Những năm trở lại đây, nhằm hạn chế tác động từ biến đổi khí hậu đến năng suất cây trồng, nông dân tại một số địa phương trên địa bàn TP. Cần Thơ chủ động liên kết, chuyển sang trồng dứa MD2, ứng dụng kỹ thuật nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm phát thải, thích ứng bền vững. Tại nhiều vùng trồng dứa ở thành phố, việc canh tác kéo dài trên giống khóm Queen truyền thống khiến cây trồng dần lão hóa, đất đai suy giảm, làm giảm năng suất và gia tăng rủi ro trong sản xuất.
Tại xã Long Hưng, mô hình trồng dứa MD2 đã thay đổi hoàn toàn sinh kế của người dân. Theo anh Trần Phi Hùng, một hộ dân chuyển đổi từ cây cam và mía sang dứa MD2 từ năm 2020 cho biết, trước đây kinh tế rất khó khăn do dịch bệnh trên cây ăn trái và giá mía bấp bênh. Sau thời gian thử nghiệm, diện tích dứa MD2 tại xã Long Hưng đã tăng từ 5 - 6 ha ban đầu lên 40 ha.
Theo đánh giá của người dân, cây dứa MD2 có khả năng chịu phèn tốt, quy trình chăm sóc khá nhàn, nhờ ứng dụng màng phủ nông nghiệp để hạn chế cỏ dại. Đặc biệt, về hiệu quả kinh tế, dứa MD2 cho lợi nhuận cao gấp 2 - 3 lần so với trồng cam hay mía.
Việc chuyển đổi sang trồng giống dứa MD2 giúp hạn chế sâu bệnh, nâng cao thu nhập (Ảnh minh họa).
Với giá bao tiêu từ công ty đạt mức 7.000 - 8.000 đồng/kg, mỗi ha dứa (năng suất bình quân 50 - 60 tấn/ha), nông dân có thể thu về lợi nhuận từ 100 - 150 triệu đồng mỗi năm từ tiền bán quả, chưa kể nguồn thu từ việc bán chồi cây giống. So với giống dứa Queen truyền thống, MD2 sở hữu ưu điểm vượt trội với năng suất lên tới 80 tấn/vụ (gấp đôi dứa Queen) và khả năng kháng bệnh đỏ đầu lá tốt.
Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ, dư địa phát triển vùng nguyên liệu dứa MD2 còn rất lớn, đặc biệt tại các khu vực ngoài đê ngăn mặn như xã Xà Phiên, Lương Tâm, Lương Nghĩa và Thuận Hòa với khoảng gần 1.100 ha diện tích tiềm năng có thể chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả.
Ngành nông nghiệp thành phố đang tích cực phối hợp cùng các địa phương như xã Long Hưng, Mỹ Tú, Tân Phước Hưng, Phụng Hiệp và Xà Phiên để rà soát các diện tích đất tiềm năng, đặc biệt là những vùng trồng mía kém hiệu quả, nhằm chuyển đổi sang canh tác dứa MD2 với quy mô tập trung. Kế hoạch chiến lược đến năm 2026 là mở rộng thêm từ 30 đến 60 ha vùng nguyên liệu dứa MD2 tại các xã mới, từng bước thay thế các giống dứa cũ bằng giống MD2 có giá trị kinh tế cao hơn.
Khoảng 4 năm trở lại đây, nhiều hộ nông dân ở xã Kế Sách chuyển đất trồng lúa sang trồng dưa hấu dưới chân ruộng, đem lại nguồn thu nhập tốt và ổn định. Theo ông Lê Kiên, để nguồn thu nhập của gia đình tốt hơn, ông chuyển 4.000m2 đất lúa, sang trồng dưa. Dưa xuống giống sau 60 ngày đã cho thu hoạch, năng suất 3 tấn/1.000m2. Trừ chi phí, ông thu về lợi nhuận hơn 80 triệu đồng, cao hơn gấp nhiều lần so với trồng 1 vụ lúa.
Còn với gia đình chị Lê Thơm ở ấp Bồ Đề, suốt nhiều năm gắn bó với cây lúa, gia đình chị Thơm đã mạnh dạn chuyển qua trồng dưa hấu. Gần 3 năm trồng dưa (khoảng 12 vụ), nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, dưa luôn đạt năng suất cao, vào mùa nắng năng suất dưa thu hoạch đạt hơn 3 tấn/1.000m2, mùa mưa khoảng 2 tấn/1.000m2. Với 6.500m2 đất trồng dưa hấu 3-4 vụ/năm, sau khi đã trừ chi phí thu về lợi nhuận hơn 120 triệu đồng/năm.
Nông dân tại các địa phương mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Để giúp nông dân canh tác tốt, xã Kế Sách đã chỉ đạo các đơn vị liên quan hướng dẫn các biện pháp kỹ thuật canh tác dưa; nghiên cứu thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã trồng dưa để tiếp nhận các nguồn vốn ở trên mở rộng và nhân rộng diện tích trồng dưa thay thế vụ lúa đông xuân muộn có thể rủi ro về thời tiết dẫn đến lúa kém năng suất.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa góp phần đa dạng hóa sản phẩm cây trồng, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, tăng hiệu quả sản xuất. Để tiếp tục triển khai hiệu quả, ngành nông nghiệp và môi trường thành phố đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm vận động người dân mạnh dạn chuyển đổi những diện tích lúa năng suất thấp sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn; thúc đẩy sản xuất theo quy mô tổ hợp tác, hợp tác xã và theo nhu cầu thị trường.
Tăng cường ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ trong sản xuất; lựa chọn giống mới có năng suất, chất lượng tốt; áp dụng quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế; đẩy mạnh luân canh, xen canh để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Các địa phương phải xác định cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện từng vùng, từng chân đất, đáp ứng nhu cầu thị trường.
Cùng với đó, công tác quản lý vật tư nông nghiệp, tổ chức sản xuất và liên kết tiêu thụ tiếp tục được tăng cường. Khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia hỗ trợ nông dân về kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm; đồng thời thúc đẩy sơ chế, chế biến nhằm nâng cao giá trị nông sản./.
Lê Hải