giữ các-bon của rừng tại các đơn vị chủ rừng. Các loại hình có thể nghiên cứu, lựa chọn gồm: hạn chế mất rừng và suy thoái rừng; bảo tồn, nâng cao trữ lượng các-bon và quản lý bền vững tài nguyên rừng (REDD+); trồng rừng, xúc tiến tái sinh tự nhiên; làm giàu rừng, nuôi dưỡng rừng tự nhiên; nâng cao năng suất, kéo dài chu kỳ kinh doanh rừng trồng; canh tác lâm nông kết hợp, trồng cây phân tán hoặc loại hình khác phù hợp với quy định pháp luật và tiêu chuẩn, phương pháp luận được lựa chọn.

Giai đoạn 2029-2030: Tiếp tục phối hợp hoàn thiện quy định của pháp luật, cơ sở hạ tầng cho thị trường các-bon; nâng cao năng lực quản lý, kiểm tra, giám sát và thực hiện các dự án các-bon, thị trƣờng các-bon của cơ quan quản lý nhà nước và nhận thức của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới; không ngừng nâng cao chất lượng cơ sở dữ liệu số, phục vụ đo đạc, báo cáo, thẩm định đối với các dự án tín chỉ các-bon và hoạt động giảm phát thải khí nhà kính.

Hoàn thiện các điều kiện về kỹ thuật, hệ thống quản lý và cơ chế tổ chức thực hiện tại địa phương để các dự án, kết quả giảm phát thải, tín chỉ các-bon rừng đủ điều kiện tham gia thị trường các-bon trong nước theo lộ trình quốc gia; hoàn thiện cơ sở dữ liệu số và cơ sở dữ liệu phục vụ MRV cho 100% vùng nuôi thủy sản tập trung. Tiếp tục triển khai thực hiện dự án đã được đăng ký, xây dựng báo cáo kết quả và đề xuất cấp tín chỉ các-bon rừng, xác nhận kết quả giảm phát thải, tín chỉ các-bon theo tiêu chuẩn trong nƣớc và quốc tế theo đúng quy định...

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, lĩnh vực lâm nghiệp: Điều tra, đánh giá tiềm năng, xây dựng cơ sở dữ liệu và hoàn thiện các điều kiện phục vụ phát triển các-bon rừng. Phương pháp điều tra, tính toán sinh khối và trữ lượng các-bon rừng được thực hiện theo hướng dẫn của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) đồng thời áp dụng các phương pháp, hệ số, phương trình sinh khối và quy định kỹ thuật do cơ quan có thẩm quyền ban hành, hướng dẫn phù hợp với tiêu chuẩn và các quy định của pháp luật có liên quan.

Tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp theo từng loại rừng, trạng thái rừng và hình thức quản lý; xác định các khu vực có tiềm năng triển khai dự án các-bon rừng, bảo đảm tuân thủ quy hoạch lâm nghiệp, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các quy định pháp luật có liên quan. Phối hợp rà soát, xử lý theo thẩm quyền các vướng mắc về ranh giới, chồng lấn đất lâm nghiệp, hoàn thiện hồ sơ giao đất, giao rừng, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo các quy định; bảo đảm diện tích dự kiến đưa vào dự án các-bon rừng được xác định rõ ranh giới, hiện trạng quản lý, quyền và trách nhiệm của các bên có liên quan, hạn chế tranh chấp, chồng lấn và đáp ứng điều kiện pháp lý theo quy định.

Nông nghiệp giảm phát thải tạo lợi thế quan trọng để phát triển thị trường carbon. 

Lĩnh vực trồng trọt: Phát triển diện tích cây trồng gắn với áp dụng kỹ thuật canh tác phát thải thấp, phát triển nông nghiệp tuần hoàn và từng bước hoàn thiện hệ thống đo lường để chuyển đổi kết quả giảm phát thải thành tín chỉ có khả năng thương mại. Phát triển và áp dụng các gói kỹ thuật trong sản xuất trồng trọt giảm phát thải: Lựa chọn và chuyển giao các gói kỹ thuật canh tác giảm phát thải phù hợp với thực tế sản xuất theo từng nhóm cây trồng, từng vùng sinh thái; tích hợp, lồng ghép cùng các chương trình khuyến nông. 

Hướng dẫn áp dụng các giải pháp kỹ thuật như tưới tiên tiến tiết kiệm nước, tưới nước nhỏ giọt kết hợp bón phân, “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI); quản lý dinh dưỡng hợp lý, sử dụng phân bón hữu cơ, phân vi sinh thay thế một phần phân vô cơ, sử dụng một số loại phân chậm tan, phân nhả chậm, phân nano,…; giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ưu tiên sử dụng các thuốc sinh học, biện pháp sinh học và nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn; 

Ngành chăn nuôi trên địa bàn tỉnh hướng đến mục tiêu phát triển toàn diện hiệu quả, bền vững, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu gắn với phát triển các chuỗi giá trị, an toàn sinh học, dịch bệnh, môi trường; ưu tiên áp dụng mô hình chăn nuôi theo hƣớng giảm phát thải: Tuyên truyền, khuyến khích cơ sở chăn nuôi, giết mổ áp dụng các biện pháp thực hiện giảm nhẹ phát thải khí nhà kính phù hợp với điều kiện, công suất hoạt động. Nghiên cứu, tìm hiểu và tham gia thị trường tín chỉ các-bon. Sử dụng giống vật nuôi chất lượng tốt, năng suất cao, sử dụng hiệu quả thức ăn; Cải tiến khẩu phần thức ăn chăn nuôi, nhất là thức ăn cho trâu, bò để giảm phát thải khí mê-tan;

Đối với lĩnh vực thủy sản: Điều tra, đánh giá, xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ tiềm năng phát triển tín chỉ các-bon trong lĩnh vực thủy sản; xác định khu vực, mô hình có khả năng giảm phát thải và hấp thụ các-bon. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, hệ thống kiểm kê khí nhà kính và đo đạc, báo cáo, thẩm tra (MRV) phù hợp với quy định trong nước và thông lệ quốc tế. Triển khai thí điểm các dự án tín chỉ các-bon trong nuôi trồng, khai thác, bảo tồn và phục hồi nguồn lợi thủy sản; từng bước nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Kêu gọi các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức tài chính đầu tư vào các dự án giảm phát thải; hình thành chuỗi giá trị kinh tế các-bon gắn với phát triển thủy sản bền vững. Tuyên truyền, khuyến khích, hỗ trợ cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ cao, sản xuất xanh, giảm phát thải; triển khai các dự án đủ điều kiện tham gia thị trường các-bon trong nước, từng bước kết nối thị trường quốc tế, góp phần nâng cao giá trị ngành thủy sản và phát triển kinh tế xanh.

Đối với lĩnh vực vận tải: Triển khai thực hiện lộ trình chuyển đổi phương tiện vận tải hành khách công cộng và phương tiện kinh doanh vận tải sang sử dụng điện, năng lượng xanh. Ưu tiên phát triển xe buýt điện, taxi điện và phương tiện vận tải hàng hóa phát thải thấp. Ứng dụng công nghệ quản lý vận tải thông minh nhằm tối ưu hóa hành trình, giảm tiêu hao nhiên liệu và giảm phát thải khí nhà kính. Khuyến khích doanh nghiệp vận tải đầu tư đổi mới phương tiện theo hướng tiết kiệm năng lượng, sử dụng nhiên liệu sạch và giảm phát thải các-bon.

Trong lĩnh vực xây dựng: Tăng cường sử dụng vật liệu xây dựng không nung, vật liệu tái chế, vật liệu thân thiện với môi trường và vật liệu có phát thải các-bon thấp trong các công trình xây dựng. Rà soát, đánh giá mức phát thải khí nhà kính của các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng và từng bước triển khai kiểm kê phát thải. Hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ sản xuất nhằm giảm tiêu hao nguyên liệu, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải CO₂. Xây dựng cơ sở dữ liệu số về sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng phục vụ công tác quản lý phát thải và phát triển thị trường tín chỉ các-bon./.

Hà Thu