Các biện pháp quyết liệt trong quản lý nhằm kiểm soát chặt chẽ việc thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV trên địa bàn Đồng Tháp. Đây được xem là nguồn chất thải nguy hại nếu không được quản lý đúng quy trình, có thể gây ô nhiễm đất, nước và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Do đó, chính quyền địa phương đã xây dựng các điểm thu gom tập trung tại khu vực canh tác, đồng thời hướng dẫn nông dân phân loại, lưu giữ bao bì sau sử dụng. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh thông qua các hội, đoàn thể nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của việc vứt bỏ bao bì bừa bãi.
Việc phối hợp giữa ngành nông nghiệp, môi trường và chính quyền cơ sở cũng được tăng cường để đảm bảo quy trình vận chuyển, xử lý diễn ra an toàn, đúng quy định. Toàn tỉnh hiện có khoảng 480.000 ha diện tích trồng trọt, chủ yếu là lúa, cây ăn trái và rau màu.
Mỗi năm, lượng bao bì thuốc BVTV thải ra môi trường lên đến hàng nghìn tấn. Nếu không được thu gom và xử lý đúng quy trình, các hóa chất tồn dư có thể ngấm vào đất, nguồn nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người và hệ sinh thái. Thực tế cho thấy, nhận thức của người dân đang có những chuyển biến tích cực. Tại vùng trồng xoài chuyên canh xã Cao Lãnh và phường Cao Lãnh, nông dân đã hình thành thói quen thu gom, phân loại bao bì thuốc BVTV ngay tại nguồn.
Tại phường Mỹ Phong, tỉnh Đồng Tháp nhiều nhà vườn trồng bưởi cũng duy trì việc thu gom bao bì thuốc BVTV trong nhiều năm qua. Theo chia sẻ của người trồng 1,3 ha bưởi da xanh, cho biết trước đây nông dân chưa quan tâm đúng mức, nhưng nay đã có thùng chứa và hướng dẫn cụ thể nên việc thu gom trở nên thuận tiện hơn. Người nông dân hiện nay luôn đặt ý thức bảo vệ môi trường lên hàng đầu, vừa bảo vệ sức khỏe, vừa giúp nông sản an toàn, bán được giá cao.
Hiện tại, riêng vùng trồng bưởi đạt chuẩn VietGAP ở Mỹ Phong đã bố trí khoảng 10 thùng chứa chuyên dụng. Nhờ đó, 100% vườn cây trong mô hình không còn tình trạng vứt bỏ bao bì thuốc BVTV bừa bãi, đáp ứng yêu cầu tái chứng nhận tiêu chuẩn. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, quy mô sản xuất càng lớn thì kéo theo lượng chất thải nông nghiệp tăng đáng kể.
Người dân tập trung thu gom vỏ, bao bì thuốc BVTV. (Ảnh minh hoạ).
Toàn tỉnh hiện có hơn 661.000 ha lúa, 134.000 ha cây lâu năm và cây ăn trái, mỗi năm sử dụng hơn 3.100 tấn thuốc BVTV. Trên cơ sở đó, tỉnh đã cụ thể hóa các quy định về thu gom, vận chuyển và xử lý bao bì thuốc BVTV, lồng ghép vào tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt, quy định rõ vùng trồng lúa từ 3 ha hoặc cây ăn trái từ 10 ha phải bố trí bể chứa bao bì thuốc BVTV. Quy định cụ thể giúp chính quyền cơ sở và các tổ chức chính trị - xã hội vào cuộc mạnh mẽ, từ đó nâng cao ý thức người dân trong thu gom, xử lý sau sử dụng.
Song song đó, công tác tuyên truyền, tập huấn được triển khai rộng khắp. Từ năm 2022 đến nay, tỉnh đã tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho cán bộ kỹ thuật, nông dân và đại lý vật tư nông nghiệp về sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả. Nhiều mô hình sản xuất trên cây trồng chủ lực như lúa, xoài, sầu riêng, cây có múi… được xây dựng với sự tham gia của của hàng chục ngàn nông dân. Hạ tầng phục vụ thu gom cũng được đầu tư với hàng chục bộ thùng chứa, bể chứa tại các vùng sản xuất, cùng nhà kho tập kết trước khi xử lý. Việc thu gom được tổ chức định kỳ từ 3-6 tháng/lần, sau đó chuyển đến cơ sở xử lý chất thải nguy hại và cho tiến hành tiêu hủy.
Trong giai đoạn 2024-2025, Đồng Tháp đã tổ chức 44 đợt thu gom, thu về khoảng 21,5 tấn bao bì thuốc BVTV. Các mô hình “đổi rác lấy quà” tiếp tục phát huy hiệu quả, tạo động lực để người dân tham gia tích cực. Tuy nhiên, theo lãnh đạo ngành nông nghiệp và môi trường, thách thức lớn nhất vẫn là thay đổi thói quen lâu năm của một bộ phận người dân. Bên cạnh đó, chi phí xử lý chất thải nguy hại còn cao, khoảng 30 triệu đồng mỗi tấn, gây áp lực cho ngân sách địa phương.
Xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng được Đồng Tháp xác định là tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới.
Trước áp lực môi trường từ sản xuất nông nghiệp quy mô rộng, tỉnh Đồng Tháp xác định đẩy mạnh triển khai các quy định về thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, coi đây là tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới và phát triển nông nghiệp xanh.
Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Nông nghiệp và Môi trường) đã ban hành Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT về việc hướng dướng thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng.
Thông tư nêu rõ, bao gói thuốc BVTV sau sử dụng phải được thu gom về các bể chứa. Bể chứa phải đảm bảo yêu cầu sau: Đặt tại các vị trí thích hợp, dễ nhận biết ven đường, trục giao thông nội đồng, bờ ruộng lớn; không bị ngập lụt, gần Điểm pha chế thuốc trước khi đem đi phun rải để thuận tiện cho việc thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng; không làm ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt, khu dân cư, giao thông và mỹ quan nông thôn;
Khu vực lưu chứa phải đảm bảo yêu cầu sau: Bố trí tại địa Điểm xa khu dân cư, nguồn nước, chợ, bệnh viện, trường học và đảm bảo các yêu cầu khác về bảo vệ môi trường. Khu vực lưu chứa phải kín, không bị khuyếch tán mùi ra bên ngoài, có độ cao nền đảm bảo không bị ngập lụt, thiết kế tránh nước mưa chảy tràn từ bên ngoài vào, có mái che kín nắng, mưa cho toàn bộ khu vực lưu chứa bằng vật liệu không cháy, có biện pháp hoặc thiết kế hạn chế gió trực tiếp vào bên trong, có rãnh thu chất lỏng về một hố ga thấp hơn sàn để đảm bảo không chảy tràn chất lỏng ra bên ngoài khi vệ sinh, chữa cháy hoặc sự cố rò rỉ…
Những nỗ lực của Đồng Tháp trong việc siết chặt quản lý thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV không chỉ góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn tạo nền tảng cho phát triển sản xuất bền vững. Khi ý thức của người dân được nâng cao và hệ thống thu gom, xử lý được vận hành hiệu quả, nguy cơ phát tán chất thải độc hại sẽ từng bước được kiểm soát.
Tuy nhiên, để đạt được kết quả lâu dài, cần duy trì sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Bên cạnh đó, việc ứng dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp cần được thúc đẩy nhằm giảm phát sinh chất thải ngay từ đầu nguồn. Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần duy trì thường xuyên để kịp thời chấn chỉnh các vi phạm.
Về lâu dài, việc thay đổi thói quen canh tác, hướng tới sử dụng vật tư nông nghiệp thân thiện môi trường sẽ là giải pháp trọng tâm, giúp giảm áp lực cho hệ thống thu gom, xử lý. Đây là bước đi cần thiết để Đồng Tháp phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, an toàn và có trách nhiệm với môi trường.
Linh An