Gần 1.250 tàu cá đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng tồn tại, cần kiểm soát

Tại Phiên họp lần thứ 35 Ban Chỉ đạo về chống khai thác IUU (ngày 28/7/2026), Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã giao các bộ, ngành và địa phương thực hiện 22 nhiệm vụ. Đến nay, có 5 nhiệm vụ đã hoàn thành, 15 nhiệm vụ thường xuyên tiếp tục được duy trì và 2 nhiệm vụ theo tiến độ đang triển khai.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quán triệt quan điểm điều hành xuyên suốt: Gỡ cảnh báo "thẻ vàng" là mục tiêu trước mắt; xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và bền vững là mục tiêu lâu dài; công tác chống khai thác IUU phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên của quản trị nghề cá quốc gia, không kết thúc khi cảnh báo được gỡ bỏ.

(Ảnh minh họa)

Chuyển biến nổi bật là phương thức điều hành, quản trị hệ thống từng bước dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro, trách nhiệm giải trình và hồ sơ kiểm chứng. Công tác quản lý chuyển từ kiểm tra từng công đoạn sang kiểm soát chuỗi dữ liệu; từ thống kê số vụ xử phạt sang theo dõi toàn bộ quá trình xử lý vụ việc; từ tiếp nhận báo cáo của địa phương sang tăng cường khả năng đối soát, kiểm tra, kiểm chứng của Trung ương. Dữ liệu về đội tàu, thiết bị giám sát hành trình (VMS), tàu rời và cập cảng, sản lượng bốc dỡ, hệ thống eCDT và xử lý vi phạm đang từng bước được kết nối, đối soát nhằm phát hiện bất thường, xác định trách nhiệm và theo dõi kết quả xử lý.

Kết quả thực hiện của 22 địa phương được lượng hóa theo nhóm chỉ tiêu, nhiệm vụ. Các địa phương cập nhật, tự đánh giá và chịu trách nhiệm về dữ liệu, tạo cơ sở để Trung ương nhận diện địa phương, nhóm tàu và vụ việc có nguy cơ, tập trung chỉ đạo thay vì kiểm tra dàn trải. Công tác quản lý đội tàu chuyển từ thống kê số lượng sang quản lý trạng thái từng tàu. Các tàu không đủ điều kiện hoạt động, đã xóa đăng ký, ngừng hoạt động hoặc có nguy cơ cao vi phạm IUU được lập danh sách để theo dõi, kiểm soát. Hệ thống VMS từng bước được sử dụng không chỉ để theo dõi vị trí mà còn phục vụ cảnh báo và quản lý rủi ro.

Hệ thống eCDT chuyển từ số hóa khai báo sang hỗ trợ kiểm soát điều kiện hoạt động, sản lượng và truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu từng chuyến biển được cập nhật theo thời gian thực trên eCDT tại 141 cảng cá, bến cá. Việc cấp giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng, giấy xác nhận nguyên liệu và giấy chứng nhận nguồn gốc được số hóa trên hệ thống.

Chuỗi dữ liệu truy xuất đang từng bước kết nối từ tàu cá, điều kiện hoạt động, VMS, rời cảng, hoạt động trên biển, cập cảng, sản lượng bốc dỡ, giấy tờ liên quan đến doanh nghiệp và lô hàng. Cơ sở dữ liệu quản lý thủy sản nhập khẩu cũng đang được vận hành; 90 doanh nghiệp đã báo cáo phân loại tại nhà máy.

Sau đợt thanh tra lần thứ 5, EC đưa ra 38 khuyến nghị cần khắc phục. Đến ngày 30/9/2026, có 31 khuyến nghị được thực hiện đầy đủ, có kết quả kiểm chứng; 5 khuyến nghị tiếp tục hoàn thiện theo lộ trình cụ thể; 2 khuyến nghị đang được trao đổi, làm rõ với EC do có nội dung chưa phù hợp với điều kiện thực tiễn và hệ thống pháp luật Việt Nam.

Đối với kết quả thực hiện chủ yếu các nhóm khuyến nghị của EC, hệ thống pháp luật về thủy sản cơ bản đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU và phù hợp với pháp luật quốc tế. Cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu, đánh giá các nội dung khuyến nghị còn vướng mắc để đề xuất biện pháp quản lý phù hợp.

Về quản lý đội tàu cá, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 30/9/2026, cả nước có trên 80.000 tàu cá từ 6 m trở lên đăng ký, cập nhật trên VNFishbase, gồm trên 38.800 tàu từ 6 m đến dưới 12 m; trên 13.650 tàu từ 12 m đến dưới 15 m và trên 27.500 tàu từ 15 m trở lên. Tỷ lệ tàu có giấy phép khai thác còn hạn đạt khoảng 96%.

Các địa phương tiếp tục rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và lập danh sách các nhóm tàu hết hạn giấy phép, tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động, tàu ngừng hoạt động, tàu không đủ điều kiện và tàu có nguy cơ cao. Hiện có 1.247 tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng tồn tại cần xác minh, kiểm soát; 5.586 tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động và 2.961 tàu thuộc nhóm nguy cơ cao vi phạm IUU.

Về giám sát hoạt động của tàu cá, trong tổng số 27.520 tàu cá từ 15 m trở lên, có 27.238 tàu đã lắp thiết bị VMS. Tình trạng mất kết nối đã giảm so với trước; 1.773 tàu tạm ngừng dịch vụ truyền dữ liệu VMS được lập danh sách, cập nhật để theo dõi, kiểm soát. Hệ thống tiếp tục hỗ trợ phát hiện các trường hợp mất kết nối, vượt ranh giới, gửi, nhận thiết bị và những dấu hiệu bất thường.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mặc dù đã đạt được những kết quả quan trọng, nhưng nền tảng pháp luật và dữ liệu mới là điều kiện cần thiết, kết quả cuối cùng phải được chứng minh bằng hiệu quả thực thi trên thực tế. Cơ quan này đề nghị các bộ, ngành và địa phương chuyển quyết tâm chính trị thành kết quả thực thi cụ thể, thực chất, xử lý dứt điểm những điểm nghẽn còn lại trong công tác phòng chống IUU./.

VŨ MINH