Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Mở không gian phát triển mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường (năm 2020, hiệu lực thi hành năm 2022). Theo đó, sau thời gian triển khai thi hành, Luật Bảo vệ môi trường đã phát huy nhiều chính sách đột phá. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít vướng mắc, chồng chéo, đặc biệt trong thủ tục hành chính và phân cấp quản lý.

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong sửa đổi luật lần này là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính môi trường. Theo dự thảo, hàng loạt quy định liên quan đến đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường sẽ được đơn giản hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch và dễ áp dụng hơn. Thay vì cách tiếp cận phức tạp trước đây, dự án đầu tư sẽ được phân loại thành 3 nhóm theo mức độ rủi ro môi trường, tương ứng với yêu cầu thủ tục khác nhau.

Giấy phép môi trường sẽ được đơn giản hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch. Ảnh minh họa.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cách làm này không chỉ giúp nhà đầu tư dễ xác định nghĩa vụ pháp lý mà còn giảm đáng kể thời gian, chi phí thực hiện thủ tục. Đặc biệt, các dự án có nguy cơ tác động môi trường thấp sẽ được áp dụng quy trình rút gọn, thậm chí chỉ cần đăng ký môi trường hoặc cấp giấy phép đơn giản trước khi triển khai. Một cải cách đáng chú ý khác là chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Điều này đồng nghĩa với việc Nhà nước giảm bớt can thiệp ban đầu, trao quyền chủ động nhiều hơn cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời tăng cường giám sát, kiểm tra trong quá trình vận hành. Đây được xem là bước thay đổi mang tính bản chất, phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại và yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư.

Bên cạnh đó, việc phân quyền cho địa phương tiếp tục được đẩy mạnh. Theo tính toán, khoảng 80% thủ tục hành chính môi trường trước đây thuộc thẩm quyền cấp Bộ sẽ được chuyển giao về địa phương. Điều này không chỉ giảm tải cho cơ quan trung ương mà còn giúp rút ngắn quy trình xử lý hồ sơ, tăng tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương…

Đáng chú ý, lần đầu tiên, khái niệm quản lý môi trường dựa trên dữ liệu theo thời gian thực được đặt ra một cách rõ ràng. Theo đó, hệ thống quản lý môi trường quốc gia sẽ được xây dựng trên nền tảng số, tích hợp dữ liệu quan trắc, kiểm kê phát thải và thông tin về chất thải từ trung ương đến địa phương. Điểm mới quan trọng là việc chuyển từ “cảnh báo” sang “dự báo” ô nhiễm. Thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, cơ quan quản lý sẽ có khả năng dự báo sớm, chủ động đưa ra các biện pháp phòng ngừa. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng phức tạp.

Thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải sẽ được số hóa, với yêu cầu cập nhật dữ liệu điện tử vào hệ thống quản lý. Ảnh minh họa.

Ngoài ra, quản lý chất thải cũng được tái định hình theo hướng coi chất thải là tài nguyên. Dự thảo luật bổ sung các quy định thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và sử dụng chất thải làm nguyên liệu, nhiên liệu cho sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế tuần hoàn - xu hướng tất yếu của thế giới. Các hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải sẽ được số hóa, với yêu cầu cập nhật dữ liệu điện tử vào hệ thống quản lý. Điều này không chỉ tăng tính minh bạch mà còn giúp kiểm soát chặt chẽ dòng chảy chất thải, hạn chế tình trạng thất thoát, xử lý không đúng quy định.

Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, dự thảo luật cũng đưa ra những thay đổi mang tính chiến lược. Việc quản lý phát thải khí nhà kính sẽ được thực hiện toàn diện hơn, từ kiểm kê, giảm phát thải đến vận hành thị trường carbon. Đáng chú ý, chu kỳ kiểm kê được rút ngắn xuống hàng năm và thực hiện trực tuyến, tạo điều kiện cập nhật dữ liệu nhanh và chính xác hơn. Các cơ chế vận hành thị trường carbon được hoàn thiện theo hướng minh bạch, có kiểm soát, hạn chế rủi ro. Đây được xem là bước đi cần thiết để Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” trong dài hạn.

Không chỉ tập trung vào công cụ quản lý, dự thảo luật còn mở rộng không gian phát triển cho ngành công nghiệp môi trường. Việc bổ sung khái niệm “dịch vụ công nghiệp môi trường” cùng với các chính sách ưu đãi đầu tư được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp môi trường trong nước, giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu…/.

PHẠM DUNG