Khu vực phía Nam TP Đà Nẵng đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ lượng rác thải sinh hoạt và công nghiệp gia tăng nhanh chóng theo tốc độ đô thị hóa. Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng công nghệ số được xem là giải pháp cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý rác thải. Các hệ thống giám sát thông minh giúp cơ quan chức năng theo dõi khối lượng rác, tối ưu hóa lộ trình thu gom và giảm chi phí vận hành.
Bên cạnh đó, các nền tảng số còn hỗ trợ phân loại rác tại nguồn, góp phần nâng cao tỷ lệ tái chế và hạn chế lượng rác chôn lấp. Nhiều mô hình thí điểm đã cho thấy hiệu quả tích cực, đặc biệt trong việc kết nối giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
Đồng thời, công nghệ số cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua các ứng dụng tương tác và truyền thông trực tuyến. Những chuyển biến này đang mở ra hướng đi mới, bền vững hơn cho công tác quản lý rác thải đô thị tại khu vực phía Nam thành phố. Theo Sở Tài nguyên và Môi trường, khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn thành phố rất lớn, trong đó khu vực phía nam tiếp nhận và xử lý khối lượng lớn từ nhiều địa phương.
Đơn cử, tại Khu xử lý rác thải Tam Xuân 2 (xã Tam Xuân), với diện tích khoảng 22,5ha, gồm 2 hộc chôn lấp có tổng sức chứa gần 1,3 triệu tấn rác, công suất tiếp nhận khoảng 500 tấn/ngày. Tuy nhiên, khối lượng còn lại chỉ hơn 331.000 tấn, dự kiến sẽ đầy vào cuối năm 2027.
Việc tiếp nhận thêm rác từ các địa phương lân cận khiến khu xử lý này luôn trong tình trạng vận hành căng tải. Áp lực vận hành kéo theo nhiều hệ lụy về môi trường. Thời gian qua, người dân các thôn Bích Nam, Bích Kiều, Bích Ngô (xã Tam Xuân) cho biết, tình trạng mùi hôi phát sinh từ khu xử lý rác, đặc biệt trong điều kiện nắng nóng. Nước rỉ rác dù đã qua xử lý vẫn ảnh hưởng nhất định đến sản xuất nông nghiệp tại khu vực xung quanh.
Theo lãnh đạo UBND xã Tam Xuân cho biết, địa phương đã phối hợp kiểm tra, xử lý bước đầu các phản ánh. Tuy nhiên, nguy cơ phát sinh ô nhiễm vẫn còn nếu không kiểm soát chặt chẽ trong giai đoạn cao điểm thời tiết. Không chỉ Tam Xuân 2, bãi rác Tam Nghĩa (xã Núi Thành), nơi tiếp nhận rác cho khu vực Núi Thành và Duy Xuyên (cũ) cũng đang tiến gần ngưỡng quá tải.
Với khối lượng xử lý 82 - 117 tấn/ngày, sau hơn 16 năm vận hành, các hộc chôn lấp tại đây dự kiến sẽ phải đóng cửa vào năm 2027. Từ thực tế đó, thành phố yêu cầu các sở, ngành và địa phương liên quan tăng cường giám sát chặt chẽ hoạt động tại các bãi rác; kiểm soát mùi, nước rỉ rác và tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật.
Đồng thời, chủ động điều tiết lượng rác hợp lý, hạn chế quá tải cục bộ. Đáng chú ý, các bãi rác hiện hữu đang dần tiệm cận giới hạn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bổ sung năng lực xử lý.
Trên cơ sở đó, dự án Khu xử lý chất thải rắn Nam Quảng Nam được triển khai từ năm 2025, nhằm chia sẻ áp lực cho khu vực phía nam. Dự án có diện tích 15,8ha, gồm 2 ô chôn lấp, công suất xử lý 350 tấn/ngày đêm, cùng hệ thống xử lý nước rỉ rác công suất 600m3/ngày đêm.
Ứng dụng công nghệ số được xem là giải pháp cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý rác thải. (Ảnh: QA).
Theo kế hoạch, công trình sẽ hoàn thành và đưa vào vận hành từ tháng 10/2026. Theo lãnh đạo UBND TP.Đà Nẵng, hiện nay rác thải trên địa bàn vẫn chủ yếu được xử lý bằng hình thức chôn lấp. Việc duy trì hoạt động các bãi rác này là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm vệ sinh môi trường chung. Dù vẫn áp dụng hình thức chôn lấp, nhưng quy trình xử lý tại các bãi rác đang được kiểm soát chặt chẽ. Rác thải được đổ theo từng lớp, mỗi lớp đều được phủ vôi và hóa chất; sau mỗi ngày phải phủ bạt hoặc lấp đất để hạn chế mùi hôi và nước rỉ rác, giảm thiểu ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Bên cạnh đó, việc duy trì các bãi rác hiện hữu trong giai đoạn này rất cần sự đồng thuận, chia sẻ của người dân khu vực lân cận. Thành phố cam kết kiểm soát chặt chẽ ô nhiễm, hạn chế thấp nhất các tác động môi trường trong quá trình vận hành. Về lâu dài, Đà Nẵng định hướng chuyển dần sang mô hình xử lý rác hiện đại, khép kín, giảm tỷ lệ chôn lấp; ưu tiên công nghệ đốt rác phát điện, tái chế và thu hồi năng lượng, hướng tới tiêu chuẩn môi trường cao hơn.
Trước thực trạng trên, việc triển khai công nghệ số trong xử lý rác thải tại khu vực phía Nam TP Đà Nẵng là xu hướng tất yếu trong tiến trình xây dựng đô thị thông minh, xanh sạch đẹp. Tuy nhiên, để các giải pháp này phát huy hiệu quả lâu dài, cần có sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và cơ chế chính sách phù hợp.
Đặc biệt, việc đảm bảo tính liên thông giữa các hệ thống sẽ có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý. Bên cạnh đó, sự tham gia chủ động của người dân trong phân loại, giảm thiểu rác thải vẫn là yếu tố quyết định thành công. Trong bối cảnh áp lực môi trường ngày càng gia tăng, việc kết hợp hài hòa giữa công nghệ và quản trị sẽ giúp địa phương từng bước kiểm soát tốt vấn đề rác thải. Với định hướng đúng đắn, khu vực phía Nam Đà Nẵng có cơ sở để xây dựng mô hình quản lý chất thải hiện đại, góp phần cải thiện chất lượng môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Thanh Tú