Vai trò chiến lược của biển trong tiến trình phát triển đất nước được Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh tại hội thảo chuyên đề “Thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trong phát triển bền vững kinh tế biển và kinh tế tuần hoàn”.
Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Quốc hội đang xem xét sửa đổi Luật Địa chất và khoáng sản cùng một luật sửa 15 luật, tất cả đều liên quan trực tiếp đến kinh tế biển. Việt Nam có 21/34 tỉnh, thành có biển (chiếm 62%), cho thấy yêu cầu cấp bách phải hoàn thiện thể chế, phân cấp mạnh hơn nhưng “giao quyền phải đi đôi với năng lực thực thi”.
Biển không chỉ là tài nguyên mà còn là không gian văn hóa, là nguồn lực của tương lai. Vì vậy, phát triển kinh tế biển phải gắn với bảo vệ môi trường; “biển bị tổn thương thì tăng trưởng không thể bền vững”. Cơ quan này đề nghị đánh giá việc thực thi pháp luật về môi trường biển, chỉ ra những vướng mắc mà Nghị quyết 206 không thể tháo gỡ, cần sửa đổi luật trong nhiệm kỳ này hoặc các nhiệm kỳ tới.
Cần hóa giải bài toán môi trường trong phát triển kinh tế biển. Ảnh minh họa.
Những thách thức kinh tế biển đang đối mặt gồm: ô nhiễm nhựa đại dương; chất thải từ du lịch, nuôi trồng thủy sản; áp lực môi trường từ khu công nghiệp ven biển; suy thoái hệ sinh thái ven bờ; tác động ngày càng dữ dội của biến đổi khí hậu. Do đó, cần đổi mới tư duy phát triển từ khai thác sang “nuôi dưỡng” nguồn lợi biển và đề nghị góp ý vào các giải pháp đột phá cho nuôi biển, chế biến thủy sản, phát triển cảng biển, logistics và du lịch biển.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bảo vệ môi trường biển không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là “kỷ luật quốc gia”, là cam kết của Việt Nam với người dân và cộng đồng quốc tế trong lộ trình xây dựng quốc gia mạnh về biển. Cơ quan này nhấn mạnh Việt Nam là một trong những nước tiên phong trong ASEAN đưa kinh tế tuần hoàn vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, “một chủ trương đúng sẽ khó đi vào cuộc sống nếu thiếu kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm nghiêm minh”.
Từ thực tiễn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất các nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Theo đó, bảo vệ môi trường biển phải là yếu tố then chốt trong phát triển kinh tế biển; kinh tế tuần hoàn cần được xem là mô hình tăng trưởng mới. Cơ quan này kiến nghị xây dựng chương riêng về kinh tế tuần hoàn trong Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi.
Kinh tế tuần hoàn phải được lượng hóa bằng kết quả cụ thể, không dừng ở khẩu hiệu. Các địa phương và doanh nghiệp cần báo cáo rõ lượng rác nhựa giảm được, vật liệu tái chế, mô hình sản xuất chuyển đổi…, điều tra cơ bản, quan trắc và giám sát biển phải trở thành nền tảng cho quản trị hiện đại, trong đó hệ thống dữ liệu thống nhất, cập nhật theo thời gian thực là yêu cầu bắt buộc…/.
HẢI YẾN