Cao Bằng có diện tích rừng lớn, phân bố rộng và gắn chặt với đời sống, sinh kế của người dân, đặc biệt tại các khu vực nông thôn, miền núi. Vì vậy, phát huy vai trò cộng đồng được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng.
Thời gian qua, địa phương từng bước tăng cường giao rừng, khoán bảo vệ rừng và nâng cao trách nhiệm của người dân trong quản lý tài nguyên rừng. Khi được giao quyền, gắn trách nhiệm với quyền lợi, người dân có thêm động lực chủ động tuần tra, phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng, đồng thời tham gia phòng cháy, chữa cháy rừng.
Cùng với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về lâm nghiệp được chú trọng, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng. Việc kết hợp bảo vệ rừng với phát triển sinh kế phù hợp cũng giúp người dân giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên tự nhiên, từng bước hình thành ý thức bảo vệ rừng lâu dài và bền vững. Thống kê cho thấy, toàn tỉnh Cao Bằng hiện có 366.055,48 ha rừng, trong đó 349.196,76 ha rừng tự nhiên, chiếm 95,4% và 16.858,72 ha rừng trồng, chiếm 4,6%.
Đây là nguồn tài nguyên có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa nguồn nước, phòng chống thiên tai. Hệ sinh thái rừng của tỉnh chủ yếu là rừng gỗ lá rộng thường xanh và nửa rụng lá.
Tại các địa phương, công tác quản lý, bảo vệ diện tích rừng chủ yếu giao cho hộ gia đình, cá nhân quản lý với 187.233 ha, chiếm 51,1%; cộng đồng dân cư quản lý 89.116 ha, chiếm 24,3%; UBND cấp xã quản lý 62.265 ha, chiếm 17%. Để thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng, những năm qua, các cấp, ngành địa phương trên địa bàn tỉnh tăng cường triển khai thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và phối hợp chặt chẽ với các cấp, ngành, địa phương trong quản lý, bảo vệ rừng.
Cộng đồng có vai trò quan trọng trong bảo vệ và bảo tồn rừng. (Ảnh: BL).
Ngoài vai trò then chốt của các cấp chính quyền và ngành chức năng, tỉnh chú trọng phát huy vai trò của cộng đồng dân cư thông qua công tác tuyên truyền, vận động và giao khoán quản lý bảo vệ rừng. Riêng năm 2025, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng cho 1.060 cộng đồng với tổng số tiền 7,34 tỷ đồng; chi trả cho 33.136 hộ gia đình, cá nhân với tổng số tiền 15,735 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, Chi cục Kiểm lâm tỉnh chỉ đạo các Hạt Kiểm lâm khu vực địa bàn các xã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương tham gia các hoạt động triển khai việc giao khoán, hỗ trợ cộng đồng và chính quyền địa phương trong công tác quản lý, bảo vệ rừng thông qua các chương trình, dự án từ những giai đoạn trước đây như Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng (Chương trình 661).
Qua các giai đoạn, công tác quản lý, bảo vệ rừng tại các địa phương tiếp tục được duy trì và mở rộng theo các chương trình bảo vệ và phát triển rừng của Nhà nước, Chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững và các chính sách hiện hành. Nhờ đó, tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh đạt 54,61%. Tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, thực hiện giao rừng, quản lý rừng; bảo đảm quyền, trách nhiệm và lợi ích hợp pháp của cộng đồng dân cư trong quản lý, sử dụng rừng.
Tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về lâm nghiệp; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng đối với công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Nâng cao năng lực cho cộng đồng thông qua tập huấn về quản lý rừng bền vững, phòng cháy, chữa cháy rừng, tuần tra bảo vệ rừng, sử dụng thiết bị định vị GPS, ứng dụng công nghệ số và hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong quản lý rừng.
Phát triển sinh kế gắn với bảo vệ rừng, khuyến khích phát triển lâm sản ngoài gỗ, dược liệu dưới tán rừng, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và các mô hình kinh tế lâm nghiệp phù hợp nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Thực hiện hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và phát triển thị trường tín chỉ các-bon rừng, tạo nguồn tài chính ổn định để cộng đồng đầu tư cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Phát huy vai trò cộng đồng trong bảo vệ rừng không chỉ giúp Cao Bằng nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên mà còn tạo sự gắn kết giữa bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế, cải thiện đời sống người dân.
Để mô hình này tiếp tục được triển khai rộng rãi, trong thời gian tới, địa phương tiếp tục hoàn thiện cơ chế giao rừng, khoán bảo vệ rừng, bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các hộ dân và cộng đồng được giao trách nhiệm quản lý. Cùng với đó, cần tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, trang thiết bị, nâng cao năng lực phòng cháy, chữa cháy và thường xuyên tuyên truyền pháp luật về bảo vệ rừng.
Người dân Cao Bằng chuẩn bị cây giống phục vụ trồng rừng.
Song song đó, việc phát triển các mô hình sinh kế dưới tán rừng, lâm sản ngoài gỗ và các hoạt động kinh tế phù hợp cũng được chính quyền Cao Bằng quan tâm, giúp người dân có thu nhập ổn định mà vẫn bảo vệ được tài nguyên. Khi cộng đồng trở thành chủ thể trọng tâm trong công tác bảo vệ tài nguyên rừng, Cao Bằng sẽ có thêm nền tảng để bảo vệ hệ sinh thái, duy trì độ che phủ rừng và hướng tới phát triển lâm nghiệp bền vững.
Trước đó để bảo vệ rừng hiệu quả, UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Kế hoạch số 3639/KH-UBND về việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng, phát triển lâm nghiệp năm 2026 trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
Các chỉ tiêu chủ yếu của năm 2026 gồm bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học các hệ sinh thái rừng; Hỗ trợ cộng đồng vùng đệm 20 cộng đồng; Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên là 1.000 ha. Phát triển rừng và nâng cao năng suất, chất lượng rừng, trồng rừng 300 ha; Trồng cây phân tán 400 ha (quy đổi điện tích 1.000 cây/ha).
UBND tỉnh Cao Bằng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường (Cơ quan thường trực) chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường tổ chức triển khai Kế hoạch trên phạm vi toàn tỉnh; Chỉ đạo Chi cục Kiểm lâm và các đơn vị liên quan hướng dẫn kỹ thuật, kiểm tra, giám sát, đôn đốc việc thực hiện các nhiệm vụ về bảo vệ, phát triển rừng;
Tăng cường công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp; Chủ trì tổng hợp tình hình, kết quả thực hiện, định kỳ báo cáo Ủy ban nhân dân tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo quy định. Các sở, ban, ngành, đơn vị liên quan căn cứ theo chức năng nhiệm vụ và nội dung được giao tại Kế hoạch chủ động triển khai thực hiện…/.
Hoàng Tuấn