Trên địa bàn thành phố Quảng Ninh, Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng miền Tây được giao quản lý hơn 33.580 ha rừng trên địa bàn 7 xã, phường khu vực phía Tây. Với diện tích quản lý rộng, địa hình đồi núi phức tạp, nhiều khu vực có điều kiện tiếp cận khó khăn, công tác tuần tra, kiểm tra và giám sát tài nguyên rừng đặt ra yêu cầu ngày càng cao.
Trước yêu cầu này, Ban Quản lý đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, trong đó tập trung triển khai công cụ SMART nhằm nâng cao chất lượng quản lý, bảo vệ rừng và giám sát đa dạng sinh học. Theo Trung tâm Khuyến nông và Quản lý Bảo vệ, phát triển rừng, điểm nổi bật của việc ứng dụng SMART là thay đổi phương thức tổ chức và ghi nhận thông tin trong quá trình tuần tra rừng. Thay vì sử dụng bản đồ giấy và sổ ghi chép như trước, cán bộ, nhân viên bảo vệ rừng có thể thao tác trực tiếp trên điện thoại thông minh thông qua ứng dụng SMART Mobile.
Các tuyến đường tuần tra, vị trí kiểm tra được ghi nhận bằng định vị GPS, kết hợp hình ảnh và thông tin hiện trường. Qua đó, hành trình tuần tra được số hóa, giúp xác định cụ thể phạm vi, vị trí đã kiểm tra, đồng thời tạo cơ sở thuận lợi cho việc tổng hợp, đối chiếu và quản lý kết quả thực hiện nhiệm vụ. Không chỉ hỗ trợ hoạt động tuần tra, SMART Mobile còn được sử dụng để ghi nhận thông tin về tài nguyên động, thực vật rừng, các sinh cảnh đặc trưng, dấu hiệu tác động đến rừng và những khu vực có nguy cơ bị xâm hại. Cán bộ thực hiện nhiệm vụ có thể chụp ảnh, gắn tọa độ địa lý và cập nhật dữ liệu ngay tại hiện trường.
Thông tin được thu thập theo phương thức thống nhất, góp phần hình thành cơ sở dữ liệu số phục vụ công tác theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, nhận diện các nguy cơ tác động và xây dựng phương án quản lý, bảo vệ rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học. Công cụ SMART có khả năng tổng hợp, kết nối và khai thác dữ liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Thông tin thu thập từ hiện trường được chuyển về bộ phận kỹ thuật của Ban Quản lý thông qua các phương thức trao đổi trực tuyến như email, Zalo; kết hợp hệ thống báo cáo để tổng hợp, theo dõi hoạt động tuần tra.
Trên cơ sở dữ liệu được cập nhật, lãnh đạo đơn vị có thêm căn cứ để đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ, xác định những khu vực có nguy cơ chịu tác động, từ đó xem xét bố trí lực lượng, điều chỉnh tuyến và tần suất tuần tra phù hợp. Việc tiếp nhận thông tin kịp thời cũng góp phần nâng cao khả năng phát hiện, xử lý sớm các dấu hiệu vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, hạn chế nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng.
Với sự hỗ trợ từ công nghệ số, công tác quản lý, bảo vệ rừng ngày càng được nâng cao hiệu quả (Ảnh minh họa).
Thời gian qua, lực lượng bảo vệ rừng tại Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Miền Đông đã từng bước đưa vào sử dụng phần mềm SMART. Thông qua việc trang bị thiết bị di động tích hợp hệ thống định vị toàn cầu GPS, mọi chuyến tuần tra của cán bộ bảo vệ rừng đều được cập nhật và ghi nhận theo thời gian thực.
Toàn bộ lộ trình di chuyển, thời lượng thực hiện nhiệm vụ, tổng chiều dài quãng đường cho đến các tọa độ chính xác nơi phát hiện dấu hiệu tác động tiêu cực đến rừng, các hành vi vi phạm hay những giá trị đa dạng sinh học quý hiếm đều được ghi nhận chi tiết. Nguồn dữ liệu này sau đó được đồng bộ liên tục về hệ thống máy chủ trung tâm, hình thành nên một cơ sở dữ liệu số hóa bài bản, phục vụ trực tiếp cho công tác phân tích, giám sát và điều hành lâm nghiệp.
Nếu như trước đây, kết quả công tác bảo vệ rừng chủ yếu dựa trên các bản báo cáo tổng hợp bằng văn bản giấy thiếu tính trực quan, thì hiện nay mọi hoạt động ngoài thực địa đều được minh bạch hóa trên nền tảng số với đầy đủ thông tin về tọa độ, mốc thời gian và sơ đồ hành trình chi tiết. Nhờ vậy, lãnh đạo đơn vị có thể trực tiếp kiểm tra, theo dõi trên bản đồ số tương tác, đánh giá chính xác mức độ bao phủ của từng tuyến tuần tra, đo lường cường độ làm việc của từng đội ngũ cán bộ, từ đó kịp thời đưa ra các điều chỉnh hoặc bổ sung lực lượng đối với những vùng trọng điểm.
Những năm qua, ngành lâm nghiệp Quảng Ninh đã chủ động ứng dụng các tiến bộ khoa học-công nghệ vào công tác quản lý, bảo vệ rừng Quảng Ninh đã triển khai Trung tâm giám sát, điều hành cảnh báo cháy rừng, cùng các thiết bị quan trắc hiện đại. Hệ thống giám sát được đầu tư đồng bộ trong khuôn khổ dự án nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm lâm giai đoạn 2024-2025, bao gồm 7 tháp quan trắc đặt tại các khu vực trọng điểm: An Sinh, Vàng Danh, Đông Mai, Kỳ Thượng, Đường Hoa, Quảng Tân và Hải Sơn.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (flycam) cũng đang mang lại hiệu quả rõ rệt trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Tại các địa bàn có địa hình phức tạp như Bình Liêu, An Sinh, Bình Khê… flycam giúp lực lượng kiểm lâm quan sát tổng thể từ trên cao, nhanh chóng phát hiện các dấu hiệu bất thường như cháy rừng, sâu bệnh hay hành vi xâm hại rừng.
So với phương pháp tuần tra truyền thống, công nghệ này giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí. Đặc biệt, trong công tác kiểm tra rừng trồng thay thế, flycam đã trở thành công cụ hữu hiệu hỗ trợ đánh giá chất lượng sinh trưởng của cây rừng, kiểm tra việc tuân thủ quy trình kỹ thuật và giám sát trách nhiệm của các đơn vị liên quan. Dữ liệu hình ảnh có độ phân giải cao không chỉ phục vụ công tác chuyên môn, mà còn là cơ sở quan trọng cho công tác báo cáo, tuyên truyền và xử lý vi phạm.
Nghị quyết số 57-NQ/TW đã khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu, đóng vai trò lực lượng sản xuất trực tiếp và là động lực chủ yếu để nâng cao năng suất, chất lượng cũng như hiệu quả quản trị trong mọi lĩnh vực, trong đó có công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng./.
Lê Thanh