Liên hợp quốc cảnh báo nguy cơ khủng hoảng lương thực do tác động từ El Nino

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) đã phát động lời kêu gọi chung nhằm huy động nguồn lực ứng phó trước khi khủng hoảng xảy ra. Theo các tổ chức trên, còn thiếu khoảng 167 triệu USD trong tổng số 202 triệu USD cần thiết để hỗ trợ 8,8 triệu người thông qua việc cung cấp giống cây chịu hạn, xây dựng hệ thống trữ nước, công trình chống lũ và hỗ trợ tiền mặt. 

Mạng lưới Cảnh báo sớm nạn đói dự báo đến cuối năm nay sẽ có từ 115-125 triệu người cần hỗ trợ lương thực khẩn cấp, trong đó Sudan, Nam Sudan và Somalia là những khu vực có nguy cơ xảy ra nạn đói.

Theo các chuyên gia, tác động của El Nino năm nay có thể nghiêm trọng hơn trong bối cảnh thế giới đang đối mặt đồng thời với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, giá năng lượng và phân bón ở mức cao, cùng tình trạng nợ công gia tăng tại nhiều nước nghèo. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cảnh báo khoảng 1/2 trong số 68 quốc gia nghèo nhất thế giới đang đối mặt hoặc có nguy cơ cao rơi vào khủng hoảng nợ. 

Dự báo về tác động của El Nino đòi hỏi các quốc gia cần chủ động triển khai biện pháp ứng phó (Ảnh minh họa).

Châu Á được dự đoán là một trong những khu vực chịu nhiều rủi ro do ảnh hưởng từ El Nino. Với hơn 4,8 tỷ dân, khu vực này là trung tâm sản xuất lương thực của thế giới, do vậy, bất kỳ biến động khí hậu nào cũng có thể tác động lan tỏa vượt xa phạm vi một quốc gia.

Tại Ấn Độ, El Nino làm dấy lên nhiều lo ngại đối với ngành nông nghiệp vốn phụ thuộc nhiều vào nước mưa. Nếu lượng mưa giảm mạnh, hậu quả không chỉ dừng ở những cánh đồng khô hạn mà còn kéo theo suy giảm sản lượng lương thực, tăng giá thực phẩm và ảnh hưởng đến sinh kế của hàng trăm triệu nông dân.

Ấn Độ đang xem xét kế hoạch ứng phó tổng thể nhằm nâng cao khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp. Trọng tâm là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, lập bản đồ hạn hán và cung cấp thông tin khí tượng theo thời gian thực để nông dân chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Song song đó, công trình trữ nước, hệ thống tưới tiết kiệm và mô hình canh tác thích ứng với khí hậu được đẩy mạnh nhằm giảm sự lệ thuộc nguồn nước tự nhiên.

Tại Trung Quốc, giới chuyên gia dự báo miền Nam có thể hứng chịu mưa lớn và lũ lụt nghiêm trọng hơn, trong khi một số khu vực phía Bắc đối mặt hạn hán kéo dài. Công tác gia cố hồ đập, đê điều, nâng cao năng lực dự báo thời tiết cực đoan trên diện rộng được tập trung thực hiện. Nhiều địa phương được yêu cầu dự trữ vật tư khẩn cấp và xây dựng các kịch bản ứng phó chi tiết. Trong khi đó, Indonesia tăng cường sử dụng hệ thống thủy lợi và các giống lúa chịu hạn; đồng thời thúc giục người dân rút ngắn thời gian làm đất giữa các vụ canh tác và gieo cấy lúa sớm hơn để bảo vệ sản xuất lương thực. 

El Nino là hiện tượng nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương tăng cao hơn bình thường. Hiện tượng này thường xuất hiện theo chu kỳ từ 2 đến 7 năm một lần và kéo dài khoảng 9–12 tháng. Phần lớn các đợt El Nino có cường độ nhẹ, nên tác động thường không quá khác biệt so với biến động thời tiết thông thường. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, El Nino có thể mạnh lên bất thường và được gọi là “Siêu El Nino”.

Một đợt Siêu El Nino xảy ra khi nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình ít nhất 2 độ C. Kể từ năm 1950 đến nay, thế giới mới ghi nhận 5 lần xuất hiện hiện tượng này, gần nhất là giai đoạn 2015–2016. Một trong những tác động rõ rệt nhất của El Nino là làm thay đổi hoạt động của mùa bão. Khi El Nino mạnh xuất hiện, hoạt động bão tại Đại Tây Dương và Caribe thường suy giảm do sự thay đổi của gió trên cao khiến bão khó hình thành và phát triển. 

Ngược lại, khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương thường xuất hiện nhiều bão hơn. Điều này đồng nghĩa Hawaii và khu vực tây nam nước Mỹ có thể đối mặt nguy cơ cao hơn từ các cơn bão nhiệt đới ở Thái Bình Dương. Trái lại, Caribe nhiều khả năng sẽ khô hạn hơn bình thường trong mùa hè.

El Nino thường làm thay đổi mạnh mô hình mưa trên toàn cầu. Một số khu vực như miền nam Nam Mỹ, miền nam nước Mỹ, vùng Sừng châu Phi và Trung Á thường có lượng mưa tăng cao trong các năm El Nino. Ngược lại, Australia, Indonesia và nhiều khu vực ở Nam Á lại có nguy cơ đối mặt với hạn hán kéo dài./.

Đức Bình