Nhân rộng mô hình đồng quản lý, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản

Thành phố Đà Nẵng hiện có khoảng 207km bờ biển, nhiều vịnh nước sâu, cửa biển, hệ thống sông ngòi cùng khoảng 95 hồ nước lớn phân bố đều khắp tạo điều kiện, môi trường lý tưởng cho các loài thủy sản sinh sống, phát triển.

Vùng biển Đà Nẵng nằm trong khu vực đặc quyền kinh tế rộng lớn, nơi sinh sống của hàng trăm loài thủy hải sản có giá trị cao. Nguồn tài nguyên biển tại đây khá dồi dào với trữ lượng lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành khai thác và chế biến thủy hải sản – một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thành phố. Đồng thời, hệ sinh thái vùng biển, đặc biệt tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm và Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà, là nơi tồn tại các quần thể san hô, rạn đá, thảm cỏ biển và sinh vật biển quý hiếm, vừa mang giá trị kinh tế, vừa có ý nghĩa sinh thái lâu dài.  

Tuy vậy, thời gian qua, hệ sinh thái thủy sinh cũng đối diện nhiều áp lực như gia tăng dân số, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Cùng với đó, tình trạng khai thác thủy sản quá mức, sử dụng ngư cụ mang tính hủy diệt đã ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Theo Chi cục Biển đảo và Thủy sản thành phố Đà Nẵng đây là vấn đề cần các cấp, ngành, địa phương, kể cả cộng đồng ngư dân chung tay, đồng hành đẩy lùi.

Trong đó, việc thả tôm, cá giống về môi trường tự nhiên được xem là nhiệm vụ thường xuyên của đơn vị và ngành nông nghiệp, môi trường nhằm giúp bổ sung, bảo tồn sự đa dạng sinh học thủy sản. Thống kê cho thấy, những năm qua đã có hàng triệu tôm, cá giống các loại được các địa phương, doanh nghiệp và ngành nông nghiệp, môi trường thả vào hệ thống sông, hồ, thủy điện trên địa bàn Đà Nẵng. 

Hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản được các địa phương triển khai hiệu quả (Ảnh minh họa). 

Đáng chú ý, hoạt động bảo vệ môi trường sinh thái và tái tạo nguồn lợi thủy sản không còn là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà ngày càng thu hút sự chung tay, đồng hành của cộng đồng, địa phương, doanh nghiệp. Theo đại diện Tổ cộng đồng Bảo vệ nguồn lợi thủy sản phường Hải Vân, việc bổ sung nguồn cá, tôm giống vào các sông, hồ ngoài tái tạo nguồn lợi thủy sản còn lan tỏa ý thức về bảo vệ môi trường sinh kế trong cộng đồng, người dân, giúp người dân hiểu được nguyên tắc khai thác phải đi đôi với bảo tồn có trách nhiệm. Qua hoạt động thả cá giống, các hội viên sẽ ý thức hơn trong việc khai thác thủy hải sản, tránh đánh bắt những loài cá tôm có kích thước nhỏ trái phép cũng như kiên quyết nói không với các hành vi sử dụng ngư cụ cấm, xung điện; khai thác theo kiểu tận diệt.

Tiếp tục đẩy mạnh nhiệm vụ bảo vệ, phát triển nguồn lợi thủy sản trên địa bàn, UBND thành phố yêu cầu ngành chức năng tiến hành điều tra, đánh giá nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của các loài thủy sản. Định kỳ 5 năm/lần tổ chức: Điều tra nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của các loài thủy sản vùng biển ven bờ và vùng lộng; điều tra, đánh giá nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của các loài thủy sản ở vùng nội địa; điều tra đánh giá nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của loài thủy sản trong các hệ sinh thái biển điển hình ở vùng ven bờ, ven đảo, trong rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, khu bảo tồn đất ngập nước.

Trên cơ sở kết quả điều tra, đề xuất các giải pháp về công tác quản lý khai thác, bảo tồn, bảo vệ và phát triển nguồn lợi hải sản một cách hợp lý và bền vững, đáp ứng yêu cầu tái cơ cấu ngành thủy sản nói chung và mục tiêu phát triển thủy sản hiệu quả, bền vững của thành phố đến năm 2030. Hoàn thiện, cập nhật cơ sở dữ liệu thành phần về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản thuộc cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản; cập nhật thông tin, công bố kết quả điều tra nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của loài thủy sản.

Đà Nẵng tiếp tục kiện toàn Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm; rà soát, điều chỉnh các phân khu chức năng của khu bảo tồn biển và hoạt động phù hợp với quy định phát triển thành khu bảo tồn thiên nhiên kiểu mẫu cả nước. Đầu tư xây dựng hạ tầng thiết yếu, trang bị cơ sở vật chất để tăng cường năng lực quản lý cho Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm; xây dựng trạm, cơ sở cứu hộ động vật biển tại khu bảo tồn biển. 

Thực hiện quan trắc, thu thập thông tin, số liệu, cập nhật cơ sở dữ liệu về đa dạng sinh học, nguồn lợi thủy sản, chất lượng môi trường nước tại khu bảo tồn biển. Điều tra, đánh giá tình hình kinh tế xã hội, xây dựng và triển khai các dự án hỗ trợ, tổ chức thực hiện chính sách chuyển đổi nghề, tạo sinh kế cho cộng đồng dân cư sống trong và xung quanh khu bảo tồn biển.

Hoạt động khai thác cần đảm bảo mục tiêu hiệu quả, bền vững, không ảnh hưởng đến hệ sinh thái. 

Để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm tham mưu UBND thành phố ban hành: Danh mục nghề, ngư cụ cấm sử dụng khai thác thủy sản; Danh mục khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn ở vùng ven bờ, vùng lộng và vùng nội địa; Danh mục khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản ở vùng ven bờ, vùng lộng và vùng nội địa thuộc địa bàn quản lý. Tham mưu triển khai công tác quản lý các khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, khu bảo tồn biển; khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn; khu vực cư trú nhân tạo cho các loài thủy sản; khu vực đường di cư tự nhiên của các loài thủy sản theo quy định... 

Tái tạo, phát triển nguồn lợi thủy sản và phục hồi môi trường sống của loài thủy sản là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Thực hiện thả rạn nhân tạo cho các loài thủy sản tại các khu vực: ven bờ Ngũ Hành Sơn (phường Ngũ Hành Sơn), ven bờ phía Tây Bắc Hòn Khô (xã Tân Hiệp), ven bờ Thăng Bình (xã Thăng An và Thăng Trường), ven bờ mũi Bàn Than (xã Tam Hải) theo Quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Thủ tướng Chính phủ. 

Hàng năm, tổ chức thả bổ sung các giống loài thủy sản có giá trị kinh tế, khoa học; loài thủy sản bản địa; loài thủy sản đặc hữu vào vùng nước tự nhiên nhằm tái tạo, phát triển nguồn lợi thủy sản. Tổ chức phục hồi các rạn san hô, thảm cỏ biển và các hệ sinh thái liên quan đến vùng biển ven bờ thành phố; quản lý, sử dụng có hiệu quả hệ sinh thái san hô phục vụ phát triển du lịch. Đánh giá hiệu quả hoạt động tái tạo nguồn lợi thủy sản, phục hồi hệ sinh thái và môi trường sống của loài thủy sản. Điều tra nhận diện, đề xuất nghiên cứu bảo tồn, sinh sản nhân tạo, ương nuôi, lưu giữ nguồn gen, tái tạo các loài thủy sản nguy cấp, quý, hiếm các loài thủy sản bản địa, đặc hữu, loài có giá trị kinh tế, khoa học

Cộng đồng, tổ chức, cá nhân tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản cần rà soát, tổ chức lại các hình thức tổ đội sản xuất trên biển theo hướng khai thác gắn với quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, môi trường sống của các loài thủy sản; hỗ trợ cơ quan chức năng giám sát, thông báo các hành vi khai thác gây hại đến nguồn lợi thủy sản. Nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức cộng đồng thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản; tiếp tục thành lập mới các tổ chức cộng đồng thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản ở vùng biển ven bờ, khu vực nội đồng gắn với xây dựng nông thôn mới, phát triển du lịch sinh thái.

Việc ngăn chặn sự suy giảm nguồn lợi thủy sản được thực hiện thông qua việc điều chỉnh, cơ cấu lại các nghề khai thác thủy sản phù hợp với khả năng cho phép khai thác của nguồn lợi thủy sản theo hướng không phát triển và giảm dần một số loại nghề khai thác không thân thiện với nguồn lợi và môi trường, có tính chọn lọc thấp, khai thác thủy sản còn non ở vùng biển ven bờ.

Tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tập trung tại các khu vực được khoanh vùng bảo vệ, bảo tồn khu vực cư trú nhân tạo cho loài thủy sản, khu vực cấm khai thác thủy sản có thời hạn; tăng cường xử lý hoạt động sử dụng xung điện, chất độc, chất nổ, nghề, ngư cụ khai thác có tính hủy diệt, tận diệt, khai thác loài thủy sản có kích thước nhỏ hơn quy định, khai thác, vận chuyển, mua bán tiêu thụ các loài nguy cấp, quý, hiếm./.

Hồng Nhung