Cụ thể, nghiên cứu trên do Trung tâm đánh giá tài nguyên nước ngầm quốc tế (IGRAC) – tổ chức trực thuộc Liên hợp quốc (LHQ) có trụ sở tại Hà Lan – thực hiện, dựa trên dữ liệu theo dõi gần 43.000 điểm quan trắc tại 47 quốc gia trong giai đoạn 2004 - 2023. Theo nghiên cứu trên, tại ít nhất 1/2 số điểm quan trắc, quy luật tự nhiên của nước ngầm đã bị xáo trộn.
Trong đó, 29% số điểm ghi nhận mực nước ngầm sụt giảm, đặc biệt nghiêm trọng tại một số quốc gia như Jordan và Ấn Độ. Các nhà khoa học cảnh báo tình trạng này có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy về môi trường, kinh tế và xã hội, từ thiếu nước sinh hoạt, suy giảm sản xuất nông nghiệp cho tới hư hại cơ sở hạ tầng.
Bà Elisabeth Lictevout, Giám đốc IGRAC, cho biết thế giới đang phải đối mặt với tình trạng suy giảm và mất cân bằng nguồn nước ngầm kéo dài suốt 20 năm qua, với những tác động ngày càng rõ rệt đối với môi trường, kinh tế và đời sống xã hội.
Nghiên cứu của IGRAC cho thấy nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tình trạng khai thác nước ngầm quá mức để phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và nhu cầu sinh hoạt tại các đô thị, trong khi biến đổi khí hậu làm lượng mưa thay đổi thất thường và hạn hán kéo dài hơn.
(Ảnh minh hoạ).
Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất là hiện tượng sụt lún mặt đất do các tầng chứa nước dưới lòng đất bị suy kiệt sau nhiều năm bị khai thác liên tục. Thành phố Mexico được xem là ví dụ điển hình khi nhiều khu vực đang lún xuống nhanh chóng vì tình trạng bơm hút nước ngầm kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Các nhà nghiên cứu cho biết hiện tượng sụt lún có thể làm hư hại đường sá, hệ thống cấp thoát nước và làm giảm vĩnh viễn khả năng tích trữ nước của các tầng ngậm nước dưới lòng đất.
Điều này khiến nhiều khu vực mất dần khả năng chống chịu trước các đợt hạn hán trong tương lai. Tại Jordan, mực nước Biển Chết liên tục hạ thấp đã làm xuất hiện nhiều hố sụt lớn, gây mất đất nông nghiệp và đe dọa các khu dân cư xung quanh.
Trong khi đó, ở bán đảo Yucatan của Mexico, nước biển đang xâm nhập sâu vào các tầng nước ngầm ven biển, khiến nhiều nguồn nước ngọt bị nhiễm mặn. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận một số trường hợp cải thiện tích cực nhờ chính sách quản lý hiệu quả.
Tại Bangkok của Thái Lan, các biện pháp hạn chế khai thác nước ngầm đã giúp thành phố ngừng lún và mực nước ngầm dần phục hồi. Dù vậy, việc nước ngầm dâng trở lại quá nhanh cũng đang tạo ra những thách thức mới đối với hạ tầng đô thị. Trước những hệ lụy ngày càng nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới, các nhà khoa học kêu gọi tăng cường giám sát và quản lý bền vững nguồn nước ngầm.
Thanh Vũ