Gia Lai có khoảng 5.500 ha chanh dây, sản lượng khoảng 210 nghìn tấn/năm. Hiện toàn tỉnh có 13 chuỗi liên kết của 8 doanh nghiệp và 5 HTX với hơn 4.455 ha chanh dây tập trung tại các xã như Chư Prông, Mang Yang, Chư Păh, Ia Grai..., sản lượng hằng năm đạt trên 160 nghìn tấn.
Các chuỗi liên kết được triển khai từ cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật đến thu mua, chế biến và xuất khẩu, tạo vùng nguyên liệu tập trung phục vụ thị trường. Từ quả chanh dây tươi, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã tạo ra nhiều sản phẩm như dịch cấp đông, nước ép cô đặc, tinh cốt..., qua đó mở rộng đầu ra, nâng giá trị và giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch.
Các chuỗi liên kết được hình thành, tạo thuận lợi cho sản xuất, tiêu thụ chanh dây.
Tại HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Hùng Thơm Gia Lai (xã Hra) với 187 hộ tham gia sản xuất trên diện tích 205 ha chanh dây tại các xã Hra, Ayun, Chư Prông... Đến nay, HTX đã được cấp 7 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Theo đại diện HTX, trong chuỗi liên kết, HTX đảm nhận tổ chức sản xuất, hỗ trợ kỹ thuật, vật tư và bao tiêu sản phẩm. Nhờ sản xuất đồng bộ theo tiêu chuẩn, năng suất chanh dây bình quân đạt khoảng 36 tấn/ha, sản lượng hơn 7.380 tấn/năm.
Khoảng 40% sản lượng chanh dây đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang châu Âu; trong đó, sản phẩm xuất sang Pháp, Nga và Thụy Sĩ có giá khoảng 42.000 đồng/kg, cao gần gấp đôi so với mức bình quân 22.000 đồng/kg ở thị trường các nước khác. Phần còn lại được chế biến thành nhiều sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị và giảm áp lực tiêu thụ quả tươi.
Còn tại phường An Phú, Công ty CP Nafoods Gia Lai hiện liên kết với 37 HTX và nông dân khu vực Tây Nguyên phát triển khoảng 5.000 ha chanh dây, năng suất bình quân đạt khoảng 35 tấn/ha/năm. Tham gia chuỗi liên kết, nông dân được bao tiêu sản phẩm theo từng phân khúc thị trường và tiêu chuẩn chất lượng.
Quả tươi xuất khẩu sang châu Âu có giá thu mua từ 50.000-70.000 đồng/kg; sản phẩm bán tại thị trường Trung Quốc, Thái Lan và hệ thống siêu thị trong nước có giá từ 20.000-30.000 đồng/kg; nguyên liệu phục vụ chế biến được thu mua từ 10.000-25.000 đồng/kg. Nhờ đó, nhiều hộ đạt lợi nhuận bình quân khoảng 500 triệu đồng/ha/năm. Bên cạnh xuất khẩu quả tươi, doanh nghiệp đẩy mạnh chế biến sâu sản phẩm chanh dây để xuất khẩu sang thị trường hơn 70 quốc gia.
Theo kế hoạch đến năm 2030, doanh nghiệp này tiếp tục phát triển thêm 20.000 ha chanh dây, 10.000 ha cà phê và 1.500 ha sầu riêng; mở rộng chuỗi liên kết, hỗ trợ HTX và nông dân về vốn, kỹ thuật, giống chất lượng cao, áp dụng số hóa trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Chế biến sâu được đánh giá là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản xuất.
Từ nhu cầu của doanh nghiệp và người sản xuất, Gia Lai đang từng bước tổ chức lại ngành hàng theo hướng gắn vùng trồng với chế biến và thị trường. Theo định hướng này, chuỗi sản xuất quả tươi hướng đến những thị trường có yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc; còn vùng nguyên liệu phục vụ chế biến và xuất khẩu tập trung cung cấp nguồn nguyên liệu đạt chuẩn cho các nhà máy. Qua đó, từng bước giảm áp lực tiêu thụ quả tươi, mở rộng đầu ra và nâng giá trị ngành hàng chanh dây.
Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu tổng diện tích gieo trồng đạt khoảng 779 nghìn ha, tổng sản lượng đạt trên 10 triệu tấn. Đồng thời, phấn đấu trên 50% giá trị xuất khẩu các sản phẩm chủ lực (cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, sầu riêng, chanh dây, chuối) qua sơ chế, chế biến và chế biến sâu.
Để đạt mục tiêu này, tỉnh định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung gắn với mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, thu hút đầu tư vào chế biến sâu và phát triển thị trường tiêu thụ. Theo đó, chuyển đổi 26.710 ha cây trồng và tổ chức lại sản xuất; phát triển các cây trồng có lợi thế như cà phê, hồ tiêu, chanh dây, chuối, sầu riêng, bơ, dứa…; duy trì và phát triển 300-350 chuỗi liên kết. Tỉnh cũng ưu tiên thu hút các dự án liên kết sản xuất - chế biến, tập trung chế biến sâu đối với 3 ngành hàng chủ lực gồm cà phê, sầu riêng, chanh dây./.
Hoài Thơm