Ứng dụng công nghệ số nâng cao hiệu quả công tác dự báo, ứng phó với thiên tai

Theo Đài Khí tượng Thủy văn Huế, trong 10 tháng của năm 2026 biển Đông xuất hiện 5 cơn bão và 3 áp thấp nhiệt đới; thành phố ghi nhận 2 đợt lũ nhỏ ở mức trên báo động I. Đài đã phát hành gần 800 bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai các loại. Tổng lượng mưa phổ biến từ 2.000 - 2.500 mm; khu vực miền núi đạt khoảng 73 - 95% trung bình nhiều năm cùng kỳ, trong khi vùng đồng bằng đạt khoảng 120%.

Đáng chú ý, nhận định về những tháng cuối năm 2026 cho thấy, tháng 11 có thể xuất hiện thêm 1 - 2 đợt mưa lớn diện rộng hoặc cục bộ, với lượng mưa tích lũy phổ biến 70 - 150 mm, có nơi trên 200 mm. Cuối tháng 11 và đầu tháng 12 có khả năng xuất hiện một đợt mưa diện rộng kéo dài 3 - 5 ngày.

Tuy nhiên, tổng lượng mưa tháng 11 và 12/2026 dự báo chỉ đạt khoảng 60 - 90% trung bình nhiều năm. Nguy cơ thiếu hụt lượng mưa có thể tiếp tục trong những tháng đầu năm 2027, tiềm ẩn tình trạng thiếu nước cục bộ. Đặc biệt, nắng nóng năm 2027 tại Huế có khả năng xuất hiện sớm hơn trung bình nhiều năm khoảng 7 - 10 ngày, với mức độ gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm và năm 2026.

Những dự báo này đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn nước, nhất là phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Chất lượng dự báo khí tượng thủy văn vì vậy không chỉ quyết định hiệu quả ứng phó thiên tai trước mắt mà còn góp phần quan trọng vào hoạch định kế hoạch sản xuất, điều tiết hồ chứa và bảo đảm an ninh nguồn nước.

Với đặc thù địa hình đa dạng, hệ thống sông ngòi, đầm phá, vùng ven biển và miền núi, Huế đang đối mặt với nhiều thách thức trước tác động của biến đổi khí hậu. Do đó, thông tin khí tượng thủy văn phải được xem là nguồn dữ liệu đầu vào quan trọng trong xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển dài hạn cũng như công tác chỉ đạo, điều hành thường xuyên.

Công tác dự báo đặc biệt là trước tác động từ hiện tượng El Nino thời gian tới tiếp tục được nâng cao. 

Thành phố đã đầu tư đồng bộ hệ thống quan trắc gồm 52 trạm đo mưa tự động (Vrain), 8 trạm giám sát ngập lụt, 4 trạm quan trắc mực nước trên sông Hương, Bồ, Ô Lâu, cùng 2 máy đo gió bão tại cảng Thuận An và Tư Hiền. Dữ liệu đo được tích hợp và công bố trên Website, App Vrain và Hue-S, cho phép cập nhật thời gian thực, giúp cơ quan chức năng và người dân theo dõi mưa lũ chính xác, kịp thời. Thành phố xây dựng bản đồ cảnh báo sạt lở đất và bản đồ điểm dừng/đỗ phương tiện ứng phó lũ, ngập sâu tại các khu vực trọng điểm. Các bản đồ được tích hợp lên Hue-S và bước đầu phát huy hiệu quả rõ rệt trong các đợt lũ năm 2025.

Tại Kế hoạch phòng chống thiên tai giai đoạn tới,  thành phố đẩy manh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực cảnh báo, dự báo, theo dõi, giám sát thiên tai, giảm thiệt hại. Trong đó, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai, xác định đây là nhiệm vụ then chốt, mang tính đột phá, vừa cấp bách, vừa lâu dài.

Ưu tiên đầu tư ứng dụng khoa học- công nghệ hiện đại, các mô hình dự báo thiên tai tiên tiến; từng bước chuẩn hóa, hiện đại hóa hệ thống dự báo khí tượng thủy văn và hệ thống theo dõi, giám sát thiên tai chuyên dùng. Bảo đảm các thông tin trọng yếu như lượng mưa, mực nước, tốc độ gió… được thu thập, phân tích và truyền tải kịp thời, chính xác đến lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai, chính quyền các cấp và Nhân dân để chủ động phòng ngừa, ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.

Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu cơ bản về các loại hình thiên tai, xây dựng cơ sở khoa học và các mô hình dự báo hiện đại. Tiếp tục hiện đại hóa hệ thống quan trắc; đẩy mạnh ứng dụng các phần mềm chuyên ngành như Vrain, Hue.vfass, Hue.vwind, mô hình giám sát đa tầng; mở rộng ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh, máy bay không người lái (UAV) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích, dự báo, cảnh báo các hiện tượng thiên tai như bão, mưa lớn, ngập lụt, dông, lốc và trong vận hành hồ chứa nước. Duy trì, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống thông tin cảnh báo thiên tai HueS phục vụ cộng đồng.

Xây dựng, vận hành và thường xuyên cập nhật hệ thống cơ sở dữ liệu phòng chống thiên tai đồng bộ, thống nhất, làm nền tảng quản lý thiên tai trên môi trường số, phục vụ hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phòng, chống thiên tai. Nghiên cứu, triển khai các giải pháp mang tính đột phá nhằm thúc đẩy chuyển đổi số gắn với thích ứng, giảm thiểu rủi ro thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu hỗ trợ ra quyết định chỉ đạo, chỉ huy phòng, chống thiên tai theo thời gian thực. Rà soát, cập nhật đầy đủ dữ liệu về kế hoạch, phương án sơ tán dân, công trình phòng, chống thiên tai, dữ liệu ngập lụt, bản đồ điểm dừng, đỗ xe phòng tránh lũ vào hệ thống GIS Huế; chỉ đạo các hồ chứa nước cập nhật dữ liệu, lắp đặt và kết nối hệ thống camera giám sát với hệ thống HueS để phục vụ kịp thời công tác phòng, tránh thiên tai cho cộng đồng.

Chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo khí tượng thủy văn cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình và gắn với nhu cầu thực tiễn. Khi dữ liệu được kết nối, thông tin được dự báo kịp thời và cảnh báo đến đúng đối tượng, thành phố sẽ chủ động hơn trước thiên tai, sử dụng hiệu quả tài nguyên và từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, an toàn, bền vững./.

Thu Hạnh