Lâm Đồng: Linh hoạt điều tiết nguồn nước, giảm thiểu tác động khô hạn

Hằng năm, trong mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, tình trạng thiếu nước sinh hoạt thường xảy ra tại tỉnh Lâm Đồng, nhất là tại các vùng núi, vùng đặc biệt khó khăn chưa được đầu tư, nâng cấp công trình nước sạch; nhiều công trình đã xuống cấp, hư hỏng hoặc ngừng hoạt động.

Đối với sản xuất nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có 966 công trình thủy lợi. Tuy nhiên, do nguồn nước phân bố không đều, nhu cầu sử dụng tăng và lượng nước tích trữ tại các hồ, đập chưa đạt thiết kế, nếu nắng nóng kéo dài, diện tích có nguy cơ thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn ước khoảng 15.000-20.000ha. Trước dự báo mùa khô năm 2026 tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố bất lợi, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh trên địa bàn tỉnh.

Kế hoạch yêu cầu các sở, ngành và địa phương chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, đánh giá nguồn nước, xác định rõ vùng bảo đảm cấp nước và vùng có nguy cơ thiếu nước để kịp thời triển khai giải pháp ứng phó. Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, hiện toàn tỉnh có 624 công trình cấp nước tập trung nông thôn đang khai thác sử dụng, cung cấp nước sạch cho 186.504 hộ dân khu vực nông thôn.

Trong đó có 169 trên 624 công trình hoạt động bền vững, 116 trên 624 công trình hoạt động tương đối bền vững, 41 trên 624 công trình hoạt động kém bền vững và 298 trên 624 công trình ngưng hoạt động. Thực trạng này cho thấy hệ thống cấp nước đã được đầu tư rộng khắp, song mức độ ổn định chưa đồng đều. Vào các tháng mùa khô, từ tháng 11 đến tháng 4 của năm sau, khi nắng nóng kéo dài làm mực nước sông xuống thấp và dòng chảy thiếu hụt, việc cấp nước sinh hoạt có thể bị ảnh hưởng.

Nguy cơ tập trung chủ yếu ở khu vực vùng núi, vùng đặc biệt khó khăn chưa được đầu tư nâng cấp công trình nước sạch tập trung, chưa chủ động về nguồn nước. Trước thực tế đó, UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu sử dụng tài nguyên nước hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm, ưu tiên nguồn nước phục vụ sinh hoạt, chăn nuôi và nước tưới cho cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Tình trạng thiếu nước sinh hoạt thường xảy ra tại các xã vùng núi của tỉnh Lâm Đồng, nhất là trong mùa khô hạn. (Ảnh: MT). 

Đồng thời khuyến cáo nhân dân không sản xuất ở những nơi có nguy cơ thiếu nước và lựa chọn các loại cây trồng phù hợp, tiết kiệm nước. Theo lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng, đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có 966 công trình thủy lợi, trong đó có 536 hồ chứa, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm và 20 kênh tiêu, cùng khoảng 3.632 km kênh mương.

Lượng nước trữ từ các công trình thủy lợi và thủy điện chưa đạt theo thiết kế. Trước nguy cơ này, các địa phương và đơn vị quản lý công trình thủy lợi được yêu cầu xây dựng phương án chống hạn cụ thể cho từng khu vực, từng công trình.

Đồng thời phải kiểm tra, cập nhật nguồn nước trên sông, suối, hồ, đập, khoanh vùng diện tích cây trồng có khả năng bị hạn và xây dựng kế hoạch sử dụng nước hợp lý, ưu tiên nước cho sinh hoạt, nước uống cho gia súc và tưới cho cây trồng có giá trị kinh tế cao. Theo kế hoạch, việc điều chỉnh lịch thời vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp với khả năng cung cấp nước của các hồ chứa. Các địa phương được khuyến khích áp dụng tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt và các giải pháp tiết kiệm nước, không mở rộng sản xuất tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước tưới.

Song song đó là yêu cầu kiểm tra hiện trạng các công trình thủy lợi, sửa chữa, nâng cấp, nạo vét khơi thông dòng chảy, chủ động lắp đặt trạm bơm dã chiến khi cần thiết và phối hợp với các công ty thủy điện trong điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh vùng hạ du. Ngành nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân bám sát nông lịch, sử dụng nước tiết kiệm ngay từ đầu vụ, chủ động trữ nước bằng nhiều hình thức phù hợp điều kiện thực tế và sản xuất trong phạm vi bảo đảm nguồn nước của từng vùng trong mùa khô năm 2026.

Người dân cần chủ động nguồn nước tưới để đảm bảo sản xuất nông nghiệp. (Ảnh: HT). 

Dự kiến đến hết năm 2026, diện tích canh tác được tưới của Lâm Đồng đạt trên 73,45% diện tích cần tưới. Trong đó diện tích được tưới từ công trình thủy lợi tập trung đạt khoảng 150.128 ha, diện tích tưới tiên tiến, tiết kiệm nước đạt khoảng 97.202 ha. Hệ thống công trình cơ bản đáp ứng nhu cầu sản xuất, song vẫn chịu tác động lớn từ điều kiện thời tiết và khả năng tích nước thực tế của từng hồ chứa.

Việc chủ động điều tiết và quản lý hiệu quả nguồn nước đang trở thành chiến lược dài hạn giúp Lâm Đồng giảm thiểu những tác động tiêu cực của khô hạn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, những giải pháp linh hoạt và kịp thời từ phía chính quyền địa phương đã góp phần duy trì ổn định sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh.

Tuy nhiên, để bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài, việc đầu tư nâng cấp hệ thống công trình thủy lợi, mở rộng các hồ chứa và áp dụng công nghệ trong theo dõi, dự báo nguồn nước là yếu tố trọng tâm. Song song đó, nâng cao ý thức của cộng đồng về sử dụng nước tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước tự nhiên cũng đóng vai trò quan trọng để đảm bảo nguồn nước và tiết kiệm nguồn nước.

Khi mỗi cá nhân, tổ chức cùng chung tay trong việc quản lý và khai thác hợp lý tài nguyên nước, hiệu quả của các giải pháp ứng phó khô hạn sẽ được nâng cao rõ rệt. Với định hướng phát triển bền vững, Lâm Đồng sẽ  xây dựng hệ thống quản lý nguồn nước chủ động, linh hoạt, góp phần thích ứng tốt hơn với những thách thức từ biến đổi khí hậu, đặc biệt là trong cao điểm hạn mặn có thể gây thiếu nước trong những tháng tới đây.

Thuỳ Vân