Nữ Giáo sư Top 100 thế giới về AI hé lộ các công trình sẽ được vinh danh tại VinFuture 2026

GS. Daniela Rus, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, Top 100 nhân vật ảnh hưởng nhất giới AI toàn cầu theo bình chọn của tạp chí TIME - Ảnh: MIT CSAIL

Mùa giải 2026, Giải thưởng Khoa học Công nghệ toàn cầu VinFuture ghi nhận 1.819 hồ sơ từ khắp thế giới cùng mạng lưới hơn 17.000 đối tác đề cử đến từ 117 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Các đề cử VinFuture năm nay trải rộng trên nhiều lĩnh vực thiết yếu như: Y học và chăm sóc sức khỏe (38,4%), môi trường và khoa học trái đất (17%), năng lượng, giao thông vận tải và xây dựng (15%), thực phẩm và nông nghiệp (10,6%) và các lĩnh vực khoa học công nghệ khác (19%). 

Chia sẻ về quá trình xét chọn Giải thưởng VinFuture năm nay, GS. Daniela Rus, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, Top 100 nhân vật ảnh hưởng nhất giới AI toàn cầu theo bình chọn của tạp chí uy tín TIME cho biết, bà ấn tượng trước chất lượng của các đề cử. Số lượng lớn những nhà khoa học và công trình xứng đáng được ghi nhận khiến quá trình đánh giá kéo dài trong nhiều tháng.

Theo GS. Daniela Rus, Hội đồng Giải thưởng VinFuture tập trung vào 2 câu hỏi cốt lõi đối với mỗi đề cử: Công trình đã tạo ra bước tiến nào về khoa học và tri thức? Những tri thức đó có khả năng tạo ra tác động tích cực, sâu rộng đối với nhân loại hay không?

Đây cũng là hai tiêu chí xuyên suốt quá trình đánh giá, nhằm bảo đảm các công trình được vinh danh vừa thể hiện những tiến bộ khoa học thực chất, vừa tạo ra hoặc có tiềm năng tạo ra những tác động lớn đối với con người và hành tinh.

Một yếu tố quan trọng khác trong quá trình xét chọn là sự đồng thuận giữa các thành viên Hội đồng, vốn có nền tảng chuyên môn và góc nhìn khoa học đa dạng.

GS. Daniela Rus đánh giá cao cách GS. Richard Henry Friend, Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng, dẫn dắt các cuộc thảo luận. Ông luôn trân trọng những góc nhìn khác nhau, tạo điều kiện để mọi quan điểm được đưa ra, lắng nghe và xem xét thấu đáo. Với vai trò Chủ tịch, ông không tham gia biểu quyết mà tập trung bảo đảm quá trình thảo luận hướng tới sự đồng thuận mà các thành viên có thể cùng ủng hộ.

Theo bà, tinh thần trách nhiệm, sự cân nhắc kỹ lưỡng và kinh nghiệm đa dạng của các nhà khoa học đã góp phần làm nên ý nghĩa của hành trình tìm kiếm những công trình xứng đáng được vinh danh.

Tiến bộ khoa học gắn với tương lai bền vững của hành tinh

Dù không tiết lộ cụ thể các công trình đoạt giải, GS. Daniela Rus cho biết VinFuture năm nay sẽ tôn vinh những nhà khoa học dành tâm huyết nghiên cứu, tìm kiếm giải pháp hướng tới một tương lai bền vững cho hành tinh. Định hướng này được thể hiện ở nhiều cấp độ, không chỉ giới hạn trong một hạng mục giải thưởng.

Theo nữ giáo sư, những công trình được vinh danh không chỉ góp phần thúc đẩy sự phát triển và thịnh vượng của nhân loại mà còn hướng tới việc bảo đảm sự phát triển đó diễn ra theo cách bền vững đối với hành tinh.

Từ góc nhìn của một nhà khoa học có nhiều năm nghiên cứu về robot, trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy, GS. Daniela Rus đặc biệt quan tâm đến mối liên hệ giữa các hệ thống tự nhiên và công nghệ do con người tạo ra.

Một trong những bài toán quan trọng là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Bà dẫn ví dụ, một đứa trẻ có thể hoạt động cả ngày chỉ với năng lượng từ một thanh chocolate, trong khi các hệ thống máy tính cần tiêu thụ lượng năng lượng lớn hơn nhiều để thực hiện những tác vụ phức tạp.

Sự khác biệt này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa hiệu quả năng lượng của các hệ thống tự nhiên và hệ thống kỹ thuật. Trong bối cảnh đó, những tiến bộ về công nghệ pin có vai trò thiết yếu, giúp thu hẹp khoảng cách và tạo điều kiện để các hệ thống kỹ thuật đạt hiệu quả sử dụng năng lượng cao hơn.

Khi công nghệ pin được cải thiện, con người không chỉ có cơ hội phát triển những hệ thống kỹ thuật với năng lực vượt trội mà còn có thể tìm ra những phương thức phát triển công nghệ bền vững hơn.

Bên cạnh hiệu quả năng lượng, việc tìm hiểu các hệ thống tự nhiên và mối liên hệ giữa sức khỏe môi trường với đời sống con người cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo GS. Daniela Rus, tiến bộ khoa học không chỉ nằm ở khả năng tạo ra những công nghệ mạnh mẽ hơn mà còn ở việc hiểu rõ và bảo vệ thế giới mà con người đang sinh sống.

Tham gia Hội đồng Giải thưởng VinFuture từ năm 2025, GS. Daniela Rus cho biết bà trân trọng cơ hội trở thành một phần của cộng đồng khoa học VinFuture. Bà đánh giá cao tầm nhìn và khát vọng của giải thưởng khi hướng tới những thách thức quan trọng nhất mà nhân loại đang đối mặt.

Theo bà, điểm đáng chú ý của VinFuture là sự gắn kết giữa mục tiêu thúc đẩy tiến bộ của nhân loại với việc bảo đảm tương lai của hành tinh. Đây là hai yếu tố có mối quan hệ mật thiết, cần được xem xét song hành trong quá trình phát triển khoa học và công nghệ.

Thu Giang