Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, dự báo trong thời kỳ từ tháng 10-12/2026, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 98% và tăng hơn so với dự báo cùng thời kỳ tháng trước là 5% (trong đó xác suất El Nino đạt cường độ mạnh chỉ còn là 2%).
Trong thời kỳ từ tháng 01-3/2027, hiện tượng El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh, tuy nhiên xác suất giảm hơn so với thời kỳ từ tháng 10-12/2026. Nhiều khả năng hiện tượng El Nino sẽ còn tiếp tục duy trì đến các tháng nửa đầu mùa hè năm 2027. Sang các tháng đầu năm 2027 nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm ở khu vực Nam Bộ cùng với tình trạng lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng nên nguy cơ thiếu nước tại nhiều khu vực, đặc biệt ở Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ.
Đáng chú ý, lượng mưa mùa mưa năm 2026 có khả năng thiếu hụt phổ biến 20-40%, cục bộ trên 50% tại Duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm 20-40%, làm suy giảm khả năng tích nước của các hồ chứa thủy lợi và thủy điện. Nếu El Nino kéo dài sang thời kỳ chuyển mùa, mùa mưa năm 2027 có nguy cơ bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại Tây Nguyên và Nam Bộ, làm kéo dài thời gian thiếu nước và chậm phục hồi nguồn nước.
Các công trình thủy lợi giữ vai trò quan trọng trong điều tiết, đảm bảo an ninh nguồn nước.
Tại các địa phương nguồn nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống dân sinh và sản xuất nông nghiệp. Đối với tỉnh Lâm Đồng, những năm qua, tình trạng nắng nóng kéo dài, lượng mưa phân bố không đều đã từng gây ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu và sản xuất. Khi nguồn nước suy giảm, không chỉ cây trồng chịu tác động mà đời sống của người dân, hoạt động chăn nuôi, sản xuất cũng đứng trước những khó khăn.
Trước nguy cơ này, tinh thần chủ động cần được đặt lên hàng đầu. Các địa phương, cơ quan, đơn vị và người dân cần thường xuyên theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; chủ động rà soát nguồn nước hiện có, xây dựng phương án bảo đảm nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, nhất là tại những khu vực có nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước.
Hạ tầng ngành nước của tỉnh Lâm Đồng được đầu tư qua nhiều thời kỳ. Toàn tỉnh hiện quản lý 966 công trình thủy lợi, với năng lực tưới thiết kế khoảng 150.128 ha, đồng thời phục vụ cấp nước sinh hoạt, công nghiệp, du lịch và các ngành kinh tế khác. Hệ thống thủy lợi gồm 536 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 559 triệu m³, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm, 20 kênh tiêu cùng hơn 3.632 km kênh mương và hệ thống đê biển, kè sông, kè biển.
Bên cạnh đó, 65 hồ chứa thủy điện đang hoạt động có vai trò điều tiết dòng chảy, góp phần cắt giảm lũ cho vùng hạ du trong mùa mưa và bổ sung nguồn nước phục vụ chống hạn trong mùa khô. Về cấp nước sinh hoạt, khu vực nông thôn hiện có 627 công trình cấp nước tập trung, phục vụ khoảng 332.385 hộ dân. Tại khu vực đô thị, 18 đơn vị cấp nước đang vận hành hệ thống với tổng công suất khoảng 236.700 m³/ngày đêm, bảo đảm nguồn nước sạch cho khoảng 293.000 hộ dân.
Trong khi đó, quy mô dân số, tốc độ đô thị hóa và nhu cầu phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, du lịch, chăn nuôi ngày càng tăng, kéo theo nhu cầu lớn hơn về cả số lượng và chất lượng nguồn nước. Nguy cơ khô hạn, thiếu nước sản xuất và sinh hoạt trong những giai đoạn thời tiết cực đoan cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác bảo đảm an ninh nguồn nước.
Các địa phương chủ động phương án đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất trước nguy cơ khô hạn.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, hiện nay, nhiều hồ chứa, nhất là các hồ nhỏ, chưa thường xuyên sửa chữa, nâng cấp, bảo trì, do nguồn kinh phí hạn hẹp. Sau thời gian dài khai thác, một số công trình bị bồi lấp, xuống cấp, ảnh hưởng đến khả năng tích trữ, điều tiết nước. Chính vì vậy, phương án ứng phó với khả năng thiếu hụt nguồn nước của tỉnh yêu cầu các địa phương rà soát khu dân cư, hộ dân và khu vực có nguy cơ thiếu nước, chuẩn bị phương tiện cấp, trữ và xử lý nước.
Những khu vực nông thôn, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn, nơi chưa chủ động nguồn nước, thiếu công trình chuyển nước, công trình khai thác tại chỗ được xác định có khả năng chịu tác động lớn khi nắng nóng kéo dài. Trước thực tế đó, tỉnh đã đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét hỗ trợ sửa chữa, nâng cấp 148 hồ chứa, với tổng kinh phí dự kiến 1.031,5 tỷ đồng.
Theo Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, trong sản xuất nông nghiệp, các địa phương căn cứ nguồn nước để điều chỉnh thời vụ, cơ cấu cây trồng; hạn chế sản xuất ở những vùng thiếu nước, ưu tiên cây trồng sử dụng ít nước, tưới tiết kiệm. Với người trồng cà phê, hồ tiêu và các loại cây có giá trị kinh tế cao, nguồn nước không chỉ quyết định cây có sống được qua mùa khô mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
Theo phương án ứng phó của UBND tỉnh, từ tháng 8 - 10/2026, El Nino có xu hướng mạnh dần, với xác suất đạt cường độ mạnh đến rất mạnh khoảng 90%. Giai đoạn tháng 11/2026 - 1/2027, xác suất này được dự báo lên tới 95%. trước nguy cơ thời tiết diễn biến bất lợi, thời gian qua, ngành nông nghiệp hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất phù hợp với khả năng nguồn nước.
Ngành chức năng khuyến khích áp dụng tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm, chủ động làm ao, hồ, nạo vét nơi tích trữ nước và hạn chế thất thoát trong quá trình tưới. Nguồn nước được ưu tiên trước hết cho sinh hoạt, nước uống cho gia súc, sau đó là các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Về lâu dài, các công trình thủy lợi cần được kiểm tra, sửa chữa, nâng cấp, hồ chứa, kênh mương được nạo vét, khơi thông dòng chảy. Khi cần thiết, địa phương có thể sử dụng trạm bơm dã chiến, tận dụng nguồn nước từ các công trình lân cận để bổ sung cho vùng thiếu nước.
Trước nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô 2026-2027 rất cao, nếu không tích trữ ngay trong mùa lũ năm nay, thiếu nước có thể tác động đến sinh hoạt, sản xuất, phát điện và hệ sinh thái. Vì vậy, cần chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa./.
Bùi Hà