Chương trình OCOP đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp các địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế và đặc sản bản địa. Thông qua việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, nhiều sản vật vùng cao đã từng bước chuyển từ hàng hóa nông nghiệp thông thường thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
OCOP cũng tạo động lực để người dân thay đổi tư duy sản xuất, chú trọng tiêu chuẩn, an toàn thực phẩm và nhu cầu của người tiêu dùng. Đặc biệt, việc gắn sản phẩm OCOP với du lịch, văn hóa và đặc trưng vùng miền góp phần tạo nên chuỗi giá trị bền vững. Qua đó, chương trình không chỉ nâng tầm sản vật địa phương mà còn mở thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Nhận thức rõ vai trò động lực của chương trình mỗi xã, phường một sản phẩm (OCOP) trong quá trình xây dựng nông thôn mới, tại xã Hoành Mô đã ban hành kế hoạch triển khai thực hiện chương trình OCOP trên địa bàn giai đoạn 2026-2030.
Trong đó, tập trung rà soát, lựa chọn những sản phẩm phù hợp và có đặc trưng riêng; phát huy vai trò chủ thể của HTX, hộ sản xuất, tổ hợp tác… Trên cơ sở đó, tháng 8/2026, địa phương đồng hành và hướng dẫn 2 chủ thể hoàn thiện hồ sơ đánh giá, phân hạng đợt 1 cho 4 sản phẩm tiềm năng, gồm: Nhung hươu mật ong, nhung hươu thái lát, rượu nhung hươu (HTX Nông nghiệp và dịch vụ Nghiệp Đoàn) và bí ngô khổng lồ Hoành Mô (HTX Hoa Bình Liêu).
Các sản phẩm tham gia đánh giá, phân hạng được Hội đồng OCOP cấp tỉnh thẩm định và phê duyệt công nhận OCOP 3 sao. Cụ thể, sau 3 năm đầu tư hàng tỷ đồng, mô hình nuôi hươu sao lấy nhung của ông Vi Văn Nghiệp, Giám đốc HTX Nông nghiệp và dịch vụ Nghiệp Đoàn, đã cho thấy hiệu quả, góp phần chuyển đổi cơ cấu vật nuôi tại xã Hoành Mô. Hiện HTX duy trì đàn 30 con, làm chủ quy trình nhân giống, thu hoạch nhung và từng bước đầu tư chế biến sâu để nâng giá trị sản phẩm. Thời gian tới, HTX dự kiến mở rộng đàn, nâng cấp chuồng trại, đầu tư máy móc, hướng tới nâng hạng sao OCOP và liên kết người dân phát triển vùng nguyên liệu. Cùng với đó, những quả bí ngô khổng lồ tại HTX Hoa Bình Liêu đang tạo điểm nhấn cho nông nghiệp địa phương. Các vườn bí được định hướng gắn với du lịch cộng đồng, sinh thái, tham quan và trải nghiệm. Việc lồng ghép khéo léo sản phẩm OCOP vào chuỗi sản phẩm dịch vụ du lịch không chỉ giúp nâng cao giá trị cho nông sản, mà còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và biến văn hóa nông nghiệp bản địa thành tài nguyên du lịch hấp dẫn, mang bản sắc riêng.
Theo lãnh đạo UBND xã Hoành Mô, với những sản phẩm OCOP đã được công nhận, xã chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn phối hợp với chủ thể từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và cải tiến bao bì, mẫu mã; đẩy mạnh quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ.
Sản phẩm OCOP mang lại kinh tế hiệu quả cho người dân, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. (Ảnh minh hoạ: BN).
UBND xã cũng sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động, hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện hồ sơ để tham gia đánh giá, phân hạng đợt 2 năm 2026 đối với những sản phẩm tiềm năng và chủ lực khác của địa phương. Còn tại xã Kỳ Thượng, kinh tế lâm nghiệp được xác định là mũi nhọn trong định hướng phát triển đến năm 2030, với mục tiêu thành lập mới 2-3 HTX, tổ hợp tác; tạo tiền đề phát triển mới 2-3 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên.
Ngoài cây trà hoa vàng, xã đang tập trung tuyên truyền người dân trồng ba kích tím, hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Đơn cử, HTX Bảo tồn và phát triển dược liệu Kỳ Thượng đang tích cực triển khai dự án “Thổ dược Kỳ Thượng - Hệ sinh thái dược liệu xanh từ ba kích tím bản địa”.
Đại diện HTX, cho biết, Dự án hướng tới xây dựng chuỗi liên kết giá trị 4 tầng, gồm vùng trồng chuẩn hóa, thu mua và bao tiêu; sơ chế, sấy khô và chuẩn hóa chất lượng; chế biến sản phẩm giá trị cao; thương mại điện tử B2B và OCOP.
Cách làm này góp phần đưa hoạt động sản xuất từ khâu trồng trọt tiến sâu hơn vào các công đoạn tạo giá trị, giúp người dân có thêm cơ hội hưởng lợi từ chuỗi sản phẩm. Từ khoảng 10ha ba kích hiện có trong vùng nguyên liệu của dự án, HTX dự kiến mở rộng lên 20-25ha vào năm 2027 và tăng số hộ tham gia liên kết.
Hai sản phẩm chủ lực được định hướng đưa ra thị trường trong năm 2026 và phấn đấu trở thành sản phẩm OCOP 4 sao vào năm 2027. Khi mỗi sản phẩm OCOP mới được ra đời, đồng nghĩa với những lợi thế về đất đai, khí hậu, tài nguyên dược liệu, văn hóa bản địa được khai thác hiệu quả và chuyển hóa thành sinh kế bền vững cho người dân.
Có thể thấy, OCOP đang tạo ra sức bật mới cho kinh tế vùng cao khi biến những lợi thế sẵn có thành giá trị kinh tế cụ thể. Để chương trình phát huy hiệu quả lâu dài, các địa phương tiếp tục hỗ trợ chủ thể hoàn thiện sản phẩm, nâng cao năng lực quản trị, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu.
Cùng với đó, việc mở rộng kênh phân phối, kết nối thị trường và đưa sản phẩm OCOP vào chuỗi du lịch, dịch vụ sẽ giúp gia tăng sức cạnh tranh. Tại Quảng Ninh, địa phương có nhiều lợi thế về nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và sản vật đặc trưng, OCOP đã trở thành một hướng phát triển kinh tế nông thôn đáng chú ý.
Việc tiếp tục nâng chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường sẽ góp phần nâng cao giá trị đặc sản, tạo sinh kế cho người dân, nhất là khu vực miền núi, biên giới, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Hà Ngân