Ứng dụng công nghệ hiện đại nâng cao năng lực cảnh báo sớm thiên tai

Dông, lốc hay sét trên biển thường xuất hiện rất nhanh, phạm vi ảnh hưởng không lớn nhưng mức độ nguy hiểm lại rất cao. Chỉ trong thời gian ngắn, thời tiết có thể chuyển từ nắng đẹp sang mưa dông dữ dội, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động du lịch, khai thác thủy sản tại Quảng Ninh.

Trước thực tế trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phối hợp với Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Bộ xây dựng hệ thống cảnh báo dông, lốc trên vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long và khu vực lân cận. Hiện hệ thống được vận hành chính thức tại địa chỉ: https://halong.navy01.com/, cung cấp các bản tin cảnh báo, dự báo theo thời gian thực, phục vụ công tác quản lý, điều hành, cũng như bảo đảm an toàn cho hoạt động du lịch, vận tải và khai thác thủy sản trên biển.

Điểm nổi bật của hệ thống là dữ liệu radar có khả năng phát hiện rất sớm các ổ mây dông, khu vực mưa lớn, nguy cơ xuất hiện lốc và sét trên phạm vi hẹp với độ phân giải cao. Từ đó, cơ quan chuyên môn có thể xác định được nơi đang xảy ra sét, thời điểm xuất hiện, mật độ và phân loại sét, đồng thời theo dõi lượng mưa, vùng mưa lớn cũng như xu hướng phát triển của các hình thái thời tiết trong thời gian ngắn tiếp theo.

Hệ thống cảnh báo dông, lốc tại khu vực vinh Hạ Long, Bái Tử Long phát huy hiệu quả trong cảnh báo sớm thiên tai (Ảnh minh họa). 

Đối với khu vực vịnh Hạ Long và vịnh Bái Tử Long, toàn bộ vùng vịnh đã được chia thành 9 khu vực cảnh báo riêng biệt. Việc phân chia này giúp phát hiện chính xác hơn những hiện tượng dông, lốc xảy ra trên phạm vi nhỏ, từ đó khoanh vùng cảnh báo đúng khu vực chịu ảnh hưởng thay vì phải áp dụng trên diện rộng.  

Hệ thống còn mở rộng để người dân và doanh nghiệp cùng sử dụng. Chỉ cần truy cập website halong.navi01.com, người dân có thể theo dõi trực tiếp khu vực đang xảy ra dông, sét, lượng mưa và dự báo diễn biến thời tiết trong thời gian ngắn ở từng khu vực trên vịnh. Việc tiếp cận thông tin nhanh, chính xác giúp các chủ tàu, ngư dân hay đơn vị khai thác du lịch chủ động điều chỉnh lịch trình, tránh những khu vực có nguy cơ mất an toàn.

Hệ thống sử dụng nguồn dữ liệu thời gian thực từ radar Đài Khí tượng Thủy văn Đông Bắc (TP. Hải Phòng) và radar Đài Khí tượng Thuỷ văn khu vực Việt Bắc (tỉnh Phú Thọ). Hai trạm radar này có khả năng quét với mật độ dày, giúp phát hiện sớm những khu vực có nguy cơ xảy ra dông, lốc, sét, tất cả các vị trí trên khu vực vịnh đều được cảnh báo trước khoảng 30 phút để chủ phương tiện, thuyền viên và người dân có đủ thời gian triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp. 

Tại Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 116 của Chính phủ về Kế hoạch thực hiện Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2020 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, tỉnh Quảng Ninh xác định rõ các nhiệm vụ trong đó có việc nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo, theo dõi, giám sát thiên tai, giảm thiểu thiệt hại.

Theo đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai, xác định đây là nhiệm vụ then chốt, mang tính đột phá, vừa cấp bách, vừa lâu dài. Khuyến khích doanh nghiệp, cơ quan nghiên cứu đầu tư phát triển khoa học, công nghệ; thúc đẩy hợp tác công - tư trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững và khả năng thích ứng, nhất là xây dựng mạng lưới viễn thông dùng riêng chuyên dùng;

Tiếp tục hiện đại hóa hệ thống quan trắc bảo đảm các thông tin trọng yếu như lượng mưa, mực nước, tốc độ gió… được thu thập, phân tích và truyền tải kịp thời, chính xác đến lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai, chính quyền các cấp và Nhân dân để chủ động phòng ngừa, ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.

Đẩy mạnh ứng dụng các phần mềm chuyên ngành về đo mưa như Vrain, hệ thống quan sát cảnh báo giông lốc https://halong.navy01.com; mở rộng ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh, máy bay không người lái (UAV) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích, dự báo, cảnh báo các hiện tượng thiên tai như bão, mưa lớn, ngập lụt, sạt lở, giông lốc và vận hành hồ chứa nước;

Ứng dụng khoa học công nghệ vào việc theo dõi, giám sát, chia sẻ thông tin, phổ biến các kỹ năng ứng phó với các loại hình thiên tai đến các cấp chính quyền, người dân để chủ động phòng, chống có hiệu quả; tiến hành quan trắc, giám sát trực tuyến hình ảnh tại một số vị trí đê điều, hồ chứa xung yếu, khu vực hay xảy ra ngập lụt, tàu đánh cá xa bờ...; xây dựng cơ sở dữ liệu về thiên tai và lập bản đồ rủi ro thiên tai đối với các loại hình thiên tai phổ biến./.

Lê Hương