Ô nhiễm không khí đang trở thành một trong những vấn đề nghiêm trọng tại đô thị lớn, trong đó có TP.HCM. Nhiều thời điểm, địa phương này nằm trong nhóm các thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Thực tế trên đòi hỏi thành phố cần sớm có hành động quyết liệt, bài bản, đồng bộ để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Kết quả quan trắc qua nhiều năm của Sở Nông nghiệp và Môi trường đều ghi nhận ô nhiễm không khí tại TP.HCM chủ yếu liên quan đến bụi. Một số thời điểm nồng độ bụi tổng (TSP) và bụi mịn (PM10 và PM2.5, là loại bụi có kích thước nhỏ hơn 2,5um, nhỏ hơn 1/20 kích thước của sợi tóc) tại một số vị trí giao thông vượt quy chuẩn Việt Nam.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, có nhiều nguồn gây ô nhiễm môi trường chính tại thành phố. Do đó, trong các giai đoạn tới, thành phố xác định ô nhiễm không khí là một trong những vấn đề ô nhiễm đáng báo động và cần tập trung cải thiện.
Trước thực tế trên, UBND TP.HCM ban hành Quyết định 1980/QĐ-UBND về phê duyệt Kế hoạch hành động về kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Kế hoạch đặt mục tiêu tổng thể là kiểm soát, phòng ngừa ô nhiễm và từng bước cải thiện chất lượng không khí, hướng đến xây dựng đô thị xanh và phát triển bền vững. Thành phố đặt ra các chỉ tiêu cụ thể như nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm giảm dần qua từng năm.
Tỷ lệ ngày có chất lượng không khí đạt mức trung bình trở lên duy trì từ 75-80%. Đồng thời 95% người dân được tiếp cận thông tin về chất lượng không khí qua các nền tảng số.
TP.HCM yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nguồn thải. (Ảnh minh hoạ).
Đáng chú ý, TP.HCM yêu cầu kiểm soát chặt 100% nguồn phát thải lớn trong các ngành có nguy cơ ô nhiễm cao như xi măng, nhiệt điện, luyện thép. Thành phố cũng quản lý khí thải đối với toàn bộ phương tiện giao thông theo lộ trình tiêu chuẩn quốc gia. Đến năm 2030, thành phố phấn đấu toàn bộ phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch hoặc thân thiện môi trường.
Các mục tiêu này phải gắn chặt với định hướng lớn về chuyển dịch giao thông đô thị. Mới đây, Bí thư Thành ủy TP.HCM đã đặt vấn đề nghiên cứu miễn phí xe buýt như một giải pháp đột phá nhằm kéo người dân ra khỏi phương tiện cá nhân.
Khi chi phí đi lại bằng xe buýt giảm xuống mức tối thiểu, kết hợp với phương tiện sạch hơn và mạng lưới thuận tiện hơn, khả năng giảm phát thải từ giao thông sẽ trở nên rõ rệt hơn. Trong lĩnh vực xây dựng và đô thị, các công trường phải thực hiện nghiêm các biện pháp che chắn, rửa xe và kiểm soát bụi.
Toàn bộ chất thải xây dựng được quản lý theo quy định. Thành phố cũng đặt mục tiêu chấm dứt tình trạng đốt rác và đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời không đúng quy định. Đồng thời thúc đẩy tái sử dụng 100% phụ phẩm hữu cơ.
Song song đó, TP.HCM sẽ từng bước thiết lập vùng phát thải thấp, mở rộng hệ thống cây xanh đô thị theo hướng đa tầng để tăng khả năng hấp thụ bụi và khí thải. Hạ tầng quan trắc không khí được đầu tư theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ mới để theo dõi, dự báo và cảnh báo ô nhiễm theo thời gian thực.
Đặc biệt, trong các tình huống ô nhiễm nghiêm trọng khi chỉ số chất lượng không khí vượt ngưỡng nguy hại trong nhiều ngày liên tiếp, thành phố sẽ kích hoạt cơ chế truyền thông khẩn cấp để cảnh báo người dân và triển khai các biện pháp ứng phó kịp thời.
UBND TP.HCM giao Sở Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan thường trực, chủ trì triển khai kế hoạch. Các sở ngành và địa phương chịu trách nhiệm thực hiện theo chức năng, bảo đảm các mục tiêu đề ra được hiện thực hóa.
Về dài hạn, đến năm 2045, TP.HCM hướng tới duy trì chất lượng không khí ở mức trung bình đến tốt với chỉ số AQI dưới 100. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, không chỉ cần các giải pháp kỹ thuật và quản lý mà còn đòi hỏi sự thay đổi hành vi của người dân. Trong đó, giao thông xanh, đặc biệt là xe buýt, được xem là một trong những đòn bẩy quan trọng nhất.
Đáng chú ý, theo lãnh đạo Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, nhằm giảm ô nhiễm môi trường không khí, bảo đảm chất lượng không khí ở mức an toàn, thành phố đề ra các trọng tâm trong thời gian tới gồm: Quy hoạch Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng xanh, bền vững;
TP.HCM tăng cường thúc đẩy giao thông xanh. (Ảnh: MQ).
Đồng thời tập trung rà soát xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn thải có phát sinh khí thải, triển khai các bước xây dựng Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030 phù hợp với phạm vi sau sáp nhập; tập trung tháo gỡ các vướng mắc để triển khai dự án đầu tư nâng cao năng lực quan trắc môi trường. Cùng với đó, đẩy mạnh công tác đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ trong công tác bảo vệ môi trường nói chung và giảm ô nhiễm không khí nói riêng.
Trong bối cảnh áp lực môi trường ngày càng gia tăng, việc TP.HCM chủ động triển khai các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí cho thấy quyết tâm rõ ràng trong định hướng phát triển bền vững. Các hành động từ siết chặt quản lý nguồn thải, mở rộng hệ thống quan trắc đến thúc đẩy giao thông xanh không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn đặt nền tảng lâu dài cho chất lượng sống đô thị.
Tuy nhiên, hiệu quả của những giải pháp này phụ thuộc lớn vào tính đồng bộ và sự duy trì liên tục. Ô nhiễm không khí là vấn đề liên ngành, liên vùng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Việc kiểm soát khí thải phương tiện, chuyển đổi năng lượng sạch hay gia tăng mảng xanh sẽ khó đạt kết quả nếu thiếu sự tham gia thực chất từ người dân và cộng đồng.
Kiểm soát ô nhiễm không khí không phải là nhiệm vụ ngắn hạn mà là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đầu tư bài bản. Với những bước đi hiện nay, TP.HCM đang tạo tiền đề quan trọng để từng bước cải thiện môi trường sống, hướng tới mục tiêu trở thành đô thị xanh, sạch và đáng sống trong tương lai.
Minh Hiếu