Việt Nam luôn tạo điều kiện cho doanh nghiệp, đối tác đầu tư vào chuyển dịch năng lượng

Việt Nam đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng từ năm 2015. Tỷ trọng nhập khẩu tăng từ 8,4% năm 2015 lên 43,9% năm 2025 và dự kiến vẫn ở mức cao trong nhiều thập kỷ tới. Trong khi đó, nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng mạnh để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Riêng điện thương phẩm, đến năm 2030 cần tăng 74 - 94% so với năm 2025, từ mức 288 tỷ kWh năm 2025 lên mức 500,4 - 557,8 tỷ kWh năm 2030.

Bên cạnh đó, ngành năng lượng Việt Nam ngày càng chịu tác động từ những biến động bên ngoài, cụ thể khủng hoảng khu vực Trung Đông vừa qua làm giá xăng, dầu ở Việt Nam tăng cao, góp phần đẩy Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 năm 2026 lên 5,6% so với cùng kỳ năm trước, là mức cao nhất kể từ năm 2022 trở lại đây.

(Ảnh minh họa)

Theo Bộ Công Thương, ngành năng lượng cũng là lĩnh vực then chốt để đạt mục tiêu Net-Zero, khi chiếm tới 66% tổng phát thải khí nhà kính năm 2020 và có thể tăng lên 73% vào năm 2030 theo kịch bản phát triển thông thường và không có biện pháp chuyển đổi. Trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên, việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời giảm phát thải là thách thức rất lớn. Trong khi đó, nguồn năng lượng tái tạo như gió, mặt trời vẫn chưa được khai thác triệt để do hạn chế về lưới điện, pin lưu trữ và nguồn điện nền. Đây chính là khoảng trống cần được lấp đầy bằng đầu tư và hợp tác quốc tế.

Tháng 12/2023, Việt Nam cùng Nhóm các đối tác quốc tế (IPG) đã thông qua Tuyên bố chính trị thiết lập quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng – JETP [1]. Đây là bước đi mang tính đột phá, giúp Việt Nam huy động nguồn lực quốc tế, cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy quá trình phi carbon hóa hệ thống điện, đồng thời phát triển các cơ hội kinh tế mới để hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi hướng tới tương lai phát thải ròng bằng “0”.

Đề án triển khai thực hiện Tuyên bố JETP được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1009/QĐ-TTg (năm 2023), cập nhật tại Quyết định 458 (tháng 3/2026). Nội dung của Đề án JETP và Đề án JETP cập nhật đều bám sát Tuyên bố JETP và phân công cụ thể trách nhiệm thực hiện cho các bộ, ngành.

Trong đó, Đề án JETP cập nhật đã được điều chỉnh phù hợp với Nghị quyết 70 (ngày 20/8/2025) của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045, các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển năng lượng được ban hành từ năm 2024 đến nay và cơ cấu tổ chức của Việt Nam sau khi hoàn thành sắp xếp tổ chức, bộ máy theo Nghị quyết của Quốc hội.

Ban Thư ký JETP được thành lập tại Quyết định 845 ngày 14/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ. Từ tháng 10/2024, Bộ Công Thương được giao là cơ quan Thường trực Ban Thư ký JETP. Việc thực hiện JETP được đặt dưới sự chỉ đạo chung của Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai thực hiện cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26.

Theo Bộ Công Thương, từ khi thông qua Tuyên bố JETP, Việt Nam đã xây dựng, sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế chính sách quan trọng, tạo thuận lợi huy động nguồn vốn trong và ngoài nước cho phát triển năng lượng. Đơn cử như Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị, Luật Điện lực (sửa đổi), Nghị quyết 253/2025 của Quốc hội, Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, Nghị định 242/2025 của Chính phủ về quản lý vốn ODA… đã tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư vào chuyển đổi năng lượng, góp phần tháo gỡ nhiều rào cản trong thu hút nguồn lực quốc tế.

Việc hoàn thiện chính sách được thực hiện hoàn toàn theo định hướng chủ động của Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới. Đồng thời, nỗ lực này cũng giúp Việt Nam hoàn thành các cam kết quốc tế của mình trong khuôn khổ hợp tác JETP. Việc tiếp tục triển khai hiệu quả JETP đã được khẳng định trong Nghị quyết 70 (năm 2025) của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Các chiến lược, chính sách, cơ chế về năng lượng đã tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho phát triển năng lượng tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực quốc tế thực hiện các dự án đầu tư chuyển đổi năng lượng chưa theo kịp với nỗ lực cải thiện chính sách năng lượng từ phía Việt Nam.

Đến nay, Việt Nam và các đối tác đã thống nhất xác định được 50 dự án đầu tư phù hợp JETP với số vốn cần huy động để thực hiện lên đến trên 11 tỷ USD. Đến nay mới có 3 dự án huy động thành công gần 800 triệu USD từ nguồn tài chính JETP, gồm Dự án đường dây truyền tải điện TP. HCM - Bình Dương (78 triệu USD); dự án mở rộng Nhà máy Thuỷ điện Trị An (79 triệu USD) và Dự án Thuỷ điện tích năng Bắc Ái (565 triệu USD). Tình hình chậm huy động nguồn lực thực hiện JETP tại Việt Nam hy vọng sớm được cải thiện sau những nỗ lực rất lớn từ phía Bộ Công Thương và các bộ, ngành Việt Nam.

Giai đoạn 2026-2030, thực hiện điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, tổng nguồn vốn cần huy động để phát triển nguồn và lưới điện tại Việt Nam lên tới 136,3 tỷ USD, trong đó đầu tư cho phát triển nguồn cần 118,2 tỷ USD; đầu tư cho phát triển lưới điện cần 18,1 tỷ USD. Theo đó, những nỗ lực từ Bộ Công Thương và các bộ, ngành trong việc xây dựng chính sách huy động nguồn lực từ JETP được đánh giá đóng vai trò quan trọng, tạo điều kiện cho mọi tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước, các định chế tài chính quốc tế và các quốc gia hỗ trợ phát triển nguồn năng lượng tại Việt Nam.

Khủng hoảng khí hậu và năng lượng là thách thức hiện hữu, tác động trực tiếp đến Việt Nam. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp và đối tác quốc tế đầu tư vào chuyển dịch năng lượng. Trong quá trình đó, Bộ Công Thương mong muốn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, các định chế tài chính, doanh nghiệp và tổ chức trong và ngoài nước để cùng chung tay bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải và hướng tới mục tiêu đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050…/.

Tháng 12/2022, tại Brussel (Bỉ), Việt Nam và Nhóm các đối tác quốc tế (IPG) đã thông qua Tuyên bố chính trị thiết lập Quan hệ đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP). JETP là quan hệ đối tác lâu dài, tham vọng để hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi carbon thấp và chống chịu với biến đổi khí hậu, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công bằng và phi carbon hóa hệ thống điện, đồng thời tạo các cơ hội kinh tế mới để hỗ trợ Việt Nam phát triển hướng tới tương lai phát thải ròng bằng “0”.

Tháng 12/2023, tại COP28, Việt Nam cùng IPG chính thức công bố Kế hoạch huy động nguồn lực (RMP) thực hiện Tuyên bố JETP. Đây là dấu mốc mới trong nỗ lực của Việt Nam thực hiện mục tiêu phát triển năng lượng sạch và bền vững. Ban Thư ký thực hiện JETP được Thủ tướng Chính phủ thành lập có nhiệm vụ tham mưu cho Thủ tướng Chính phủ - Trưởng Ban Chỉ đạo COP26 trong chỉ đạo, điều hành, giải quyết các công việc triển khai thực hiện Tuyên bố JETP tại Việt Nam.

Để tạo kênh thông tin chính thức cung cấp thông tin minh bạch, kịp thời và toàn diện về tiến trình triển khai JETP tại Việt Nam, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương, phối hợp với Cục Điện lực, Nhóm các đối tác quốc tế  (IPG) và UNDP hoàn thành việc xây dựng trang thông tin của JETP Việt Nam (jetp.moit.gov.vn).

Đây là cầu nối giữa Ban Thư ký với IPG, GFANZ (một sáng kiến độc lập do khu vực tư nhân lãnh đạo) và các bên liên quan, đặc biệt là kết nối với các đơn vị đề xuất và phát triển dự án, để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng trong khuôn khổ JETP tại Việt Nam. Đây cũng là nơi cập nhật thông tin về các chiến lược, kế hoạch hành động, báo cáo tiến độ, cơ hội hợp tác cũng như các hoạt động đối thoại chính sách, sự kiện và sáng kiến liên quan đến quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng, góp phần tăng cường sự hiểu biết, kết nối và đồng hành giữa các bên liên quan – từ cơ quan nhà nước, đối tác phát triển, khu vực tư nhân cho đến cộng đồng và người dân.

VŨ MINH